W skrócie
- Stanowisko: PÓŁCIEŃ lub CIEŃ — nietypowo dla klematisów, świetnie znosi zacienioną ścianę północną.
- Bardzo MROZOODPORNY — strefa 3a, znosi do −40°C.
- Kwitnie WCZEŚNIE (IV–V) zwisającymi dzwoneczkami — inaczej niż wielkokwiatowe hybrydy (VI–IX).
- Grupa cięcia 1 — ciąć TYLKO po kwitnieniu, i tylko lekko.
- Podstawa MUSI być zacieniona — ściółka, bylina okrywowa lub sadzenie za innym krzewem.
- W Polsce w naturze OBJĘTY OCHRONĄ — do ogrodu kupować wyłącznie sadzonki z uprawy.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Jaskrowate (Ranunculaceae)
- Wysokość
- 2–3 m
- Szerokość
- 1–1.5 m
- Pokrój
- Płożący
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Półcień, Cień
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta
- Odczyn
- pH 6.5–7.5
- Wilgotność
- Umiarkowana, Wilgotna
- Kwitnienie
- Kwiecień–Maj
- Mrozoodporność
- USDA 3a–7b
- Rozmnażanie
- Przez odkłady, Z sadzonek, Z nasion
Charakterystyka
Wieloletnie, liściaste pnącze dorastające do 2–3 m wysokości, wspina się wijąc liśćmi wokół podpór (nie ma przylg samoczepnych ani wąsów czepnych). Pędy cienkie, brązowo-zielone, jednoroczne w większości drewnieją. Liście naprzeciwległe, złożone z 9 (czasem 3+6) drobnych, jajowato-lancetowatych listków o piłkowanym brzegu — daje to lekki, ażurowy pokrój. Kwiaty pojedyncze, wyrastające z kątów liści na długich szypułkach, ZWISAJĄCE dzwoneczki o 4 działkach 3–4 cm długości. Kolor gatunku typowego — fioletowo-niebieski; odmiany ogrodowe (‘Frances Rivis’, ‘Willy’, ‘Ruby’, ‘Constance’, ‘Pink Flamingo’) rozszerzają paletę o biel, róż i intensywny purpur. Wewnątrz kwiatu widoczna korona z białych, przetworzonych prątniczek — charakterystyczna cecha podgrupy atragene. Kwiaty pachną słabo. Po przekwitnieniu ozdobne, pierzaste niełupki z długim, pierzastym wyrostkiem — wyglądają jak srebrne pióropusze, utrzymują się do jesieni.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Podstawa krzewu (dolne 40 cm) MUSI być zacieniona i chłodna — najlepiej ściółkować grubą warstwą kory lub sadzić od północy niską bylinę okrywową. Górna część rośliny może rosnąć w słońcu.
Nawożenie
Wiosną kompost 3–5 cm wokół podstawy, po kwitnieniu (VI) nawóz wieloskładnikowy zgodnie z instrukcją. Co 2–3 lata warto podać kredę ogrodniczą — powojniki preferują pH obojętne do lekko zasadowego.
Sadzenie
Wykopać dół 50×50×50 cm, wypełnić mieszanką kompostu, ziemi ogrodowej i piasku. Sadzić szyję korzeniową 5–8 cm PONIŻEJ poziomu gleby (nie tak głęboko jak wielkokwiatowe hybrydy — 8 cm wystarczy). Nadstawka do wspinania: krata, pergola, siatka lub sąsiednie krzewy — nie ma przylg samoczepnych, wije się liśćmi.
Przycinanie
Po kwitnieniu usunąć tylko przekwitłe pędy i uszkodzone gałęzie. Nie skracać zdrowych, jednorocznych pędów — na nich zakwita w kolejnym roku. Co kilka lat można wykonać cięcie odmładzające, usuwając 1/3 najstarszych pędów przy ziemi.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Funkia tworzy niską, gęstą kępę okrywającą podstawę pnącza — chłodzi korzenie i zapewnia wymagane zacienienie strefy korzeniowej.
Zimozielona bylina okrywająca podstawę pnącza; cień i wilgoć u nasady wzajemnie sobie odpowiadają.
Złe sąsiedztwo
Konkurują agresywnie o wodę i przestrzeń w strefie korzeniowej powojnika, powodując jego osłabienie.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Lekka | Świeże pędy i liście zawierają protoanemoninę — drażniącą skórę i błony śluzowe substancję z rodziny Ranunculaceae. Sok może wywołać zapalenie skóry. |
| Psy | Lekka | — |
| Koty | Lekka | — |
Historia i pochodzenie
Gatunek opisał Linneusz w 1753 roku pod nazwą Atragene alpina, dopiero w XIX wieku włączono go do rodzaju Clematis. W naturze rośnie w Alpach, Karpatach, Sudetach i górach Skandynawii, zwykle na skalistych, wapiennych stokach 800–2400 m n.p.m. Do ogrodów wprowadzony w XVIII wieku — jako jedno z pierwszych pnączy przyjaznych dla północnych stron i zacienionych ścian. W XX wieku hodowcy szwedzcy i brytyjscy (Magnus Johnson, Raymond Evison) wyprowadzili z niego szereg odmian ogrodowych. W Polsce w naturze OBJĘTY OCHRONĄ GATUNKOWĄ — do ogrodu kupować wyłącznie z legalnej hodowli.
Zastosowanie
Do zacienionych ścian, pergoli i kraty od strony północnej lub wschodniej — jedno z niewielu pnączy kwitnących w tak trudnych warunkach. Świetnie wije się przez inne krzewy (róże, azalie, rododendrony) tworząc dwupiętrową kompozycję kwiatową. Do ogrodów naturalistycznych, wiejskich i skalnych. W małych ogrodach — na płot, kratę balkonową, wąską pergolę. Klasyk projektów ogrodów alpejskich i skandynawskich.
Ciekawostki
- Nazwa gatunkowa alpina wskazuje na alpejskie pochodzenie — gatunek rośnie do 2400 m n.p.m., wyżej niż większość innych klematisów.
- Podgrupa atragene (do której należy C. alpina) różni się od reszty rodzaju obecnością tzw. korony z przetworzonych prątniczek wewnątrz kwiatu — daje to wrażenie „kwiatu w kwiecie”.
- W przeciwieństwie do wielkokwiatowych hybryd (średnica kwiatu do 20 cm) klematis alpejski ma kwiaty małe (3–4 cm) i zwisające — bardziej naturalistyczny, „polny” charakter.
- Odmiana ‘Frances Rivis’ dostała w 1994 roku prestiżową RHS Award of Garden Merit — do dziś jedna z najczęściej sadzonych odmian tego gatunku.
Najczęstsze pytania
Czym różni się klematis alpejski od wielkokwiatowych?
Kilkoma podstawowymi cechami. Alpejski (grupa Atragene): kwitnie WCZESNĄ WIOSNĄ (IV–V), kwiaty małe (3–4 cm), zwisające jak dzwoneczki, znosi półcień i cień, grupa cięcia 1 (tylko po kwitnieniu). Wielkokwiatowy hybrydowy: kwitnie VI–IX, kwiaty duże (10–20 cm), skierowane na boki lub do góry, wymaga słońca, zwykle grupa cięcia 2 lub 3 (mocniejsze cięcie). Mrozoodporność też różna: alpejski znosi −40°C (strefa 3a), hybrydy 6a–7a.
Czy klematis alpejski faktycznie kwitnie w cieniu?
Tak — to jeden z niewielu klematisów rzeczywiście tolerujących miejsca zacienione. W półcieniu (parę godzin porannego słońca) kwitnie obficie, w głębokim cieniu skromniej, ale nadal regularnie. Warunek: podstawa musi być chłodna i wilgotna, a wsparcie umożliwiające pnączu wyjście w wyższe partie z odrobiną światła.
Kiedy i jak ciąć klematis alpejski?
Klematisy alpejskie należą do GRUPY CIĘCIA 1 — kwitną na pędach z poprzedniego sezonu. Ciąć TYLKO po kwitnieniu (VI), i tylko lekko: usunąć przekwitłe pędy, uszkodzone gałęzie. Nie skracać zdrowych, jednorocznych pędów. Co 3–5 lat można wykonać cięcie odmładzające: usunąć u nasady 1/3 najstarszych pędów. Cięcie wiosenne lub jesienne (typowe dla hybryd grupy 3) ELIMINUJE kwitnienie w danym roku.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Clematis alpinaBaza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Clematis alpina growing guideInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
