W skrócie
- Jednoroczne ziele lecznicze, kwitnące od maja do września.
- Wymaga pełnego słońca i przepuszczalnej, raczej ubogiej gleby.
- Odporne na suszę; nie znosi stale mokrego podłoża.
- Koszyczki zbiera się na napar o działaniu przeciwzapalnym i uspokajającym.
- Obficie się wysiewa i wraca samosiewem w kolejnych latach.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Astrowate (Asteraceae)
- Wysokość
- 0.15–0.6 m
- Szerokość
- 0.1–0.3 m
- Pokrój
- Wyprostowany
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce
- Gleba
- Piaszczysta, Gliniasta, Próchniczna
- Odczyn
- pH 5.5–7.5
- Wilgotność
- Umiarkowana, Sucha
- Kwitnienie
- Maj–Wrzesień
- Mrozoodporność
- USDA 4a–9b
- Rozmnażanie
- Z nasion
Charakterystyka
Tworzy luźno rozgałęzione, wzniesione pędy o wysokości 15–60 cm z delikatnie pierzasto podzielonymi, jasnozielonymi liśćmi. Koszyczki mają białe kwiaty języczkowe odginające się z wiekiem ku dołowi i żółte kwiaty rurkowe osadzone na pustym w środku, stożkowatym dnie — ta pusta komora odróżnia rumianek od podobnych roślin. Cała roślina wydziela charakterystyczny, jabłkowy zapach.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Podlewać umiarkowanie w czasie suszy, zwłaszcza młode siewki. Rośliny dorosłe dobrze znoszą przesuszenie; nie znoszą stale mokrego podłoża.
Nawożenie
Rośnie dobrze na ubogich glebach. Nadmiar azotu daje bujne liście kosztem kwitnienia i osłabia aromat.
Sadzenie
Nasion nie przykrywać ziemią (kiełkują na świetle) — tylko lekko docisnąć do wyrównanej, wilgotnej gleby.
Przycinanie
Regularne zbieranie koszyczków przedłuża kwitnienie i pobudza roślinę do wytwarzania nowych pąków.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Rumianek uchodzi za sprzyjającego warzywom kapustnym — ma poprawiać ich wzrost i smak oraz wabić owady pożyteczne.
Klasyczne zestawienie ziołowo-warzywne; rumianek uważany jest za poprawiający smak cebuli.
Kwiaty wabią zapylacze i drapieżne owady (bzygi, osy pasożytnicze), co sprzyja plonowaniu i ogranicza mszyce.
Złe sąsiedztwo
Rumianek obficie się wysiewa i szybko zarasta glebę, przez co może zagłuszać powoli rozwijające się, drobne siewki w bezpośrednim sąsiedztwie.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Drobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.
WciornastkiBardzo drobne (1–2 mm), smukłe i wydłużone owady o strzępiastych (frędzlastych) skrzydłach, barwy żółtej, brązowej lub czarnej; larwy jasnożółte i bezskrzydłe. Wysysają sok z komórek liści, płatków i pąków. Objawy: srebrzyste lub srebrzystoszare smugi i plamy na liściach, drobne czarne kropki odchodów oraz deformacje i zniekształcenia młodych liści, pąków i kwiatów. Szczególnie groźne pod osłonami i na roślinach doniczkowych; niektóre gatunki przenoszą wirusy roślin. Srebrzysty połysk powstaje wtedy, gdy szkodnik wyssie zawartość komórek skórki — puste, wypełnione powietrzem komórki odbijają światło jak metaliczne smugi; towarzyszą im lśniące czarne kropki odchodów, które odróżniają żerowanie wciornastków od większości innych szkodników ssących. Aparat gębowy jest kłująco-ssący i asymetryczny (tylko jedna żuwaczka), więc owad najpierw drapie tkankę, a potem wysysa wypływający sok. Na kwiatach żerowanie daje białe lub brunatne przebarwienia i deformacje płatków — dotkliwe na różach, chryzantemach, storczykach i cyklamenach. Cykl rozwojowy jest krótki i w ciepłych warunkach pokolenia zachodzą na siebie: samice składają jaja wkłute w tkankę rośliny, larwy (dwa stadia) żerują na liściach, po czym spadają do gleby lub ściółki, gdzie przechodzą przez nieruchliwe stadia przedpoczwarki i poczwarki. Do najgroźniejszych należą wciornastek zachodni (Frankliniella occidentalis) — kluczowy szkodnik szklarniowy i wektor tospowirusów (m.in. brązowej plamistości pomidora, TSWV) — oraz wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci). Wirusy pobierają wyłącznie larwy, a przenoszą je dorosłe, dlatego ograniczanie larw zmniejsza też ryzyko infekcji wirusowych.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | Powszechnie stosowany leczniczo. Rzadko wywołuje reakcje uczuleniowe u osób uczulonych na rośliny astrowate (Asteraceae). |
| Psy | Lekka | Zjedzenie dużych ilości świeżej rośliny może podrażnić przewód pokarmowy. |
| Koty | Lekka | — |
Historia i pochodzenie
Jedno z najstarszych i najpopularniejszych ziół leczniczych — stosowane już w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie, opisane przez Dioskuridesa. Do dziś należy do podstawowych surowców zielarskich i kosmetycznych; niebieski olejek eteryczny z chamazulenem barwi napar na złocisto.
Zastosowanie
Suszone koszyczki służą do parzenia herbatek o działaniu uspokajającym, przeciwzapalnym i rozkurczowym, a także do okładów, płukanek i kosmetyków. W ogrodzie ceniony jako roślina towarzysząca i wabiąca pożyteczne owady oraz jako drobny kwiat do rabat ziołowych i pojemników.
Ciekawostki
- Puste, stożkowate dno koszyczka to najpewniejsza cecha odróżniająca rumianek lekarski od bezwonnej maruny i rumianu (które mają dno pełne).
- Bywa nazywany lekarzem roślin, bo w ogrodzie ma korzystnie wpływać na sąsiednie zioła i warzywa.
- Błękitna barwa świeżo destylowanego olejku pochodzi od chamazulenu powstającego dopiero w trakcie destylacji.
Najczęstsze pytania
Jak odróżnić rumianek pospolity od podobnej maruny i rumianu?
Rumianek lekarski ma wyraźny, jabłkowy zapach oraz puste, stożkowate dno koszyczka (widoczne po przekrojeniu). Bezwonna maruna jest niemal bez zapachu i ma dno pełne, a rumian ma inną budowę liścia.
Kiedy i jak zbierać koszyczki na napar?
Zbiera się w pełni rozwinięte koszyczki w suche, słoneczne przedpołudnie, gdy płatki są jeszcze ustawione poziomo. Suszyć rozłożone cienko w cieniu i przewiewie, w temperaturze do około 35°C, aby zachować olejki eteryczne.
Rumianek to roślina jednoroczna czy wieloletnia?
Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla) jest jednoroczny, ale obficie się wysiewa i zwykle wraca samosiewem. Wieloletni jest natomiast rumianek rzymski (Chamaemelum nobile), inny gatunek o podobnym zapachu.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Matricaria chamomillaBaza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Matricaria chamomilla (German chamomile)Instytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.