Ćma bukszpanowa

Rozpoznawanie

Jaskrawozielone gąsienice z czarną głową, czarnymi kropkami i ciemnymi podłużnymi paskami wzdłuż ciała, dorastające do 4–5 cm. Żerują w oprzędzie z gęstych, białych nici, wygryzając liście i obgryzając korę pędów, przez co potrafią całkowicie ogołocić krzew. Na porażonym bukszpanie pozostają charakterystyczne oprzędy, zielonkawe odchody i suche pozostałki liści. Dorosły motyl ma białe skrzydła z szeroką brązową obwódką i rozpiętość około 4 cm. Gatunek inwazyjny, w sezonie rozwija 2–3 pokolenia, więc żerowanie może trwać od wiosny do jesieni. Samica składa bladożółte jaja w płaskich, dachówkowato ułożonych złożach na spodniej stronie liści, zwykle w głębi krzewu. Najmłodsze gąsienice wyskrobują tylko dolną skórkę i miękisz liścia (pozostawiają przezroczyste „okienka” i szkielet z nerwów), starsze zjadają całe blaszki, a przy braku liści ogryzają zieloną korę pędów — takie obrączkowanie prowadzi do zamierania całych gałązek. Poczwarki znajdują się w białym oprzędzie między liśćmi i gałązkami. Zimują młode gąsienice ukryte w kokonach (tzw. hibernariach) w gęstwinie krzewu i uaktywniają się już wczesną wiosną, zanim z zewnątrz widać jakiekolwiek objawy. Obok formy typowej występuje rzadsza forma ciemna (melanistyczna) motyla o niemal całkowicie brązowych skrzydłach z jasną plamką na przednim skrzydle. Z dystansu porażony bukszpan wygląda jak przesuszony i wyblakły — brązowieje, a między pędami widać biały oprzęd z uwięzionymi zielonkawymi odchodami. Gatunek pochodzi z Azji Wschodniej i rozprzestrzenił się w Europie od około 2007 roku, w Polsce notowany od około 2012 roku; nie ma tu naturalnych wrogów zdolnych ograniczyć jego liczebność, stąd gwałtowny, inwazyjny charakter szkód.

Zwalczanie

Regularny przegląd krzewów i ręczny zbiór gąsienic wraz z oprzędami, zwłaszcza we wnętrzu krzewu, gdzie żerowanie zaczyna się niezauważone. Oprysk preparatem z Bacillus thuringiensis (skuteczny na młode gąsienice), a przy dużej presji dokładne opryskiwanie także wnętrza krzewu. Pułapki feromonowe pozwalają monitorować loty motyli i wyznaczyć termin zabiegu, a silny strumień wody zmywa część gąsienic z krzewu. Kluczem jest wczesne wykrycie: przegląd wnętrza krzewu należy zacząć już wczesną wiosną, gdy zimujące gąsienice wznawiają żer, i powtarzać co 1–2 tygodnie przez cały sezon (2–3 pokolenia). Bacillus thuringiensis odmiany kurstaki działa żołądkowo i jest najskuteczniejszy na najmłodsze stadia (gąsienice muszą go zjeść podczas żerowania), dlatego zabieg wykonuje się w cieple, dokładnie zwilżając także środek krzewu, i powtarza po 7–10 dniach; na dużych gąsienicach traci skuteczność. Pułapki feromonowe i tablice lepowe służą do monitoringu, nie do zwalczania — wyznaczają szczyt lotu, po którym (po około 1–2 tygodniach, gdy wylęgają się gąsienice) planuje się oprysk. Przy silnym, wielopokoleniowym nasileniu sięga się po insektycydy: selektywne na gąsienice motyli (spinozyny lub regulatory wzrostu owadów) oszczędzają owady pożyteczne — spinozyny obejmują przy tym szersze spektrum stadiów, a regulatory wzrostu działają najskuteczniej na młode larwy, podobnie jak Bt — natomiast preparaty kontaktowe z grupy pyretroidów działają szybko i na wszystkie stadia, ale są nieselektywne i szkodliwe dla zapylaczy oraz drapieżców — stosować je punktowo i z rozwagą. Silnie ogołocone krzewy zwykle odbudowują ulistnienie po usunięciu szkodnika, bo bukszpan dobrze regeneruje z pędów; wycięte, oprzędzone fragmenty warto zniszczyć, aby ograniczyć liczbę zimujących gąsienic.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.