Ślimaki

Rozpoznawanie

Ślimaki nagie i skorupkowe żerujące nocą i po deszczu. Objawy: nieregularne dziury w liściach i całkowicie ogryzione młode siewki, srebrzyste ślady śluzu na liściach i ziemi. Największe szkody w wilgotnych, ocienionych miejscach — szczególnie na sałacie, truskawkach i funkiach. Najgroźniejsze w ogrodach są ślimaki nagie (pozbawione zewnętrznej muszli): ślimak luzytański (Arion vulgaris, dawniej opisywany jako A. lusitanicus) oraz pomrowik plamisty (Deroceras reticulatum). Pomrów wielki (Limax maximus) bywa do nich morfologicznie podobny, ale żeruje głównie na rozkładającej się materii organicznej i grzybach, bywa nawet drapieżcą innych ślimaków, więc jako szkodnik żywych roślin ma niewielkie znaczenie. Formy skorupkowe — wstężyki (Cepaea) czy chroniony winniczek (Helix pomatia) — wyrządzają zwykle mniejsze szkody. Ciało jest miękkie, wydłużone i stale pokryte śluzem; na głowie widoczne są dwie pary wysuwanych czułków — dłuższa górna niesie oczy, krótsza dolna pełni funkcję dotykowo-węchową. Ślimaki są obojnakami: składają kuliste, przezroczyste lub perłowe jaja w skupiskach, ukryte w wilgotnej glebie, pod kamieniami i w ściółce. Jeden osobnik ślimaka luzytańskiego potrafi złożyć kilkaset jaj; zimują zarówno jaja, jak i młode ślimaki, a żerowanie trwa od wiosny do późnej jesieni, nasilając się w ciepłe, wilgotne noce. Uszkodzenia mają gładkie brzegi i powstają często w środku blaszki liściowej, nie tylko od krawędzi; siewki i rozsada bywają zjadane do gołej ziemi, a na truskawkach oraz dojrzewających warzywach ślimaki wygryzają zagłębienia w owocach. Diagnostycznie rozstrzygający jest zaschnięty, srebrzyście połyskujący ślad śluzu — nie pozostawia go żaden owad.

Zwalczanie

Zbieranie ręczne o zmierzchu, pułapki (deski, piwo), bariery z ostrych materiałów (skorupki, popiół, żwir), preparaty na bazie fosforanu żelaza (bezpieczne dla zwierząt). Ograniczanie wilgotnych kryjówek i podlewanie rano zamiast wieczorem. Skuteczna ochrona łączy kilka metod naraz. Podstawą jest systematyczny zbiór ręczny po zmierzchu i po deszczu — najlepiej z latarką — oraz wykładanie wilgotnych desek, płytek czy płacht, pod którymi ślimaki chowają się na dzień i skąd łatwo je rano usunąć. Wkopane w grządkę pojemniki z piwem wabią i topią część osobników, ale działają lokalnie i traktuje się je jako metodę wspomagającą, nie samodzielne rozwiązanie. Sypkie bariery (ostre skorupki, żwir, popiół drzewny) oraz obwódki miedziane utrudniają ślimakom przejście, jednak materiały higroskopijne tracą skuteczność po zwilgotnieniu i wymagają odnawiania po każdym deszczu — dlatego są jedynie osłoną, a nie pełną ochroną. Warto wspierać naturalnych wrogów ślimaków: jeże, ropuchy, ptaki, biegaczowate i drapieżne larwy świetlików. Metodą biologiczną o realnym działaniu na ślimaki nagie jest podlewanie gleby zawiesiną pasożytniczych nicieni ślimaków Phasmarhabditis hermaphrodita — pasożytują one na ślimakach, działają jednak tylko w wilgotnej i dostatecznie ciepłej glebie. Spośród środków chemicznych stosuje się granulowane moluskocydy na bazie fosforanu żelaza (III), względnie bezpieczne dla zwierząt domowych i pożytecznej fauny, rozkładające się do naturalnych składników gleby. Historycznie powszechny metaldehyd jest coraz mocniej ograniczany i wycofywany z ogrodowego użytku (m.in. zakaz stosowania na zewnątrz w Wielkiej Brytanii) i zastępowany właśnie fosforanem żelaza. Działania profilaktyczne — usuwanie ściółki i chwastów przy grządkach, przerzedzanie gęstych nasadzeń dla lepszego przewiewu i podlewanie rano — ograniczają wilgotne kryjówki i realnie zmniejszają presję ślimaków.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.