Osutka sosny

Objawy

Na igłach, zwłaszcza starszych i ubiegłorocznych, pojawiają się jesienią lub późnym latem żółte, a następnie brązowe przebarwienia, często z ciemnymi, poprzecznymi kreskami oddzielającymi zdrowe i porażone odcinki. Wiosną porażone igły masowo brunatnieją i opadają, ogałacając dolne partie pędów. Na martwych, opadłych igłach tworzą się czarne, soczewkowate owocniki, które uwalniają zarodniki zakażające nowe przyrosty; najgroźniejsza dla młodych sosen i sadzonek szkółkarskich. Przebarwienia zaczynają się zwykle jako drobne, żółte plamki, które rozlewają się na całą długość igły, aż ta staje się rudobrunatna. Ciemne, poprzeczne kreski (tzw. linie graniczne) są cechą najbardziej rozpoznawczą — obrysowują martwe odcinki na jeszcze zielonej igle. Najsilniejszy opad igieł następuje wiosną, w kwietniu i maju, tuż przed rozwojem nowego przyrostu; przy dużym nasileniu na pędzie zostają tylko najmłodsze igły na wierzchołku, co daje charakterystyczny „pędzelkowaty” pokrój i osłabia wzrost, a najmłodsze sadzonki mogą zamierać. Czarne owocniki na opadłych igłach są wydłużone, łódeczkowate i otwierają się podłużną szczeliną przy wilgotnej pogodzie, wyrzucając zarodniki workowe, które w lecie i jesienią zakażają świeżo wyrośnięte igły. Najbardziej podatna jest sosna zwyczajna, ale choroba dotyka też sosnę czarną i kosodrzewinę. Warto odróżnić dwa gatunki sprawcy: Lophodermium seditiosum jest agresywnym pasożytem żywych, młodych igieł i odpowiada za groźne osutki w szkółkach, natomiast L. pinastri zasiedla głównie igły już starzejące się lub osłabione i bywa raczej saprotrofem — sama jego obecność na opadłych igłach nie musi oznaczać silnej choroby.

Zwalczanie

Grabienie i usuwanie opadłych, porażonych igieł ogranicza źródło zarodników na wiosnę. W szkółkach i młodych nasadzeniach o dużym nasileniu choroby stosuje się opryski fungicydowe od lipca do jesieni, w okresie uwalniania i infekcji przez zarodniki. Kluczowe jest, by ochroną objąć nowe, tegoroczne igły — to one są celem letnich i jesiennych infekcji — dlatego zabiegi powtarza się co 2–3 tygodnie przez cały okres wysypu zarodników, a nie jednorazowo. Skuteczne są fungicydy kontaktowe na bazie miedzi (działanie ochronne, powłokowe) oraz systemiczne fungicydy z grupy triazoli (DMI), wnikające do tkanki igieł; naprzemienne ich stosowanie ogranicza ryzyko uodpornienia grzyba. Silnie porażone sadzonki należy wybrakować przed wysadzeniem, aby nie przenosić choroby na uprawę. W dojrzałych drzewostanach chemiczne zwalczanie jest zwykle nieopłacalne i trudne technicznie — tam podstawą pozostają zabiegi hodowlane i sanitarne, a nie oprysk.

Profilaktyka

Rzadszy siew i sadzenie dla lepszego przewiewu, unikanie nadmiernej wilgotności oraz zagęszczenia sadzonek. Pomaga dobór odpornych proweniencji sosny oraz izolowanie młodych nasadzeń od starszych drzewostanów będących źródłem zakażenia. Szkółki i uprawy zakładaj z dala od starszych sosen, które są rezerwuarem zarodników, najlepiej po stronie nawietrznej. Ogranicz przedłużone zwilżenie igieł: podlewaj rano, unikaj wieczornego deszczowania i zadbaj o odchwaszczenie oraz sprawny odpływ wody, by wilgotność wśród sadzonek szybko spadała. Zrównoważ nawożenie — nadmiar azotu daje miękkie, bujne, łatwiej porażane igły, a odpowiednie zaopatrzenie w potas poprawia ich odporność. Prowadź regularne jesienne lustracje, aby wcześnie wykryć pierwsze przebarwione, poprzecznie kreskowane igły, i nigdy nie wysadzaj materiału z objawami choroby.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.