Batat

Drobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.

Larwy chrząszczy sprężykowatych: wąskie, twarde i błyszczące, żółtobrązowe (stąd nazwa „druciki”), długości do 2–3 cm, z trzema parami krótkich nóg tuż za głową. Rozwijają się w glebie przez 3–5 lat. Objawy: wąskie tunele wydrążone w bulwach ziemniaka, korzeniach marchwi, cebulach i podstawie łodyg oraz podgryzione korzenie rozsad, które więdną i wypadają placami — szczególnie na polach świeżo przeoranych po darni. Dorosłe chrząszcze (sprężykowate) są wydłużone, ciemne, długości 7–12 mm, znane z charakterystycznej zdolności podskakiwania z trzaskiem po przewróceniu na grzbiet — same nie czynią istotnych szkód roślinom uprawnym; szkodnikiem są wyłącznie larwy. Samice składają jaja płytko w glebie, najchętniej pod zadarnioną, wilgotną murawą, dlatego zagrożenie jest największe w pierwszych 2–3 latach po przeoraniu wieloletniego trawnika, ugoru czy pola zachwaszczonego perzem. Larwy przemieszczają się w profilu glebowym zależnie od temperatury i wilgoci: wiosną i jesienią żerują płytko, w strefie korzeni, a w upały i suszę schodzą głębiej. Uszkodzenia to charakterystyczne wąskie, gładkie kanaliki i tunele drążone w bulwach, korzeniach spichrzowych i cebulach; obniżają wartość handlową plonu i otwierają drogę wtórnym zgniliznom bakteryjnym oraz grzybowym. W rozsadach i młodych siewkach (kukurydza, warzywa, rośliny rabatowe) larwy przegryzają korzenie i podstawę łodygi u szyi korzeniowej, przez co rośliny więdną i giną placami, pozostawiając w rzędach puste placki (przerwy w obsadzie). Szkody nasilają się na glebach ciężkich, wilgotnych, próchnicznych i silnie zachwaszczonych.

Maleńkie (0,3–0,5 mm) pajęczaki, trudne do dostrzeżenia gołym okiem, żerujące na spodniej stronie liści. Objawy: drobne, jasne plamki (nakłucia), z czasem liście szarzeją, żółkną i zasychają. Przy silnym porażeniu widoczna delikatna pajęczyna. Rozwojowi sprzyja ciepłe, suche powietrze — częsty problem roślin doniczkowych zimą przy grzejnikach. Przędziorki nie są owadami, lecz roztoczami z rodziny Tetranychidae — dorosłe osobniki mają 8 odnóży (larwy tylko 6). Najpospolitszy w uprawach jest przędziorek chmielowiec (Tetranychus urticae): żółtozielone samice noszą po bokach ciała dwie ciemne plamy, a zimujące samice przebarwiają się na pomarańczowoczerwono. W sadach częsty jest przędziorek owocowiec (Panonychus ulmi), którego czerwone jaja zimują gromadnie na korze pędów. Mechanizm żerowania: roztocze nakłuwają komórki skórki i miękiszu spodu liścia i wysysają ich zawartość, a opróżnione komórki wypełniają się powietrzem — stąd charakterystyczne, srebrzysto-szare, drobne cętkowanie widoczne od góry blaszki (przypomina mozaikowe odbarwienie). Przy dużej liczebności liście brązowieją, zwijają się i przedwcześnie opadają, a cała roślina słabnie i traci przyrosty. Gęsta pajęczyna snuta między liśćmi i wierzchołkami pędów pojawia się dopiero przy zaawansowanym ataku i jest sygnałem ryzyka rozwleczenia szkodnika na sąsiednie rośliny. Cykl rozwojowy jest bardzo szybki w cieple i suszy — w temperaturze 25–30°C jedno pokolenie może zamknąć się w 1–2 tygodnie, stąd liczne pokolenia w sezonie i gwałtowne, wykładnicze narastanie populacji. Samice składają kuliste, przezroczyste jaja na spodzie liści. Zimują zapłodnione samice (w szczelinach kory, ściółce i resztkach roślinnych) lub — u przędziorka owocowca — jaja na korze. Wczesne porażenie łatwo przeoczyć; w diagnostyce pomaga strząśnięcie liścia nad białą kartką (widoczne wędrujące punkciki) albo obejrzenie spodu liścia przez lupę.