W skrócie
- Uprawiana dla liści, nie dla kwiatów — kwiatostany są drobne i zielonkawobiałe.
- Barwy liści: srebrne marmurkowanie, purpura, brąz i bursztyn (zależnie od odmiany).
- Stanowisko półcieniste; w pełnym słońcu barwy blakną, a liście przypalają się.
- Wymaga gleby przepuszczalnej — zimowa woda przy karpie szkodzi bardziej niż mróz.
- Wypychana z gleby przez mróz — co 3–4 lata trzeba ją dzielić lub podsypywać ziemią.
- Zimozielona, więc rozeta zdobi rabatę także poza sezonem.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Skalnicowate (Saxifragaceae)
- Wysokość
- 0.25–0.6 m
- Szerokość
- 0.3–0.45 m
- Pokrój
- Kępowy
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Półcień, Cień
- Gleba
- Próchniczna, Piaszczysta, Gliniasta
- Odczyn
- pH 5.5–7
- Wilgotność
- Umiarkowana
- Kwitnienie
- Maj–Lipiec
- Mrozoodporność
- USDA 4a–9a
- Rozmnażanie
- Przez podział, Z sadzonek, Z nasion
Charakterystyka
Tworzy zwartą, kulistą rozetę o wysokości 25–30 cm z długoogonkowych, okrągławych, klapowanych i karbowanych liści o wyraźnych nerwach. U gatunku wyjściowego liście są zielone, marmurkowane srebrzyście i podbarwione purpurą wzdłuż nerwów, zwłaszcza w chłodne dni wiosną i jesienią. Ogrodowe odmiany i mieszańce, w których powstaniu żurawka amerykańska brała udział, mają liście od bursztynowych i pomarańczowych, przez srebrzyste, po ciemnopurpurowe i niemal czarne. Kwiaty są drobne, dzwonkowate, zielonkawobiałe lub kremowe, zebrane w luźne, wiechowate kwiatostany wznoszące się na cienkich pędach do 60 cm. Z wiekiem karpa wyrasta ponad glebę i drewnieje.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Lubi glebę stale lekko wilgotną, ale bezwzględnie przepuszczalną. Zimowa woda stojąca wokół szyi korzeniowej zabija żurawkę pewniej niż mróz — to najczęstsza przyczyna wypadania roślin na ciężkich glebach.
Nawożenie
Oszczędnie. Nadmiar azotu daje wybujałe, wiotkie liście o wypłukanych barwach — a to właśnie barwa liścia jest w żurawce najcenniejsza.
Sadzenie
Na glebach ciężkich koniecznie dodać żwiru lub gruboziarnistego piasku i sadzić na lekkim wyniesieniu. Sadzić tak, żeby szyja korzeniowa była na poziomie gruntu — nie zasypywać środka rozety.
Przycinanie
Wiosną usunąć przemarznięte i zbrązowiałe liście — reszta rozety wypuści świeże. Przekwitłe pędy kwiatowe wyciąć u nasady, jeśli nie chcemy samosiewu; kwiaty żurawki są drobne i nie stanowią ozdoby.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Podręcznikowy duet do półcienia: sinozielone, wielkie liście funkii i drobne, bursztynowo-purpurowe rozety żurawki kontrastują kształtem i barwą przez cały sezon.
Tawułka daje pionowe, puszyste kwiatostany, których żurawce brakuje, a obie mają te same wymagania co do próchnicznej gleby i półcienia.
Ciężki, skórzasty liść bergenii i lekka, karbowana rozeta żurawki wzajemnie się uwypuklają; obie zachowują liście przez zimę, więc rabata nie pustoszeje.
Złe sąsiedztwo
Żurawka wymaga bezwzględnie przepuszczalnego podłoża — utrzymywanie gleby w stałym przemoczeniu prowadzi do gnicia jej karpy.
Żurawka rośnie wolno i tworzy niewielką, płytko osadzoną kępę — rozrastający się kobierzec podchodzi jej pod rozetę, zagłusza ją i utrudnia niezbędne podsypywanie ziemi.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | Roślina nie jest uznawana za trującą. Korzeń zawiera dużo garbników i jest silnie ściągający — stąd angielska nazwa alumroot („ałunowy korzeń”). |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Rdzenne narody Ameryki Północnej wykorzystywały silnie ściągający, bogaty w garbniki korzeń żurawek do przemywania ran i płukania jamy ustnej — stąd angielska nazwa alumroot, nawiązująca do ałunu. Do ogrodów europejskich rodzaj trafił w XVII i XVIII wieku, ale przez długi czas uprawiano głównie kwitnące czerwono żurawki krwiste. Prawdziwa kariera żurawek jako roślin liściowych zaczęła się dopiero pod koniec XX wieku, gdy hodowcy zaczęli krzyżować gatunki o marmurkowanych liściach, m.in. właśnie Heuchera americana — dziś w handlu są setki odmian.
Zastosowanie
Do rabat w półcieniu, na pierwszy plan i do obwódek, gdzie ceni się barwę liścia przez cały sezon. Doskonała w donicach i skrzynkach na tarasie i balkonie od strony północnej — kolorowe rozety wyglądają dobrze także zimą. Sprawdza się jako kontrast dla funkii, paproci i tawułek oraz w kompozycjach z kamieniem.
Ciekawostki
- Rodzaj nazwano na cześć Johanna Heinricha von Heuchera, XVIII-wiecznego niemieckiego lekarza i botanika z Wittenbergi.
- Żurawka jest blisko spokrewniona z bergenią i tawułką — wszystkie należą do skalnicowatych, co widać po tym samym typie drobnego, dzwonkowatego kwiatu zebranego w wiechę.
Najczęstsze pytania
Dlaczego żurawka wypycha się z ziemi i co z tym zrobić?
To zjawisko wysadzania przez mróz: naprzemienne zamarzanie i rozmarzanie gleby wypycha płytko osadzoną karpę ku górze, a z wiekiem sama karpa dodatkowo się wydłuża i drewnieje. Odsłonięty karp przesycha i roślina ginie. Wiosną należy podsypać kępę żyzną ziemią do poziomu nasady liści, a co 3–4 lata wykopać ją, odciąć zdrewniałą część i posadzić młodszy fragment głębiej. To standardowy zabieg, nie ratunkowy — żurawka po prostu tego wymaga.
Czy żurawkę można sadzić w pełnym słońcu?
Lepiej nie. Żurawka amerykańska to roślina runa leśnego — w pełnym słońcu jej liście przypalają się na brzegach, a barwy blakną i tracą kontrast. Optymalny jest półcień, na przykład wschodnia strona budynku albo miejsce pod ażurową koroną drzewa. Odmiany o ciemnopurpurowych liściach znoszą więcej słońca niż bursztynowe i srebrzyste, ale wszystkie wymagają wtedy stale wilgotnej gleby.
Czy przycinać żurawkę na zimę?
Nie. Żurawka jest zimozielona i jej rozeta osłania zimą szyję korzeniową, a przy okazji zdobi rabatę. Zeschłe i przemarznięte liście usuwa się dopiero wczesną wiosną, przed wypuszczeniem nowych. Zimą warto natomiast okryć rośliny gałązkami iglastymi — bardziej po to, by ograniczyć wysadzanie przez mróz i zimowe przesuszenie, niż by chronić je przed samym chłodem.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Heuchera americanaBaza danych (GBIF, POWO…)
- Missouri Botanical Garden — Plant Finder: Heuchera americanaInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
