Opuncja figowa

Choroba rozwija się w zbyt mokrym, słabo napowietrzonym podłożu i atakuje korzenie oraz podstawę pędu. Korzenie brunatnieją, gniją i tracą korę, która daje się łatwo ściągnąć, a u podstawy łodygi pojawia się ciemna, wodnista zgnilizna. Nadziemna część roślin więdnie, żółknie i zamiera mimo wilgotnej ziemi – to charakterystyczny objaw, bo uszkodzone korzenie nie pobierają wody. Szczególnie narażone są rośliny doniczkowe, sukulenty i kaktusy (przy przelewaniu), a w gruncie iglaki, rododendrony, wrzosowate i truskawka na stanowiskach podmokłych. Proces zaczyna się niepozornie od korzeni włośnikowych i wierzchołków korzeni, które ciemnieją i zanikają, po czym gnicie postępuje ku korzeniom szkieletowym i szyjce korzeniowej. Zdrowe, jasne, czynne korzenie zanikają — pozostaje ciemna, brunatnordzawa lub czarniawa, wodnista masa, a zewnętrzna warstwa kory korzenia zsuwa się jak rękawiczka, odsłaniając przebarwiony walec osiowy. U drzew i krzewów porażenie szyjki i podstawy pnia (zgorzel podstawy pędu) objawia się ciemną, często zaciekającą plamą, niekiedy z wyciekami, a kora w tym miejscu jest wilgotna i zapadnięta; u iglaków i rododendronów obserwuje się brązowienie i zamieranie od dołu lub od środka korony przy wciąż wilgotnej glebie. Charakterystyczne jest gniazdowe (placowe) występowanie objawów w rabacie — tam, gdzie woda i patogen gromadzą się lokalnie. Warto rozróżnić dwa sprawcze rodzaje lęgniowców: Pythium poraża głównie siewki i drobne korzenie, powodując zgorzel siewek i gnicie korzeni w chłodnym, mokrym podłożu, natomiast Phytophthora atakuje też starsze, zdrewniałe rośliny, korzenie szkieletowe i szyjkę, silniej w cieplejszej, przesyconej wodą glebie. Kluczowa dla rozpoznania jest sprzeczność objawów: roślina więdnie i sprawia wrażenie „suchej”, choć podłoże jest mokre — to skutek zniszczenia korzeni, nie niedoboru wody.

Owady pokryte białym, watowatym, woskowym nalotem, gromadzące się w kątach liści, u nasady pędów i na spodzie blaszek. Wyglądają jak kłębki waty. Wysysają soki, osłabiają roślinę i wydzielają lepką rosę miodową, na której rozwija się czarny grzyb sadzakowy. Częsty szkodnik roślin doniczkowych i sukulentów. Dorosłe samice to owalne, miękkie owady długości około 2–5 mm, o różowawym lub szarym ciele ukrytym pod woskiem, często z woskowymi wyrostkami po bokach i na końcu odwłoka. Samce są drobne, uskrzydlone i nie żerują. U większości gatunków jaja składane są w białe, watowate owisaki (kokony), z których wylęgają się ruchliwe larwy (wędrowniki) rozpełzające się po roślinie i przenoszące porażenie na sąsiednie okazy; część wełnowców (np. Pseudococcus longispinus) jest jednak jajożyworodna i rodzi żywe wędrowniki bez wyraźnego owisaka. W ciepłych, suchych warunkach mieszkań i szklarni wełnowce rozwijają się przez cały rok, w kilku nakładających się pokoleniach — dlatego jednorazowy zabieg rzadko wystarcza. Objawy żerowania to zahamowanie wzrostu, żółknięcie, deformacja i przedwczesne opadanie liści, a przy silnym porażeniu zamieranie pędów; czarny sadzak na rosie miodowej dodatkowo ogranicza fotosyntezę i szpeci roślinę. Osobną formą są wełnowce korzeniowe (Rhizoecus), tworzące białe, woskowe skupienia na korzeniach i wewnątrz bryły korzeniowej — roślina słabnie i więdnie bez widocznego szkodnika na częściach nadziemnych. Wełnowcom często towarzyszą mrówki, które zjadają rosę miodową i chronią kolonie przed wrogami naturalnymi.

Nieruchome, brązowe lub żółtawe tarczki (1–4 mm) przyczepione do łodyg i spodniej strony liści, zwłaszcza wzdłuż nerwów. Łatwo pomylić je z naroślą na roślinie. Wysysają soki, powodując żółknięcie i osłabienie, oraz wydzielają lepką rosę miodową. Częste na fikusach, storczykach i roślinach o twardych liściach. Nazwa zbiorcza obejmuje dwie grupy o różnej biologii. Tarczniki właściwe (Diaspididae) mają twardą, odseparowaną od ciała tarczkę woskową, którą można podważyć — spod niej wychodzi drobna, beznoga i bezskrzydła samica; nie wydzielają rosy miodowej. Miseczniki (Coccidae) mają wypukłą, miseczkowatą osłonę zrośniętą z ciałem i to one wydzielają ją obficie. Lepka rosa miodowa — domena miseczników i innych czerwców z rosą, nie tarczników właściwych — osadza się na liściach i zwabia grzyby pleśniowe (czerń sadzawcowa, sadzak) oraz mrówki, które bronią kolonii przed drapieżcami. Jedynym ruchliwym stadium żerującym jest larwa wędrująca (tzw. crawler) — płaska, drobna larwa, która po wylęgu spod tarczki matki rozłazi się po roślinie, po czym osiada, wbija kłujkę w tkanki przewodzące i traci zdolność ruchu; dorosłe samice pozostają nieruchome do końca życia. Samce przepoczwarczają się i jako maleńkie, uskrzydlone, krótko żyjące owady nie żerują. W ogrzewanych wnętrzach szkodnik rozmnaża się przez cały rok, dając kilka nakładających się pokoleń; w gruncie zwykle 1–3 pokolenia, a zimują zapłodnione samice lub jaja ukryte pod tarczką. Objawy żerowania to żółknięcie i przedwczesne opadanie liści, zamieranie pędów, karłowacenie oraz osłabienie rośliny, a wtórnie czarny nalot sadzaka na pokrytych rosą miodową liściach. Na drzewach owocowych porażonych przez tarcznika niszczyciela (Comstockaspis perniciosa) wokół miejsc żerowania pojawiają się czerwonawe przebarwienia, a silnie zasiedlone gałęzie zamierają. Ponieważ tarczki są nieruchome i barwą maskują się na korze i nerwach, porażenie łatwo przeoczyć aż do wystąpienia rosy miodowej lub wyraźnego osłabienia rośliny — dlatego kluczowy jest regularny przegląd spodu liści i kątów pędów.