Wciornastki

Rozpoznawanie

Bardzo drobne (1–2 mm), smukłe i wydłużone owady o strzępiastych (frędzlastych) skrzydłach, barwy żółtej, brązowej lub czarnej; larwy jasnożółte i bezskrzydłe. Wysysają sok z komórek liści, płatków i pąków. Objawy: srebrzyste lub srebrzystoszare smugi i plamy na liściach, drobne czarne kropki odchodów oraz deformacje i zniekształcenia młodych liści, pąków i kwiatów. Szczególnie groźne pod osłonami i na roślinach doniczkowych; niektóre gatunki przenoszą wirusy roślin. Srebrzysty połysk powstaje wtedy, gdy szkodnik wyssie zawartość komórek skórki — puste, wypełnione powietrzem komórki odbijają światło jak metaliczne smugi; towarzyszą im lśniące czarne kropki odchodów, które odróżniają żerowanie wciornastków od większości innych szkodników ssących. Aparat gębowy jest kłująco-ssący i asymetryczny (tylko jedna żuwaczka), więc owad najpierw drapie tkankę, a potem wysysa wypływający sok. Na kwiatach żerowanie daje białe lub brunatne przebarwienia i deformacje płatków — dotkliwe na różach, chryzantemach, storczykach i cyklamenach. Cykl rozwojowy jest krótki i w ciepłych warunkach pokolenia zachodzą na siebie: samice składają jaja wkłute w tkankę rośliny, larwy (dwa stadia) żerują na liściach, po czym spadają do gleby lub ściółki, gdzie przechodzą przez nieruchliwe stadia przedpoczwarki i poczwarki. Do najgroźniejszych należą wciornastek zachodni (Frankliniella occidentalis) — kluczowy szkodnik szklarniowy i wektor tospowirusów (m.in. brązowej plamistości pomidora, TSWV) — oraz wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci). Wirusy pobierają wyłącznie larwy, a przenoszą je dorosłe, dlatego ograniczanie larw zmniejsza też ryzyko infekcji wirusowych.

Zwalczanie

Niebieskie tablice lepowe do monitoringu i odłowu (wciornastki wabi kolor niebieski), drapieżne roztocze (Amblyseius), mydło potasowe lub oleje, zraszanie roślin (nie znoszą wysokiej wilgotności) oraz usuwanie chwastów i porażonych kwiatów. W ostateczności insektycydy stosowane rotacyjnie ze względu na szybkie narastanie odporności. Zwalczanie utrudniają ukryte stadia: jaja wkłute w tkankę, larwy chowające się w pąkach i zwiniętych liściach oraz poczwarki w glebie są słabo dostępne dla oprysku, dlatego skuteczna jest tylko strategia łącząca kilka metod i powtarzana co kilka dni. Profilaktyka: kwarantanna i przegląd nowych roślin (najlepiej z lupą), niebieskie lub żółte tablice do wczesnego wykrycia nalotu, usuwanie resztek roślinnych i chwastów będących rezerwuarem, a pod osłonami — kontrola wilgotności. Podnoszenie wilgotności zniechęca wciornastki i sprzyja grzybom owadobójczym, ale ma sens głównie pod osłonami i w połączeniu z metodami biologicznymi; należy przy tym unikać moczenia kwiatów roślin podatnych na szarą pleśń (Botrytis), aby nie prowokować chorób grzybowych. Metody biologiczne działają najlepiej pod osłonami przy wczesnym, prewencyjnym wprowadzeniu: drapieżne roztocze z rodzaju Amblyseius/Neoseiulus i dziubałek (Orius) niszczą larwy oraz częściowo dorosłe, larwy złotooka wspomagają, a na stadia glebowe działają nicienie owadobójcze (Steinernema) i grzyby entomopatogeniczne (Beauveria). Zabiegi kontaktowe mydłem potasowym i olejami działają wyłącznie w miejscu naniesienia i wymagają dokładnego pokrycia liści z obu stron. Chemicznie: bezwzględna rotacja grup o różnym mechanizmie (np. spinosyny, awermektyny translaminarne) — wciornastki wyjątkowo szybko uodporniają się na jedną substancję, a same pyretroidy bywają zawodne. Metody ekologiczne są najskuteczniejsze wcześnie i zapobiegawczo; przy masowym nalocie mają charakter wspomagający i nie zastąpią rotacyjnej ochrony.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.