Tarczniki i miseczniki

Rozpoznawanie

Nieruchome, brązowe lub żółtawe tarczki (1–4 mm) przyczepione do łodyg i spodniej strony liści, zwłaszcza wzdłuż nerwów. Łatwo pomylić je z naroślą na roślinie. Wysysają soki, powodując żółknięcie i osłabienie, oraz wydzielają lepką rosę miodową. Częste na fikusach, storczykach i roślinach o twardych liściach. Nazwa zbiorcza obejmuje dwie grupy o różnej biologii. Tarczniki właściwe (Diaspididae) mają twardą, odseparowaną od ciała tarczkę woskową, którą można podważyć — spod niej wychodzi drobna, beznoga i bezskrzydła samica; nie wydzielają rosy miodowej. Miseczniki (Coccidae) mają wypukłą, miseczkowatą osłonę zrośniętą z ciałem i to one wydzielają ją obficie. Lepka rosa miodowa — domena miseczników i innych czerwców z rosą, nie tarczników właściwych — osadza się na liściach i zwabia grzyby pleśniowe (czerń sadzawcowa, sadzak) oraz mrówki, które bronią kolonii przed drapieżcami. Jedynym ruchliwym stadium żerującym jest larwa wędrująca (tzw. crawler) — płaska, drobna larwa, która po wylęgu spod tarczki matki rozłazi się po roślinie, po czym osiada, wbija kłujkę w tkanki przewodzące i traci zdolność ruchu; dorosłe samice pozostają nieruchome do końca życia. Samce przepoczwarczają się i jako maleńkie, uskrzydlone, krótko żyjące owady nie żerują. W ogrzewanych wnętrzach szkodnik rozmnaża się przez cały rok, dając kilka nakładających się pokoleń; w gruncie zwykle 1–3 pokolenia, a zimują zapłodnione samice lub jaja ukryte pod tarczką. Objawy żerowania to żółknięcie i przedwczesne opadanie liści, zamieranie pędów, karłowacenie oraz osłabienie rośliny, a wtórnie czarny nalot sadzaka na pokrytych rosą miodową liściach. Na drzewach owocowych porażonych przez tarcznika niszczyciela (Comstockaspis perniciosa) wokół miejsc żerowania pojawiają się czerwonawe przebarwienia, a silnie zasiedlone gałęzie zamierają. Ponieważ tarczki są nieruchome i barwą maskują się na korze i nerwach, porażenie łatwo przeoczyć aż do wystąpienia rosy miodowej lub wyraźnego osłabienia rośliny — dlatego kluczowy jest regularny przegląd spodu liści i kątów pędów.

Zwalczanie

Zeskrobywanie tarczek, przemywanie wacikiem z alkoholem, mydło potasowe i preparaty olejowe (blokują oddychanie tarczek). Przy silnym porażeniu środki systemiczne. Regularny przegląd spodu liści pozwala wykryć szkodnika wcześnie. Podstawowa trudność w zwalczaniu wynika z tego, że twarda tarczka osłania dorosłego owada przed środkami kontaktowymi. Dlatego opryski kontaktowe (mydło potasowe, oleje, pyretroidy) są najskuteczniejsze wobec larw wędrujących — nieokrytych jeszcze woskiem — których wylęg warto śledzić i celować zabieg w ten termin, powtarzając go co 1–2 tygodnie. Do dorosłych, chronionych osobników docierają natomiast insektycydy systemiczne, pobierane przez roślinę i rozprowadzane sokiem. Na roślinach doniczkowych przy niewielkim porażeniu wystarcza mechaniczne usunięcie tarczek (zeskrobanie, przetarcie wacikiem nasączonym alkoholem) i przemycie roślin roztworem mydła potasowego, powtórzone kilkukrotnie; silnie porażone pędy najlepiej wyciąć. Nową roślinę warto odizolować i skontrolować przed dostawieniem do kolekcji. Na drzewach i krzewach owocowych stosuje się opryski olejem (parafinowym) na przedwiośniu, niszczące formy zimujące, zanim ruszą pączki. Wspomagająco działa ochrona biologiczna, zwłaszcza pod osłonami i w uprawach doniczkowych: pasożytnicze błonkówki (bleskotki z rodzin Aphelinidae i Encyrtidae) oraz drapieżne biedronki (m.in. Chilocorus, Rhyzobius, a na wełnowce Cryptolaemus) i złotooki potrafią ograniczyć populację, choć rzadko likwidują ją całkowicie. Warto też zwalczać mrówki chroniące kolonie oraz unikać przenawożenia azotem, które sprzyja rozwojowi czerwców na bujnych, miękkich przyrostach.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.