W skrócie
- Szybko rosnące drzewo iglaste dorastające w Europie do 30–50 m wysokości.
- Pochodzi z zachodniej Ameryki Północnej; do Europy sprowadzona w 1827 roku przez Davida Douglasa.
- Igły miękkie, spłaszczone, po roztarciu wydzielają owocowo-żywiczny zapach.
- Szyszki zwisające, z wystającymi trójzębnymi przysadkami — cecha odróżniająca od jodeł i świerków.
- Najważniejszy obcy gatunek iglasty w leśnictwie Europy Środkowej.
- Wymaga gleby świeżej, głębokiej i przepuszczalnej; źle znosi zastoiska wody i długotrwałą suszę.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Sosnowate (Pinaceae)
- Wysokość
- 30–50 m
- Szerokość
- 6–10 m
- Pokrój
- Stożkowaty
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta, Piaszczysta
- Odczyn
- pH 5–6.5
- Wilgotność
- Umiarkowana, Wilgotna
- Kwitnienie
- —
- Mrozoodporność
- USDA 4a–6b
- Rozmnażanie
- Z nasion
Charakterystyka
Daglezja zielona jest okazałym drzewem iglastym o prostym, strzelistym pniu i regularnej, stożkowatej koronie, z wiekiem coraz bardziej kolumnowej i przerzedzonej u dołu. W europejskich warunkach osiąga zwykle 30–50 m wysokości, w ojczyźnie ponad 90 m. Igły są miękkie, spłaszczone, długości 2–3,5 cm, ustawione promieniście wokół pędu, z wierzchu ciemnozielone, od spodu z dwoma jaśniejszymi pasmami aparatów szparkowych; po roztarciu wydzielają wyraźny, owocowo-żywiczny zapach. Po opadnięciu igła pozostawia na pędzie drobną, owalną bliznę — inaczej niż świerk, u którego zostają kołeczkowate wyrostki, i niż jodła o okrągłych, przyssawkowatych śladach. Pąki są wrzecionowate, ostro zakończone, błyszczące, kasztanowobrązowe i pozbawione żywicy — to jedna z najpewniejszych cech rozpoznawczych rodzaju. Kora młodych drzew jest gładka, szarozielona, z pęcherzami żywicznymi; starsza staje się gruba, korkowata i głęboko spękana. Najbardziej charakterystyczne są zwisające szyszki długości 5–10 cm, spomiędzy których łusek wystają trójzębne przysadki przypominające tylne łapki i ogonek myszy chowającej się w szyszce — cecha niespotykana u jodeł ani świerków i wprost odróżniająca daglezję. Nazwa rodzajowa Pseudotsuga, czyli „fałszywa choina”, wskazuje na mylące podobieństwo do niespokrewnionego rodzaju Tsuga.
Popularne odmiany
- ‘Fletcheri’
- Karłowa, wolno rosnąca odmiana o płasko zaokrąglonym, poduszkowatym pokroju i miękkich, niebieskozielonych igłach. Dorasta zwykle do 1–2 m, więc nadaje się do małych ogrodów, ogródków skalnych i większych donic.
- ‘Fastigiata’
- Odmiana o wąskim, wzniesionym, niemal kolumnowym pokroju i gałęziach ustawionych stromo ku górze. Zajmuje mniej miejsca w szerokości niż forma typowa, przez co bywa sadzona tam, gdzie potrzebny jest pionowy akcent.
- ‘Glauca Pendula’
- Płacząca odmiana o zwisających gałęziach i wyraźnie niebieskozielonych (sinych) igłach. Pokrój silnie zależy od sposobu prowadzenia — bez podpory rozkłada się nieregularnie; ceniona jako malowniczy soliter.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Młode drzewa podlewa się w suszy do czasu ukorzenienia; okazy wyrośnięte radzą sobie same. Gatunek nie znosi zastoisk wody, które sprzyjają fytoftorozie korzeni, ani długotrwałego przesuszenia.
Nawożenie
Jako drzewo leśne nawożenia praktycznie nie wymaga; przy słabym przyroście na ubogiej glebie wystarczy ściółka z kompostu.
Sadzenie
Gleba świeża, głęboka, próchniczna i przepuszczalna, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego; stanowisko słoneczne, osłonięte od mroźnych i wysuszających wiatrów.
Przycinanie
Cięcie minimalne — daglezja, jak większość iglaków, nie wypuszcza nowych pędów z bezlistnych, zdrewniałych gałęzi, więc nie skraca się jej w stare drewno.
Rośliny towarzyszące
Złe sąsiedztwo
Rozłożysta korona rzuca umiarkowany cień, a opadające igły zakwaszają i wysuszają glebę pod drzewem, co utrudnia wzrost gatunkom wymagającym pełnego słońca.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Grzyb poraża korzenie i podstawę pnia drzew oraz krzewów, prowadząc do ich powolnego zamierania – rośliny słabo przyrastają, przerzedzają koronę, drobnieją im liście, aż w końcu zasychają. Diagnostyczny objaw to białe, wachlarzowate (wachlarzykowate) strzępki grzybni tworzące zbitą warstwę pod korą u podstawy pnia, o wyraźnym grzybowym zapachu. W glebie i pod korą występują czarne lub ciemnobrązowe ryzomorfy przypominające sznurowadła („sznury”), którymi grzyb rozprzestrzenia się na kolejne rośliny. Jesienią u podstawy porażonych drzew wyrastają kępy owocników – opieniek. Objawy nadziemne są niespecyficzne i łatwo pomylić je z suszą lub przekarmieniem: część roślin zamiera nagle (całe drzewo brązowieje w ciągu jednego sezonu, zwłaszcza w upale), inne latami słabną – wypuszczają krótkie przyrosty, przedwcześnie się przebarwiają, a tuż przed śmiercią zawiązują wyjątkowo obfite kwiaty lub owoce („kwitnienie ze stresu”). U iglaków częsty jest wyciek żywicy u podstawy pnia. Po odsłonięciu kory przy szyi korzeniowej drewno korzeni i pnia bieleje i miękko próchnieje – opieńka wywołuje białą zgniliznę drewna. Warstwa grzybni bywa kremowa, skórzasta i rozchodzi się promieniście spod obumarłej kory. Ciekawostką biologiczną, a nie objawem przydatnym w ogrodowej diagnozie, jest to, że grzybnia w wilgotnym, porażonym drewnie potrafi bardzo słabo świecić w ciemności (tzw. „zimne światło”) – zjawisko jest zbyt nikłe i wymaga pełnej ciemności, więc w praktyce nie da się go wykorzystać do rozpoznania choroby. Choroba postępuje ogniskami – zamierają kolejno rośliny sąsiadujące z porażoną.
Zgnilizna korzeni (fytoftoroza)Choroba rozwija się w zbyt mokrym, słabo napowietrzonym podłożu i atakuje korzenie oraz podstawę pędu. Korzenie brunatnieją, gniją i tracą korę, która daje się łatwo ściągnąć, a u podstawy łodygi pojawia się ciemna, wodnista zgnilizna. Nadziemna część roślin więdnie, żółknie i zamiera mimo wilgotnej ziemi – to charakterystyczny objaw, bo uszkodzone korzenie nie pobierają wody. Szczególnie narażone są rośliny doniczkowe, sukulenty i kaktusy (przy przelewaniu), a w gruncie iglaki, rododendrony, wrzosowate i truskawka na stanowiskach podmokłych. Proces zaczyna się niepozornie od korzeni włośnikowych i wierzchołków korzeni, które ciemnieją i zanikają, po czym gnicie postępuje ku korzeniom szkieletowym i szyjce korzeniowej. Zdrowe, jasne, czynne korzenie zanikają — pozostaje ciemna, brunatnordzawa lub czarniawa, wodnista masa, a zewnętrzna warstwa kory korzenia zsuwa się jak rękawiczka, odsłaniając przebarwiony walec osiowy. U drzew i krzewów porażenie szyjki i podstawy pnia (zgorzel podstawy pędu) objawia się ciemną, często zaciekającą plamą, niekiedy z wyciekami, a kora w tym miejscu jest wilgotna i zapadnięta; u iglaków i rododendronów obserwuje się brązowienie i zamieranie od dołu lub od środka korony przy wciąż wilgotnej glebie. Charakterystyczne jest gniazdowe (placowe) występowanie objawów w rabacie — tam, gdzie woda i patogen gromadzą się lokalnie. Warto rozróżnić dwa sprawcze rodzaje lęgniowców: Pythium poraża głównie siewki i drobne korzenie, powodując zgorzel siewek i gnicie korzeni w chłodnym, mokrym podłożu, natomiast Phytophthora atakuje też starsze, zdrewniałe rośliny, korzenie szkieletowe i szyjkę, silniej w cieplejszej, przesyconej wodą glebie. Kluczowa dla rozpoznania jest sprzeczność objawów: roślina więdnie i sprawia wrażenie „suchej”, choć podłoże jest mokre — to skutek zniszczenia korzeni, nie niedoboru wody.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | — |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Gatunek został po raz pierwszy odnotowany przez szkockiego lekarza i przyrodnika Archibalda Menziesa podczas wyprawy na wybrzeże Pacyfiku pod koniec XVIII wieku — stąd epitet gatunkowy menziesii. Żywe rośliny i nasiona sprowadził do Europy inny szkocki botanik, David Douglas, w 1827 roku, a jego nazwisko utrwaliło się w polskiej i angielskiej nazwie zwyczajowej (jedlica Douglasa, Douglas fir). Systematycy długo mieli kłopot z zaklasyfikowaniem drzewa: umieszczano je kolejno wśród sosen, jodeł, świerków i choin, zanim wyodrębniono dla niego osobny rodzaj Pseudotsuga. Wyróżnia się dwie główne odmiany geograficzne: nadmorską (var. menziesii) — szybciej rosnącą, lecz wrażliwszą na mróz, oraz górską, tak zwaną sinę (var. glauca) — wolniejszą, ale znacznie odporniejszą na niskie temperatury i suszę. Od końca XIX wieku daglezję zaczęto masowo wprowadzać do europejskich lasów jako gatunek szybko produkujący wartościowe drewno; w Europie Środkowej, w tym w Polsce, stała się najważniejszym obcym gatunkiem iglastym w gospodarce leśnej. Najwyższe daglezje należą do najwyższych drzew Europy, a w rodzimym zasięgu gatunek zaliczany jest do najwyższych drzew świata, wskazywany zwykle tuż za sekwoją wieczniezieloną.
Zastosowanie
W leśnictwie daglezję ceni się przede wszystkim za szybki przyrost oraz mocne, sprężyste i trwałe drewno wykorzystywane w budownictwie, stolarstwie i na okleiny. W terenach zieleni sadzi się ją jako soliter w dużych ogrodach, parkach i arboretach oraz w alejach — wszędzie tam, gdzie jest miejsce dla drzewa docelowo kilkudziesięciometrowego. Bywa też uprawiana na choinki, ponieważ jej miękkie, aromatyczne igły długo utrzymują się po ścięciu. Do małych, przydomowych ogrodów gatunek się nie nadaje; dla takich stanowisk przeznaczone są jedynie karłowe i płaczące odmiany ozdobne. Daglezja najlepiej rośnie na glebach świeżych, głębokich, próchnicznych i przepuszczalnych, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego; źle znosi zarówno długotrwałą suszę, jak i zastoiska wody, które sprzyjają fytoftorozie korzeni. Stanowisko powinno być słoneczne lub lekko ocienione, osłonięte od mroźnych, wysuszających wiatrów — zwłaszcza w przypadku wrażliwszej odmiany nadmorskiej, u której późne przymrozki wiosenne uszkadzają młode przyrosty. W chłodniejszych i suchszych rejonach kraju pewniejsza jest odmiana sina (glauca). Sadzi się ją jesienią lub wczesną wiosną, z zachowaniem szerokiej rozstawy; drzewo praktycznie nie wymaga cięcia, a skracanie przewodnika trwale psuje jego pokrój. Jako gatunek obcy daglezja bywa przedmiotem dyskusji przyrodniczej — miejscami odnawia się samoistnie, choć w Polsce nie jest zaliczana do roślin inwazyjnych.
Ciekawostki
- Nazwa rodzajowa Pseudotsuga znaczy „fałszywa choina” — zanim daglezję wydzielono w osobny rodzaj, botanicy zaliczali ją kolejno do sosen, jodeł, świerków i choin.
- Najwyższe zmierzone okazy przekraczają 99 m, co czyni daglezję jednym z najwyższych gatunków drzew na świecie, wskazywanym zwykle tuż za sekwoją wieczniezieloną.
- Trójzębne przysadki wystające ze zwisających szyszek bywają w ludowym skojarzeniu porównywane do tylnych łapek i ogonka myszy chowającej się między łuskami.
- Po roztarciu igły pachną owocowo-żywicznie, a miękkie gałązki długo trzymają igły po ścięciu, dlatego daglezję uprawia się też na choinki.
Najczęstsze pytania
Czym różni się daglezja od jodły i świerka?
Najpewniej po szyszkach: u daglezji zwisają i mają wystające, trójzębne przysadki, u jodły stoją na pędach pionowo i rozpadają się na drzewie, a u świerka zwisają, ale bez wystających przysadek. Dodatkowo daglezja ma miękkie, pachnące igły pozostawiające po opadnięciu owalną bliznę oraz ostro zakończone, bezżywiczne, kasztanowobrązowe pąki.
Czy daglezja nadaje się do przydomowego ogrodu?
Gatunek typowy jest zbyt duży i zbyt szybko rosnący jak na mały ogród — z czasem osiąga 30–50 m i potrzebuje dużo przestrzeni oraz głębokiej, wilgotnej gleby. Do niewielkich ogrodów wybiera się wyłącznie karłowe lub płaczące odmiany ozdobne, na przykład Fletcheri czy Glauca Pendula.
Jak szybko rośnie daglezja?
Bardzo szybko — na dobrym stanowisku przyrasta 40–60 cm rocznie, co czyni ją jednym z najszybciej rosnących drzew iglastych i tłumaczy jej znaczenie w leśnictwie.
Czy daglezja jest mrozoodporna w Polsce?
Tak — gatunek jest wystarczająco mrozoodporny dla większości kraju (strefy USDA 4a–6b), przy czym odmiana górska, sina (var. glauca), znosi mróz i suszę lepiej niż nadmorska. Realnym zagrożeniem bywają nie tyle mrozy zimowe, ile późne przymrozki wiosenne uszkadzające młode przyrosty, dlatego w chłodniejszych rejonach warto sięgnąć po odporniejsze pochodzenie i osłonięte stanowisko.
Czy daglezja to gatunek inwazyjny?
Daglezja jest gatunkiem obcym, sprowadzonym z Ameryki Północnej, i miejscami potrafi odnawiać się samoistnie z nasion, co bywa przedmiotem dyskusji przyrodniczej. W Polsce nie figuruje jednak na liście gatunków inwazyjnych i pozostaje przede wszystkim ważnym drzewem w gospodarce leśnej.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Pseudotsuga menziesiiInstytucja / ogród botaniczny
- W. Seneta, J. Dolatowski — DendrologiaKsiążka
- The Gymnosperm Database (conifers.org)Strona internetowa
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
