W skrócie
- Wysoka bylina (do 1,8 m) wilgotnych łąk i brzegów wód.
- Kwitnie od czerwca do sierpnia drobnymi, pachnącymi kwiatami.
- Wymaga wilgotnej, żyznej gleby i słońca lub półcienia.
- Leczniczy jest korzeń — działa uspokajająco i nasennie.
- Zapach korzenia przyciąga koty, podobnie jak kocimiętka.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Przewiertniowate (wiciokrzewowate) (Caprifoliaceae)
- Wysokość
- 1–1.8 m
- Szerokość
- 0.5–1 m
- Pokrój
- Wyprostowany
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Gliniasta, Próchniczna, Torfowa
- Odczyn
- pH 6–7.5
- Wilgotność
- Wilgotna, Umiarkowana, Mokra
- Kwitnienie
- Czerwiec–Sierpień
- Mrozoodporność
- USDA 4a–9a
- Rozmnażanie
- Z nasion, Przez podział
Charakterystyka
Z rozety pierzasto podzielonych liści wyrasta prosta, bruzdkowana łodyga zakończona podbaldachem drobnych, bladoróżowych do białych kwiatów o słodkawym zapachu. Podziemny kłącze z licznymi korzeniami po wysuszeniu wydziela silną, charakterystyczną woń cenioną przez koty, a nieprzyjemną dla wielu ludzi.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Wymaga stale wilgotnej gleby — jako roślina wilgotnych łąk źle znosi przesuszenie. Krótkotrwałe zalanie toleruje lepiej niż suszę.
Nawożenie
Zasilać umiarkowanie próchnicą; roślina najlepiej rośnie na żyznych, wilgotnych stanowiskach.
Sadzenie
Stanowisko żyzne i próchniczne z dobrym dostępem wody; na glebach lekkich dodać kompostu zatrzymującego wilgoć.
Przycinanie
Usuwanie przekwitłych baldachów ogranicza obfity samosiew i pobudza rozetę liściową.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Kozłek wabi drapieżne owady i dżdżownice, przez co uchodzi za sprzyjającego warzywom kapustnym.
Uważany za roślinę użyźniającą (akumulator składników), pobudzającą aktywność dżdżownic i wabiącą zapylacze.
Złe sąsiedztwo
Wysokie łodygi kwiatowe (do 1,8 m) mocno zacieniają, a roślina obficie się wysiewa — może zagłuszać niższych, wymagających słońca sąsiadów.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | Korzeń stosowany leczniczo jako środek uspokajający i nasenny. Nie łączyć bez konsultacji z lekami uspokajającymi ani alkoholem. |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | Zapach korzenia działa na koty pobudzająco, podobnie jak kocimiętka; nie jest to trucizna. |
Historia i pochodzenie
Stosowany w ziołolecznictwie od starożytności — nazwa rodzajowa wywodzona bywa od łacińskiego valere (być zdrowym). W dawnej medycynie ceniony na nerwice, bezsenność i stany napięcia; do dziś korzeń kozłka jest surowcem farmakopealnym.
Zastosowanie
Suszony korzeń wykorzystuje się do naparów, nalewek i preparatów uspokajająco-nasennych. W ogrodzie kozłek sprawdza się w częściach naturalistycznych, przy oczkach wodnych i na wilgotnych łąkach kwietnych, gdzie wabi zapylacze.
Ciekawostki
- Suszony korzeń działa na wiele kotów podobnie jak kocimiętka, wywołując stan pobudzenia i tarzania.
- Nazwa waleriana odnosi się w mowie potocznej właśnie do preparatów z korzenia kozłka.
- Mimo słodkiego zapachu kwiatów wysuszony korzeń pachnie ostro i ziemisto.
Najczęstsze pytania
Która część kozłka jest lecznicza i kiedy się ją zbiera?
Surowcem jest korzeń z kłączem, wykopywany jesienią drugiego roku uprawy lub wczesną wiosną. Po oczyszczeniu suszy się go w niskiej temperaturze; działa uspokajająco i ułatwia zasypianie.
Dlaczego kozłek przyciąga koty?
Zapach wysuszonego korzenia zawiera związki działające na koty pobudzająco, podobnie jak kocimiętka. Koty potrafią tarzać się w miejscu suszenia surowca; nie jest to dla nich szkodliwe.
Jakie stanowisko lubi kozłek lekarski?
Najlepiej rośnie na glebie żyznej i stale wilgotnej, w pełnym słońcu lub półcieniu. Źle znosi przesuszenie, dlatego dobrze czuje się nad wodą i na łąkowych, próchnicznych stanowiskach.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Valeriana officinalisBaza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Valeriana officinalis (common valerian)Instytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
