Opieńkowa zgnilizna korzeni

Objawy

Grzyb poraża korzenie i podstawę pnia drzew oraz krzewów, prowadząc do ich powolnego zamierania – rośliny słabo przyrastają, przerzedzają koronę, drobnieją im liście, aż w końcu zasychają. Diagnostyczny objaw to białe, wachlarzowate (wachlarzykowate) strzępki grzybni tworzące zbitą warstwę pod korą u podstawy pnia, o wyraźnym grzybowym zapachu. W glebie i pod korą występują czarne lub ciemnobrązowe ryzomorfy przypominające sznurowadła („sznury”), którymi grzyb rozprzestrzenia się na kolejne rośliny. Jesienią u podstawy porażonych drzew wyrastają kępy owocników – opieniek. Objawy nadziemne są niespecyficzne i łatwo pomylić je z suszą lub przekarmieniem: część roślin zamiera nagle (całe drzewo brązowieje w ciągu jednego sezonu, zwłaszcza w upale), inne latami słabną – wypuszczają krótkie przyrosty, przedwcześnie się przebarwiają, a tuż przed śmiercią zawiązują wyjątkowo obfite kwiaty lub owoce („kwitnienie ze stresu”). U iglaków częsty jest wyciek żywicy u podstawy pnia. Po odsłonięciu kory przy szyi korzeniowej drewno korzeni i pnia bieleje i miękko próchnieje – opieńka wywołuje białą zgniliznę drewna. Warstwa grzybni bywa kremowa, skórzasta i rozchodzi się promieniście spod obumarłej kory. Ciekawostką biologiczną, a nie objawem przydatnym w ogrodowej diagnozie, jest to, że grzybnia w wilgotnym, porażonym drewnie potrafi bardzo słabo świecić w ciemności (tzw. „zimne światło”) – zjawisko jest zbyt nikłe i wymaga pełnej ciemności, więc w praktyce nie da się go wykorzystać do rozpoznania choroby. Choroba postępuje ogniskami – zamierają kolejno rośliny sąsiadujące z porażoną.

Zwalczanie

Choroba jest trudna do zwalczenia i nie ma na nią skutecznych środków chemicznych. Silnie porażone drzewa i krzewy usuwa się wraz z korzeniami i pniakami, które są rezerwuarem grzybni i ryzomorf, a w miarę możliwości oczyszcza glebę z resztek drzewnych. Na zagrożonym stanowisku pomaga izolacja – wykopanie rowu odcinającego chore rośliny od zdrowych, aby ograniczyć wędrówkę ryzomorf. Rów wykonuje się głęboko (ok. 60–100 cm, do zasięgu głównej masy ryzomorf) i można wyłożyć go geomembraną lub grubą folią, by trwale odciąć wędrówkę grzyba do zdrowych roślin. U cennych, wcześnie porażonych drzew stosuje się odsłonięcie szyi korzeniowej – odkopanie ziemi wokół podstawy pnia, które osusza i napowietrza tę strefę i spowalnia grzyba; to zabieg wyłącznie wspomagający, nie wyleczy rozległego porażenia. Frezowanie samego pniaka nie wystarcza, bo grzybnia zostaje w korzeniach – trzeba je wykarczować możliwie w całości. Na oczyszczonym stanowisku warto zrobić kilkuletnią przerwę w sadzeniu drzew i krzewów (obsiać je trawą lub roślinami zielnymi), aż resztki drewna się rozłożą i grzyb straci bazę pokarmową. Fungicydu o działaniu wyniszczającym grzybnię i ryzomorfy w glebie brak – nie należy liczyć na ochronę chemiczną.

Profilaktyka

Podstawą jest usuwanie pniaków i resztek korzeni po wycince drzew, bo to na nich grzyb latami się utrzymuje. Sadzi się zdrowy materiał i utrzymuje rośliny w dobrej kondycji (podlewanie w suszy, zrównoważone nawożenie), gdyż grzyb łatwiej opanowuje egzemplarze osłabione. Na terenach z historią opieńki warto dobierać gatunki mniej podatne i unikać sadzenia w miejscach po świeżo usuniętych, porażonych drzewach. Kluczowe jest też unikanie ran korzeni i szyi korzeniowej – uszkodzenia kosiarką, podkaszarką czy przy pracach ziemnych są bramą infekcji, więc podstawę pni warto trzymać w misie bez darni i ściółkować (ściółka nieprzylegająca do kory). Dobra kondycja to również właściwe napowietrzenie i drenaż gleby oraz unikanie jej zagęszczenia i podtapiania. Przy nasadzeniach na obciążonych stanowiskach pamiętaj, że do najbardziej podatnych należą drzewa pestkowe (śliwy, wiśnie), jabłonie, róże, porzeczki, rododendrony, cedr oraz iglaki żywopłotowe (cyprysiki, żywotniki) – w ich miejsce lepiej wybrać gatunki uchodzące za mniej wrażliwe. Nowego materiału ani gleby z porażonych stanowisk nie przenoś na narzędziach czy obuwiu, by nie zawlec ryzomorf w czyste miejsce.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.