W skrócie
- Bardzo silnie miododajny: płaskie baldachy są dostępne także dla owadów o krótkich aparatach gębowych.
- Kwitnie długo, od czerwca do września; ścięcie po pierwszym kwitnieniu daje drugą falę.
- Niezwykle wytrzymały — znosi suszę, mróz do strefy 3, ubogą glebę i koszenie.
- Ekspansywny: rozrasta się rozłogami i obficie sieje, więc potrzebuje granic albo dużo miejsca.
- Nazwa „krwawnik” pochodzi od tradycyjnego stosowania ziela do tamowania krwawień z ran.
- Odmiany barwne (żółte, ceglaste, czerwone) blakną z wiekiem i wymagają dzielenia co 2–3 lata.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Astrowate (Asteraceae)
- Wysokość
- 0.3–0.7 m
- Szerokość
- 0.3–0.6 m
- Pokrój
- Wyprostowany
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce
- Gleba
- Piaszczysta, Gliniasta, Wapienna
- Odczyn
- pH 6–8
- Wilgotność
- Sucha, Umiarkowana
- Kwitnienie
- Czerwiec–Wrzesień
- Mrozoodporność
- USDA 3a–9a
- Rozmnażanie
- Przez podział, Z nasion, Przez rozłogi
Charakterystyka
Wyprostowana bylina wysokości 30–70 cm, wyrastająca z płożących rozłogów, dzięki którym tworzy z czasem rozległe płaty. Liście są bardzo charakterystyczne: podłużne, dwu- lub trzykrotnie pierzasto podzielone na setki drobniutkich odcinków, przez co wyglądają na miękko owłosione i pierzaste — stąd nazwa gatunkowa millefolium, „tysiąclistny”. Roztarte pachną intensywnie i korzennie. Drobne koszyczki, każdy zbudowany z kilku białych kwiatów języczkowych i kremowych rurkowych, zebrane są po kilkadziesiąt w gęste, płaskie baldachogrona. U gatunku dzikiego kwiaty są białe, rzadziej różowawe; ogrodowe odmiany i mieszańce kwitną także żółto, morelowo, ceglasto i karminowo.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Praktycznie nie wymaga podlewania — to roślina suchych muraw i miedz. Podlewany i nawożony rośnie bujnie, ale pędy stają się miękkie i wykładają się po pierwszym deszczu.
Nawożenie
Zasadniczo nie nawozić. Na żyznej, nawożonej azotem glebie krwawnik wybuja i rozłoży się na boki — jest to roślina, której lepiej służy skromna dieta.
Sadzenie
Nie wymaga przygotowania — przyjmie się na glebie ubogiej i kamienistej. Na żyznej rabacie warto dodać żwiru i pamiętać, że rozłogami wejdzie w sąsiedztwo, więc rezerwuje mu się miejsce z zapasem lub ogranicza obrzeżem.
Przycinanie
Ścięcie przekwitłych baldachów tuż nad liśćmi zwykle wywołuje drugie, wrześniowe kwitnienie i zapobiega masowemu samosiewowi. Odmiany barwne warto dzielić co 2–3 lata — inaczej kępa się rozkłada, słabnie i traci intensywność barwy.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Identyczne wymagania — pełne słońce, gleba sucha, przepuszczalna i raczej zasadowa. Klasyczny duet suchej, słonecznej rabaty i łąki kwietnej.
Preriowe zestawienie o zbieżnym okresie kwitnienia i tych samych potrzebach; oba gatunki są magnesem dla zapylaczy i razem wydłużają ofertę nektaru na całe lato.
Krwawnik na skraju warzywnika przyciąga bzygowate, biedronki i drobne błonkówki pasożytnicze, które kontrolują mszyce — jego płaskie baldachy są dostępne dla owadów o krótkich aparatach gębowych, w odróżnieniu od głębokich kwiatów wielu bylin.
Złe sąsiedztwo
Sprzeczne wymagania: krwawnik potrzebuje pełnego słońca i suchej gleby, a przy stałym podlewaniu wybuja i się wykłada.
Krwawnik rozrasta się rozłogami i szybko podchodzi pod sąsiadów — wolno rosnąca żurawka o małej kępie zostanie przez niego zagłuszona.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Lekka | Ziele stosowane jest w ziołolecznictwie, ale zawiera tujon i laktony seskwiterpenowe. U osób wrażliwych, zwłaszcza uczulonych na rośliny astrowate, kontakt z sokiem wywołuje kontaktowe zapalenie skóry i nadwrażliwość na światło. Nie jest zalecany kobietom w ciąży. |
| Psy | Lekka | Zjedzenie większej ilości może powodować wymioty, biegunkę i podrażnienie skóry. |
| Koty | Lekka | Objawy jak u psów — wymioty, ślinotok, niekiedy podrażnienie skóry. |
| Konie | Lekka | Zjadany w dużych ilościach z pastwiska bywa źle tolerowany; w normalnych ilościach w runi łąkowej nie stanowi problemu. |
Historia i pochodzenie
Nazwa rodzajowa Achillea odsyła do Achillesa, który wedle przekazu Homera miał opatrywać ziołem rany swoich żołnierzy pod Troją — stąd też późniejsza łacińska nazwa herba militaris i polskie „żołnierskie ziele”. Polska nazwa „krwawnik” mówi o tym samym: ziele od wieków przykładano do ran, by zatamować krwawienie. Roślina znajdowała się w praktycznie każdym europejskim zielniku, a jej ziele (Millefolii herba) do dziś jest surowcem farmakopealnym, stosowanym tradycyjnie w dolegliwościach trawiennych i zewnętrznie na drobne skaleczenia. Jednocześnie krwawnik był rośliną obrzędową i wróżebną w wielu kulturach — od Wysp Brytyjskich po Chiny.
Zastosowanie
Do łąk kwietnych, rabat naturalistycznych i preriowych, na suche skarpy i miedze oraz na skraj warzywnika, gdzie ściąga owady pożyteczne. Odmiany barwne dobrze wyglądają w towarzystwie traw ozdobnych i bylin o pionowych kwiatostanach. Kwiaty świetnie nadają się na susz — zachowują kształt i barwę. Ze względu na ekspansywność lepiej nie wpuszczać go między delikatne, wolno rosnące byliny.
Ciekawostki
- Do wróżenia z chińskiej Księgi Przemian (I Ching) tradycyjnie używa się 50 łodyg krwawnika — ta sama roślina, która w Europie tamowała krew żołnierzy Achillesa, w Chinach służyła do zadawania pytań o przyszłość.
- Płaskie, „talerzowe” baldachy krwawnika to jedna z najbardziej dostępnych stołówek w ogrodzie: siadają na nich nie tylko pszczoły i motyle, ale też bzygowate, biedronki, złotooki i drobne błonkówki pasożytnicze, które nie dosięgną nektaru w głębokich kwiatach.
- Krwawnik znosi koszenie i regularnie rośnie w trawnikach — w Anglii bywa celowo dosiewany do mieszanek na trawniki tolerujące suszę, bo dzięki głębokim korzeniom zostaje zielony wtedy, gdy trawa dawno zbrązowiała.
Najczęstsze pytania
Czy krwawnik jest ekspansywny i jak go utrzymać w ryzach?
Tak, i to na dwa sposoby jednocześnie: rozrasta się podziemnymi rozłogami i obficie wysiewa. W rabacie warto ograniczyć go wkopanym obrzeżem, a przekwitłe kwiatostany ścinać, zanim zawiążą nasiona. Odmiany ogrodowe są zwykle spokojniejsze od gatunku dzikiego, ale i one z czasem rozchodzą się na boki. Regularny podział co 2–3 lata jednocześnie ogranicza rozrost i odmładza kępę.
Dlaczego moje krwawniki się wykładają?
Prawie zawsze z powodu zbyt dobrych warunków. Krwawnik to roślina suchych, ubogich muraw — na żyznej, nawożonej i regularnie podlewanej rabacie wybija długie, miękkie pędy, które kładą się po pierwszym deszczu. Rozwiązanie jest odwrotne do intuicji: przestać nawozić i podlewać, a rośliny przesadzić w miejsce suchsze i pełniej nasłonecznione. Pomaga też ścięcie po pierwszym kwitnieniu — odrost jest krótszy i sztywniejszy.
Czy krwawnik jest bezpieczny dla dzieci i zwierząt?
Krwawnik nie jest rośliną silnie trującą — od wieków bywa stosowany jako zioło. Zawiera jednak tujon i laktony seskwiterpenowe, więc zjedzenie większej ilości może wywołać u psa czy kota wymioty i biegunkę, a u osób uczulonych na astrowate kontakt z sokiem powoduje wysypkę i nadwrażliwość skóry na słońce. Ziela nie zaleca się kobietom w ciąży. W praktyce w ogrodzie jest to roślina bezpieczna, ale nie zupełnie obojętna.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Achillea millefoliumBaza danych (GBIF, POWO…)
- Missouri Botanical Garden — Plant Finder: Achillea millefoliumInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
