W skrócie
- Kwitnie bardzo wcześnie (marzec–kwiecień), przed rozwojem liści.
- Żółte kwiaty pokrywają całe pędy — stąd nazwa „złoty deszcz”.
- Niewymagająca, odporna na suszę i mróz.
- Ciąć ZARAZ po kwitnieniu — pąki tworzą się na zeszłorocznych pędach.
- Łatwa do formowania na kwitnący żywopłot.
- Szeroko rozrasta się u podstawy — na żywopłot sadzi się ją co ok. 1 m, jako soliter minimum 1,5 m od ścieżki i ściany.
- Mieszaniec Forsythia suspensa × Forsythia viridissima.
- Drewno jest mrozoodporne do strefy 5a, ale pąki kwiatowe są wrażliwsze — po wyjątkowo ostrej zimie, zwłaszcza w najzimniejszych rejonach, krzew zakwita tylko do wysokości okrywy śnieżnej.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Oliwkowate (Oleaceae)
- Wysokość
- 1.5–3 m
- Szerokość
- 1.5–3 m
- Pokrój
- Rozłożysty
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Gliniasta, Próchniczna, Piaszczysta
- Odczyn
- pH 6–7.5
- Wilgotność
- Umiarkowana
- Kwitnienie
- Marzec–Kwiecień
- Mrozoodporność
- USDA 5a–8b
- Rozmnażanie
- Z sadzonek, Przez odkłady
Charakterystyka
Rozłożysty krzew o łukowato wygiętych pędach, które wczesną wiosną pokrywają się gęsto żółtymi, czteropłatkowymi kwiatami. Liście, lancetowate i zielone, rozwijają się dopiero po kwitnieniu. Dorasta do 1,5–3 m wysokości i podobnej szerokości, rośnie szybko i po kilku latach tworzy zwartą, kopulastą bryłę. Pędy są sztywne i wzniesione u nasady, ku końcom łukowato przewisają; te, które długo leżą na ziemi, mogą się ukorzenić, choć u tego mieszańca zdarza się to słabiej niż u gatunku rodzicielskiego Forsythia suspensa. Liście wyrastają naprzeciwlegle, mają 3–10 cm długości i są ząbkowane w górnej połowie; na silnych, młodych pędach bywają trójdzielne. Jesienią przebarwiają się słabo — najczęściej opadają zielonożółte, u części odmian z fioletowym nalotem. Kwiaty zebrane po kilka w pęczki wyrastają z pąków założonych poprzedniego lata na zeszłorocznych pędach; korona jest zrosłopłatkowa, rozcięta na cztery wąskie, odgięte łatki, ma 2,5–3,5 cm średnicy (u odmian wielkokwiatowych do ok. 4 cm) i nie pachnie. Cechą rozpoznawczą jest sama kolejność zjawisk: pełnia kwitnienia (marzec–kwiecień) wypada na gołych, bezlistnych pędach. Wymagania są minimalne — wystarczy przepuszczalna gleba o pH 6,0–7,5, mrozoodporność sięga strefy 5a, a po ukorzenieniu krzew dobrze znosi suszę i zanieczyszczenie powietrza. Nieprzycinany z czasem gęstnieje w środku i kwitnie już tylko na obwodzie korony, a najstarsze pędy kładą się na boki.
Popularne odmiany
- ‘Spectabilis’
- Jedna z najstarszych i najczęściej sadzonych odmian, wprowadzona przez szkółkę Späth w Niemczech w 1906 r. Silnie rosnąca (2–3 m), o dużych (ok. 4 cm), mosiężnożółtych kwiatach z wąskimi, odgiętymi i skręconymi na końcach łatkami.
- ‘Lynwood Variety’
- Mutacja pąkowa odmiany Spectabilis, znaleziona w Irlandii Północnej. Łatki kwiatów są szersze i mniej zwinięte, a kwiaty rozmieszczone równomiernie na całej długości pędu; pokrój bardziej wzniesiony, dorasta do ok. 2,5–3 m.
- ‘Week-End’
- Francuska mutacja odmiany Lynwood (nazwa hodowlana Courtalyn), dorastająca do 1,5–2 m. Początkowo zwarta i wzniesiona, po kilku latach łukowato rozpostarta. Kwitnie obficie już na młodych roślinach.
- ‘Goldrausch’
- Niemiecka selekcja o dużych, późnych i długo utrzymujących się żółtych kwiatach, zawiązywanych obficie na pędach jednorocznych. Silnie rosnąca, do ok. 3 m — sadzona jako soliter i na kwitnące żywopłoty nieformowane.
- ‘Minigold’
- Odmiana karłowa, zwarta i gęsto rozgałęziona, o drobnych kwiatach z szerokimi łatkami, dorastająca do ok. 1–1,5 m. Do małych ogrodów i niskich żywopłotów, gdzie typowa forsycja byłaby za duża.
- ‘Golden Times’
- Odmiana o złocistożółtych liściach z zielonym środkiem, ozdobna także po przekwitnieniu; jesienią liście przebarwiają się na różowo i purpurowo. Rośnie szybko i wzniesienie, do ok. 3 m. Liście mogą się przypalać w ostrym słońcu — najlepsze jest stanowisko słoneczne z osłoną w godzinach południowych.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Po ukorzenieniu odporna na suszę i mało wymagająca; podlewanie potrzebne głównie w pierwszym sezonie.
Nawożenie
Niewymagająca — dobrze rośnie nawet na przeciętnych glebach.
Sadzenie
Toleruje niemal każdą przepuszczalną glebę; najobficiej kwitnie w pełnym słońcu.
Kalendarz cięcia
Grupa cięcia: Krzewy kwitnące wiosną
Co i jak ciąć
Zaraz po przekwitnieniu co roku wytnij 1/4–1/3 najstarszych pędów u samej nasady, a przekwitłe pędy skróć do młodego rozgałęzienia. Dzięki temu utrzymujesz stały dopływ młodych pędów od dołu.
Zaraz po kwitnieniu (kwiecień–maj).
Czego nie robić
Nie tnij zimą ani wczesną wiosną przed kwitnieniem — usuniesz gotowe zawiązki i nie będzie kwiatów. Właściwe okno to tylko chwila tuż po przekwitnieniu. Nie strzyż też na płasko jak żywopłotu — zniszczysz naturalny pokrój i pędy kwiatowe.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Forsycja kwitnie wcześnie (marzec–kwiecień), lilak później (maj–czerwiec) — sadzone razem przedłużają sezon kwitnienia żywopłotu.
Złe sąsiedztwo
Gęsty, rozłożysty krzew forsycji szybko zacienia rośliny posadzone tuż przy jego podstawie.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | — |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Forsycja została nazwana na cześć Williama Forsytha, XVIII-wiecznego szkockiego ogrodnika. Popularna forma mieszańcowa powstała w Niemczech w XIX wieku i szybko stała się jednym z najczęściej sadzonych wiosennych krzewów. Forsyth (1737–1804) był królewskim ogrodnikiem w Kensington i jednym z założycieli późniejszego Royal Horticultural Society; nazwę rodzajową Forsythia nadał mu w 1804 r. duński botanik Martin Vahl — w roku śmierci Forsytha. Gatunki rodzicielskie dotarły do Europy w XIX wieku: Forsythia suspensa z ogrodów Azji Wschodniej, a Forsythia viridissima przywiózł z Chin Robert Fortune w latach 40. tego stulecia. Mieszaniec pojawił się samorzutnie w uprawie, w Starym Ogrodzie Botanicznym w Getyndze, gdzie oba gatunki rosły obok siebie; opisał go niemiecki dendrolog Hermann Zabel w 1885 r., a pierwsze nazwane klony wprowadziła do handlu berlińska szkółka Späth od 1899 r. W ogrodach mieszaniec niemal całkowicie wyparł oba gatunki rodzicielskie. W Polsce forsycja należy do najczęściej sadzonych krzewów zieleni osiedlowej i przydrożnej, a jej zakwitnięcie jest potocznym sygnałem przedwiośnia; w niemieckim kalendarzu fenologicznym początek kwitnienia forsycji wyznacza wejście w fazę wczesnej wiosny.
Zastosowanie
Do ogrodów jako soliter, w grupach, na kwitnące żywopłoty nieformowane oraz na wcześnie kwitnące gałązki cięte do wnętrz. Stanowisko wybieraj w pełnym słońcu — w półcieniu krzew rośnie, ale kwitnie wyraźnie skąpiej. Ponieważ dorasta do 3 m szerokości, sadź go co najmniej 1,5 m od ścieżki, ogrodzenia i ściany; w żywopłocie nieformowanym trzymaj rozstawę ok. 1 m, a same rośliny sadź jesienią (wrzesień–październik) lub wczesną wiosną. Najlepiej wypada w tle rabaty albo na skraju grupy krzewów, gdzie po przekwitnieniu, jako zwykły zielony krzew, przestaje przyciągać wzrok; z tego samego powodu zestawiaj ją z krzewami kwitnącymi później — lilakiem, tawułami, jaśminowcem. Klasyczne połączenie kolorystyczne to obsypane żółcią pędy forsycji nad niebieskimi roślinami cebulowymi kwitnącymi w tym samym czasie: szafirkami, cebulicami, śnieżnikami. Tuż u podstawy krzewu nie sadź światłolubnych bylin — szybko trafią w cień. W nasadzeniach miejskich sprawdza się jako zwarta masa zieleni; do samego okrywania skarp lepiej nadają się płożące odmiany forsycji. Kwiaty dają zapylaczom niewielki pożytek (miodność niska), więc w nasadzeniu z myślą o owadach dołóż wierzbę iwę lub porzeczkę krwistą, kwitnące w tym samym terminie.
Ciekawostki
- Gałązki forsycji ścięte w lutym i wstawione do wody zakwitają w mieszkaniu (tzw. pędzenie), zwiastując wiosnę.
- Forsycja należy do tej samej rodziny co lilak i oliwka (oliwkowate).
- Kwiaty forsycji są heterostyliczne: jeden krzew ma wyłącznie kwiaty długosłupkowe, inny wyłącznie krótkosłupkowe (Spectabilis należy do pierwszej grupy, Lynwood Variety do drugiej). Ponieważ w jednym ogrodzie rośnie zwykle jeden klon tej samej odmiany, kwiaty nie mają partnera o przeciwnym typie słupka i forsycje bardzo rzadko zawiązują owoce; zdarza się to dopiero, gdy obok staną dwie odmiany różnego typu.
- Potoczna nazwa „złoty deszcz” bywa używana także wobec złotokapu (Laburnum anagyroides) — drzewa o zwisających gronach żółtych kwiatów, silnie trującego we wszystkich częściach. Forsycja nie jest rośliną trującą; przy kupnie warto kierować się nazwą łacińską.
Najczęstsze pytania
Dlaczego forsycja słabo kwitnie?
Najczęstsza przyczyna to cięcie w złym terminie — latem, jesienią lub zimą usuwa się pąki kwiatowe uformowane na następny rok. Forsycję tnie się wyłącznie zaraz po przekwitnieniu. Kwitnienie ogranicza też zbyt duże zacienienie.
Kiedy i jak przycinać forsycję?
Zaraz po kwitnieniu (kwiecień–maj). Co roku warto wyciąć u podstawy część najstarszych pędów, by odmłodzić krzew — na młodych pędach kwitnienie jest obfitsze.
Czy można zmusić forsycję do kwitnienia w domu?
Tak — gałązki ścięte w lutym i wstawione do wody w ciepłym pomieszczeniu zakwitają po kilku–kilkunastu dniach. To popularny sposób na wcześniejsze przywołanie wiosny.
Jak rozmnożyć forsycję?
Najprościej z odkładów: łukowaty pęd przygnij do ziemi, przysyp w miejscu kontaktu i przytwierdź — ukorzeni się w ciągu sezonu, a odciąć od krzewu matecznego można go następnej wiosny. Sadzonki półzdrewniałe pobiera się w czerwcu i lipcu, a zdrewniałe (odcinki 20–25 cm) w listopadzie i grudniu, wbijając je w ziemię tak, by nad powierzchnią zostało jedno–dwa oczka. Pobranie kilku pędów na sadzonki to nie cięcie formujące — nie wpływa na kwitnienie całego krzewu, w odróżnieniu od letniego czy zimowego cięcia całości. Forsycja ukorzenia się łatwo, bez ukorzeniaczy. Siew nie ma sensu: odmiany nie powtarzają cech z nasion, a krzewy w ogrodach i tak niemal nie zawiązują owoców.
Czy forsycja nadaje się na żywopłot?
Tak, przede wszystkim na żywopłot nieformowany — sadzi się ją co ok. 1 m w rzędzie i pozostawia naturalny, przewisający pokrój. Strzyżenie na regularny, prostokątny kształt jest możliwe wyłącznie zaraz po przekwitnieniu (patrz pytanie o terminie cięcia) — późniejsze nożyce usuwają pąki założone na następną wiosnę, więc taki żywopłot będzie gęsty i zielony, ale prawie nie zakwitnie.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — ForsythiaInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
