W skrócie
- Bulwiasta bylina o łukowatych kwiatostanach; kwitnie od lipca do września w barwach pomarańczu, czerwieni i żółci.
- Stanowisko słoneczne lub w lekkim półcieniu, gleba żyzna, przepuszczalna, umiarkowanie wilgotna.
- W przeciwieństwie do mieczyka bulwocebule zwykle zimują w gruncie pod okrywą (mniej więcej od strefy 6); w chłodniejszych rejonach warto je wykopywać.
- Rozrasta się szybko łańcuszkami bulwocebul, tworząc gęste kępy — co 3–4 lata wymaga podziału.
- Ceniona roślina cięta oraz pożytek dla motyli i pszczół w drugiej połowie lata.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Kosaćcowate (Iridaceae)
- Wysokość
- 0.5–0.9 m
- Szerokość
- 0.3–0.5 m
- Pokrój
- Kępowy
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Próchniczna, Piaszczysta
- Odczyn
- pH 6–7
- Wilgotność
- Umiarkowana
- Kwitnienie
- Lipiec–Wrzesień
- Mrozoodporność
- USDA 6a–9b
- Rozmnażanie
- Z cebul / bulw, Przez podział
Charakterystyka
Krokosmia wyrasta z drobnej, okrytej włóknistą łuską bulwocebuli (korma), która w każdym sezonie wytwarza na swoim wierzchołku nową bulwocebulę, a pod nią, na krótkich rozłogach, cały łańcuszek bulwocebul potomnych — stąd szybkie tworzenie zwartych kęp. Liście są mieczowate, sztywne, jasnozielone, ustawione wachlarzowato w jednej płaszczyźnie, podobnie jak u mieczyka i kosaćca, lecz wyraźnie węższe i delikatniejsze; osiągają zwykle 40–60 cm. Kwiatostan to smukłe, rozgałęzione grono wyrastające ponad liście na cienkiej, łukowato wygiętej łodydze — cecha, która najwyraźniej odróżnia krokosmię od sztywnego, jednostronnego kłosa mieczyka. Wzdłuż każdej gałązki, w dwóch rzędach, rozwijają się kolejno od nasady ku szczytowi drobne, lejkowato-gwiazdkowate kwiaty o średnicy 3–5 cm, w odcieniach pomarańczu, czerwieni i żółci. Cała kępa osiąga 50–90 cm wysokości i 30–50 cm szerokości, z biegiem lat rozrastając się wszerz. Roślina rośnie szybko i jest długowieczna — raz posadzona kępa utrzymuje się w gruncie przez wiele lat. Stanowisko najlepiej słoneczne lub w lekkim półcieniu, gleba żyzna, próchniczna, przepuszczalna i umiarkowanie wilgotna, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego (pH 6,0–7,0).
Popularne odmiany
- ‘Emily McKenzie’
- Późna odmiana o dużych, pomarańczowych kwiatach z ciemnym, mahoniowoczerwonym gardłem. Osiąga około 60 cm; jedna z najefektowniejszych klasycznych montbrecji, kwitnie pod koniec lata.
- ‘Star of the East’
- Odmiana o wyjątkowo dużych, morelowo-pomarańczowych kwiatach z jaśniejszym środkiem. Dorasta do 60–70 cm; ceniona za wielkość kwiatów i późne, obfite kwitnienie.
- ‘George Davison’
- Historyczna odmiana o czystych, złocistożółtych kwiatach, wysokości około 60–70 cm. Niezawodna i obficie kwitnąca, dobra do ogrodu ciętego.
- ‘Solfatare’
- Stara odmiana o morelowożółtych kwiatach i charakterystycznych, brązowo nabiegłych liściach. Niższa, około 50–60 cm; nieco delikatniejsza, na chłodniejszych stanowiskach warto ją okrywać.
- ‘Carmin Brillant’
- Odmiana o intensywnie karminowoczerwonych kwiatach na łukowatych pędach, wysokości około 60 cm. Mocny akcent barwny na letniej rabacie.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
W sezonie wzrostu i pąkowania podlewać regularnie, utrzymując glebę umiarkowanie wilgotną. Roślina znosi krótkie okresy suszy lepiej niż mieczyk, ale nie toleruje wody stojącej — bulwocebule gniją w podmokłym podłożu.
Nawożenie
Unikać nadmiaru azotu, który sprzyja rozrostowi liści kosztem kwitnienia.
Sadzenie
Stanowisko osłonięte od silnego wiatru; gleby ciężkie i zbite wzbogacić kompostem oraz piaskiem dla lepszej przepuszczalności.
Przycinanie
Usuwać przekwitłe kwiatostany, by przedłużyć kwitnienie; jesienią zaschnięte liście skrócić przy ziemi, a kępy pozostawione w gruncie okryć warstwą kory lub liści.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Zbliżone wymagania (słońce, żyzna i przepuszczalna gleba) oraz wspólny termin kwitnienia w drugiej połowie lata — dobra para do ogrodu ciętego.
Ciepłe żółcie rudbekii i ogniste barwy krokosmii tworzą spójną, późnoletnią rabatę w stylu preriowym o podobnych wymaganiach.
Wspólne stanowisko słoneczne, zbliżony okres kwitnienia i uzupełniające się barwy; oba gatunki wabią zapylacze.
Złe sąsiedztwo
Krokosmia szybko rozrasta się łańcuszkami bulwocebul i tworzy gęste kępy, zagłuszając słabsze, płytko korzeniące się sąsiadki.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Historia i pochodzenie
Krokosmia ogrodowa jest mieszańcem wyhodowanym w 1880 roku przez francuskiego szkółkarza Victora Lemoine’a w Nancy ze skrzyżowania dwóch południowoafrykańskich gatunków — Crocosmia aurea i Crocosmia pottsii. Przez długi czas była powszechnie znana pod nazwą montbrecja (Montbretia), upamiętniającą francuskiego botanika Antoine’a François Ernesta Coqueberta de Montbret. Nazwa rodzajowa Crocosmia pochodzi od greckich słów krokos (szafran) i osme (zapach): wysuszone kwiaty zalane ciepłą wodą wydzielają woń przypominającą szafran. Roślina szybko rozpowszechniła się w ogrodach strefy umiarkowanej i cieplejszej, a w krajach o łagodnym, wilgotnym klimacie — na Wyspach Brytyjskich, w Irlandii, Nowej Zelandii i na pacyficznym wybrzeżu Ameryki Północnej — zdziczała i miejscami bywa uznawana za gatunek inwazyjny, opanowując przydroża i żywopłoty. W Europie Środkowej granicę jej ekspansji wyznacza mroźniejsza zima.
Zastosowanie
Krokosmię sadzi się na rabatach bylinowych, w ogrodach w stylu naturalistycznym i preriowym oraz jako roślinę cięta — łukowate kwiatostany długo trzymają się w wazonie i rozwijają kolejne pąki. Ogniste barwy w drugiej połowie lata dobrze komponują się z rudbekiami, jeżówkami, trawami ozdobnymi i daliami o zbliżonym terminie kwitnienia; ciepłe pomarańcze i czerwienie tworzą efektowny kontrast z chłodnym błękitem i fioletem. Bulwocebule sadzi się wiosną (kwiecień–maj) na głębokość 8–10 cm, w grupach po kilkanaście sztuk co 8–10 cm, na stanowisku osłoniętym od silnego wiatru. W przeciwieństwie do mieczyka krokosmia jest wyraźnie mrozoodporniejsza: w łagodniejszych rejonach (mniej więcej od strefy 6) kępy zimują w gruncie pod okrywą z kory lub liści, a wykopywania na zimę wymagają dopiero w chłodniejszym klimacie i na glebach ciężkich, wilgotnych, gdzie bulwocebule mogą przemarznąć lub zgnić. Rozrastające się kępy dzieli się co 3–4 lata wiosną, co odmładza roślinę i poprawia kwitnienie. Kwiaty są chętnie odwiedzane przez motyle i pszczoły.
Ciekawostki
- Nazwa rodzajowa Crocosmia znaczy dosłownie „zapach szafranu” — wysuszone kwiaty zalane ciepłą wodą pachną jak szafran.
- Choć w Polsce krokosmia jest niewinną rabatową byliną, na Wyspach Brytyjskich i w Nowej Zelandii zdziczała montbrecja bywa zwalczana jako uciążliwy gatunek inwazyjny.
- Najsłynniejsza krokosmia ogrodowa, karminowoczerwony ‘Lucifer’, nie należy do tego gatunku — to osobny mieszaniec (z udziałem Crocosmia masoniorum) wyhodowany przez Alana Blooma, znacznie wyższy i mrozoodporniejszy.
Najczęstsze pytania
Czy krokosmia zimuje w gruncie w Polsce?
W łagodniejszych rejonach kraju (mniej więcej od strefy 6) tak — kępy okrywa się na zimę warstwą kory lub liści i pozostawia w gruncie. W chłodniejszych okolicach oraz na glebach ciężkich i wilgotnych, gdzie bulwocebule łatwo przemarzają lub gniją, bezpieczniej jest je jesienią wykopać i przechować w chłodnym, suchym miejscu, podobnie jak bulwy mieczyka.
Czym krokosmia różni się od mieczyka?
Oba gatunki należą do rodziny kosaćcowatych i wyrastają z bulwocebul o mieczowatych liściach, ale krokosmia jest drobniejsza, ma cieńsze, łukowato wygięte i rozgałęzione kwiatostany zamiast sztywnego, jednostronnego kłosa mieczyka, a jej bulwocebule są w gruncie znacznie trwalsze i bardziej mrozoodporne.
Dlaczego krokosmia słabo kwitnie?
Najczęstsze przyczyny to zbyt zagęszczona, stara kępa, zbyt cieniste stanowisko albo uboga gleba. Kępy dzieli się co 3–4 lata wiosną, sadzi na słońcu lub w lekkim półcieniu i zasila nawozem z przewagą potasu; świeżo posadzone bulwocebule często kwitną w pełni dopiero w drugim sezonie.
Czy krokosmia jest trująca?
Krokosmia nie jest zaliczana do roślin trujących i uchodzi za bezpieczną dla ludzi oraz zwierząt domowych. Mimo to, jak przy każdej roślinie ozdobnej, nie należy jej spożywać.
Źródła
- Crocosmia × crocosmiiflora — Plants of the World OnlineBaza danych (GBIF, POWO…)
- Crocosmia — poradnik uprawyInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
