W skrócie
- Wymaga pełnego słońca i bardzo dobrze przepuszczalnej gleby.
- Wysoce odporny na suszę — nie znosi przelania.
- W polskim klimacie w gruncie wymaga okrycia zimą lub uprawy donicowej.
- Liście można zbierać przez cały rok — roślina jest zimozielona.
- Silny zapach naturalnie odstrasza część szkodników ogrodowych.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Jasnotowate (Lamiaceae)
- Wysokość
- 0.5–1.5 m
- Szerokość
- 0.5–1 m
- Pokrój
- Rozłożysty
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Słońce
- Gleba
- Piaszczysta, Wapienna
- Odczyn
- pH 6–8
- Wilgotność
- Sucha
- Kwitnienie
- Kwiecień–Czerwiec
- Mrozoodporność
- USDA 7a–10b
- Rozmnażanie
- Z sadzonek
Charakterystyka
Zimozielony półkrzew o sztywnych, wyprostowanych lub rozłożystych pędach i wąskich, igiełkowatych liściach o intensywnym, żywicznym zapachu. Drobne, niebiesko-fioletowe kwiaty pojawiają się wiosną.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Bardzo odporny na suszę. Podlewać tylko po całkowitym przeschnięciu podłoża — nadmiar wody powoduje gnicie korzeni.
Nawożenie
Rozmaryn dobrze rośnie na ubogich glebach — nie wymaga intensywnego nawożenia.
Sadzenie
Stanowisko ciepłe, osłonięte, o przepuszczalnej glebie — w Polsce w gruncie wymaga okrycia na zimę lub uprawy donicowej.
Kalendarz cięcia
Grupa cięcia: Aromatyczne krzewinki (jak lawenda)
Co i jak ciąć
Skróć o około 1/3, najwyżej do połowy zielonego przyrostu; pod każdym cięciem zostaw zielone liście lub pąki. Formuj w zwartą kopułę.
Wiosną, po zakończeniu mrozów, oraz lekko po kwitnieniu.
Czego nie robić
Nigdy nie tnij w stare, bezlistne drewno u nasady — z niego już nie odbije i zostaną gołe kikuty. Nie tnij mocno późną jesienią.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Śródziemnomorski towarzysz o identycznych potrzebach glebowych i wodnych.
Bliski gatunek o tych samych wymaganiach — słońce, sucha przepuszczalna gleba.
Silny zapach rozmarynu może odstraszać bielinka kapustnika składającego jaja na kapuście.
Złe sąsiedztwo
Skrajnie różne wymagania wodne i glebowe (susza i zasadowość vs stała wilgoć i kwaśny odczyn) uniemożliwiają wspólną uprawę.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Biały, mączysty nalot na liściach, pędach i pąkach. Liście żółkną, deformują się i przedwcześnie opadają. Nalot rozwija się na obu stronach blaszki, często dobrze widoczny od góry, i daje się łatwo zetrzeć palcem — to powierzchniowa grzybnia ektopasożyta, czerpiąca składniki z komórek skórki za pomocą ssawek (haustoriów). Początkowo widoczne są pojedyncze, okrągłe, białe plamki, które z czasem zlewają się i pokrywają całą powierzchnię liści oraz młode przyrosty. Najbardziej podatne są liście młode i tegoroczne pędy; silne porażenie powoduje ich marszczenie, sztywnienie i zahamowanie wzrostu, a na pąkach — deformację lub zamieranie kwiatów. Na owocach niektórych gatunków (agrest, jabłoń, dyniowate) nalot pozostawia ordzawienia lub skorzawiałą powłokę. Pod koniec sezonu w obrębie nalotu pojawiają się drobne, ciemne owocniki (chasmotecja, dawniej nazywane klejstotecjami) — zimujące struktury patogena. Choroba dotyka wielu roślin, m.in. róż, dębu, ligustru, bzu, dyniowatych, zbóż, winorośli, jabłoni, agrestu, floksów i jeżówek, przy czym każdego z tych żywicieli poraża wyspecjalizowany gatunek grzyba.
MszyceDrobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | — |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Nazwa rozmaryn pochodzi z łaciny „ros marinus” — rosa morska, nawiązując do naturalnego siedliska na wybrzeżach Morza Śródziemnego. Od starożytności symbol pamięci i wierności, szeroko stosowany w kuchni śródziemnomorskiej.
Zastosowanie
Do ogrodów ziołowych i śródziemnomorskich, na suche skarpy, do uprawy w donicach na balkonie i tarasie oraz jako przyprawa kuchenna.
Ciekawostki
- W wielu krajach śródziemnomorskich rozmaryn jest symbolem pamięci używanym na pogrzebach i ślubach.
- Olejek rozmarynowy jest jednym z najczęściej badanych olejków eterycznych pod kątem właściwości antyoksydacyjnych.
Najczęstsze pytania
Czy rozmaryn przetrwa polską zimę w gruncie?
W cieplejszych regionach Polski i przy dobrym okryciu (agrowłóknina, kopczykowanie) tak, ale bezpieczniej jest uprawiać go w donicy i przenosić na zimę do chłodnego, jasnego pomieszczenia.
Dlaczego mój rozmaryn usycha mimo podlewania?
Najczęstsza przyczyna to przelanie — rozmaryn źle znosi stale wilgotną glebę i gnicie korzeni. Sprawdź drenaż i podlewaj dopiero po przeschnięciu podłoża.
Jak zbierać rozmaryn, żeby nie osłabić rośliny?
Zbieraj młode, zielone końcówki pędów, zostawiając starsze, zdrewniałe partie — regularne, umiarkowane zbieranie działa jak przycinanie i pobudza roślinę do krzewienia.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Growing rosemaryInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.