W skrócie
- Rośnie bardzo szybko — nawet 2-3 m rocznie po ukorzenieniu.
- Przytwierdza się samodzielnie do murów i podpór za pomocą przylg.
- Liście jesienią przebarwiają się na intensywną czerwień.
- Owoce są toksyczne dla ludzi i zwierząt domowych.
- Wymaga regularnego przycinania, by nie zniszczyć rynien i elewacji.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Winoroślowate (Vitaceae)
- Wysokość
- 10–20 m
- Szerokość
- 3–6 m
- Pokrój
- Zwisający
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce, Półcień, Cień
- Gleba
- Gliniasta, Próchniczna, Piaszczysta
- Odczyn
- pH 5.5–7.5
- Wilgotność
- Umiarkowana, Wilgotna
- Kwitnienie
- Czerwiec–Lipiec
- Mrozoodporność
- USDA 3b–9b
- Rozmnażanie
- Z sadzonek, Przez odkłady
Charakterystyka
Drewniejące pnącze o dłoniastozłożonych liściach z pięciu listków, przyczepiające się do podłoża za pomocą wąsów zakończonych przylgami. Drobne, zielonkawe kwiaty są mało widoczne, ozdobą są ciemnoniebieskie jagody jesienią.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Po ukorzenieniu bardzo odporny na suszę; podlewanie potrzebne głównie w pierwszym roku po posadzeniu.
Nawożenie
Roślina niewymagająca — nadmiar nawozu prowadzi do nadmiernego, trudnego do kontrolowania wzrostu.
Sadzenie
Toleruje niemal każdą glebę; potrzebuje stabilnej podpory lub muru — przytwierdza się przylgami samodzielnie.
Kalendarz cięcia
Grupa cięcia: Silne pnacza — trzymac w ryzach wiosna
Co i jak ciąć
Wczesna wiosna, gdy roslina rusza, skroc pedy do wyznaczonych granic i odetnij te wchodzace pod dachowki i rynny; latem przycinaj nadmiar.
Zima lub wczesna wiosna, przed rozwojem liści.
Czego nie robić
Nie pozwol pedom wrastac w elewacje, szczeliny i rynny — pozniej trudno je usunac, a odrywanie uszkadza tynk.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Winobluszcz przytwierdza się samodzielnie za pomocą przylg i nie wymaga dodatkowego mocowania na stabilnych, pionowych powierzchniach.
Złe sąsiedztwo
Bardzo szybki wzrost i rozłożyste pędy winobluszczu mogą przerastać i zagłuszać niższe rośliny w pobliżu.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Biały, mączysty nalot na liściach, pędach i pąkach. Liście żółkną, deformują się i przedwcześnie opadają. Nalot rozwija się na obu stronach blaszki, często dobrze widoczny od góry, i daje się łatwo zetrzeć palcem — to powierzchniowa grzybnia ektopasożyta, czerpiąca składniki z komórek skórki za pomocą ssawek (haustoriów). Początkowo widoczne są pojedyncze, okrągłe, białe plamki, które z czasem zlewają się i pokrywają całą powierzchnię liści oraz młode przyrosty. Najbardziej podatne są liście młode i tegoroczne pędy; silne porażenie powoduje ich marszczenie, sztywnienie i zahamowanie wzrostu, a na pąkach — deformację lub zamieranie kwiatów. Na owocach niektórych gatunków (agrest, jabłoń, dyniowate) nalot pozostawia ordzawienia lub skorzawiałą powłokę. Pod koniec sezonu w obrębie nalotu pojawiają się drobne, ciemne owocniki (chasmotecja, dawniej nazywane klejstotecjami) — zimujące struktury patogena. Choroba dotyka wielu roślin, m.in. róż, dębu, ligustru, bzu, dyniowatych, zbóż, winorośli, jabłoni, agrestu, floksów i jeżówek, przy czym każdego z tych żywicieli poraża wyspecjalizowany gatunek grzyba.
MszyceDrobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Umiarkowana | Owoce (jagody) zawierają szczawiany wapnia i są toksyczne przy spożyciu. |
| Psy | Umiarkowana | — |
| Koty | Umiarkowana | — |
Historia i pochodzenie
Sprowadzony do Europy z Ameryki Północnej w XVII wieku jako roślina ozdobna, dziś powszechnie uprawiany do porastania murów, altan i ogrodzeń.
Zastosowanie
Do porastania murów, ogrodzeń, altan i pergoli. Doskonały jako naturalna izolacja termiczna elewacji latem oraz osłona dla ptaków gniazdujących.
Ciekawostki
- Mimo nazwy „dzikie wino”, winobluszcz nie jest spokrewniony z winoroślą uprawną w sensie użytkowym — jego owoce nie nadają się do spożycia.
- Czerwone jesienne przebarwienie liści to efekt rozkładu chlorofilu odsłaniającego czerwone antocyjany.
Najczęstsze pytania
Czy winobluszcz niszczy elewację budynku?
Przylgi winobluszczu mogą uszkadzać słabe, spękane tynki, ale na solidnych, nienaruszonych powierzchniach zwykle nie powodują szkód. Warto regularnie kontrolować stan elewacji i przycinać pędy przy rynnach.
Jak szybko winobluszcz pokryje ścianę?
Przy dobrych warunkach potrafi przyrastać 2–3 metry rocznie po ukorzenieniu, więc pełne pokrycie ściany domu jest możliwe w ciągu 3–5 lat.
Czy owoce winobluszczu są jadalne dla ptaków?
Tak, ptaki chętnie zjadają owoce winobluszczu jesienią i zimą, mimo że są toksyczne dla ludzi i większości ssaków.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Parthenocissus quinquefoliaInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.