Rozmaryn lekarski

Salvia rosmarinus · Rosemary (EN) · Rosmarin (DE)

Rozmaryn lekarski (Salvia rosmarinus, dawniej Rosmarinus officinalis) to zimozielone, aromatyczne ziele śródziemnomorskie o igiełkowatych liściach, szeroko stosowane w kuchni i ziołolecznictwie.

Słońce Niskie podl. USDA 7a–10b
Kalkulator podlewania

W skrócie

  • Wymaga pełnego słońca i bardzo dobrze przepuszczalnej gleby.
  • Wysoce odporny na suszę — nie znosi przelania.
  • W polskim klimacie w gruncie wymaga okrycia zimą lub uprawy donicowej.
  • Liście można zbierać przez cały rok — roślina jest zimozielona.
  • Silny zapach naturalnie odstrasza część szkodników ogrodowych.

Dane botaniczne

Rodzina
Jasnotowate (Lamiaceae)
Wysokość
0.5–1.5 m
Szerokość
0.5–1 m
Pokrój
Rozłożysty
Tempo wzrostu
Umiarkowane
Stanowisko
Słońce
Gleba
Piaszczysta, Wapienna
Odczyn
pH 6–8
Wilgotność
Sucha
Kwitnienie
Kwiecień–Czerwiec
Mrozoodporność
USDA 7a–10b
Rozmnażanie
Z sadzonek

Charakterystyka

Zimozielony półkrzew o sztywnych, wyprostowanych lub rozłożystych pędach i wąskich, igiełkowatych liściach o intensywnym, żywicznym zapachu. Drobne, niebiesko-fioletowe kwiaty pojawiają się wiosną.

Uprawa i pielęgnacja

Podlewanie

Bardzo odporny na suszę. Podlewać tylko po całkowitym przeschnięciu podłoża — nadmiar wody powoduje gnicie korzeni.

Latem co ~10 dni · odporność na suszę: Wysoka

Nawożenie

Rozmaryn dobrze rośnie na ubogich glebach — nie wymaga intensywnego nawożenia.

raz w roku, wiosną · kompost w niewielkiej ilości

Sadzenie

Stanowisko ciepłe, osłonięte, o przepuszczalnej glebie — w Polsce w gruncie wymaga okrycia na zimę lub uprawy donicowej.

Termin: maj, po ustąpieniu przymrozków · rozstaw 40–60 cm

Kalendarz cięcia

Grupa cięcia: Aromatyczne krzewinki (jak lawenda)

Dlaczego wtedy: Stare, bezlistne drewno u nasady prawie nie ma pąków śpiących — roślina odbija tylko z zielonych, ulistnionych pędów. Dlatego tniesz lekko po kwitnieniu i formujesz wiosną, zawsze zostawiając zieleń.

Co i jak ciąć

Skróć o około 1/3, najwyżej do połowy zielonego przyrostu; pod każdym cięciem zostaw zielone liście lub pąki. Formuj w zwartą kopułę.

Wiosną, po zakończeniu mrozów, oraz lekko po kwitnieniu.

Czego nie robić

Nigdy nie tnij w stare, bezlistne drewno u nasady — z niego już nie odbije i zostaną gołe kikuty. Nie tnij mocno późną jesienią.

Rośliny towarzyszące

Dobre sąsiedztwo

Lawenda wąskolistnaObserwacja praktyczna

Śródziemnomorski towarzysz o identycznych potrzebach glebowych i wodnych.

Szałwia (Salvia officinalis)Obserwacja praktyczna

Bliski gatunek o tych samych wymaganiach — słońce, sucha przepuszczalna gleba.

Kapusta i inne warzywa kapustneTradycja ogrodnicza

Silny zapach rozmarynu może odstraszać bielinka kapustnika składającego jaja na kapuście.

Złe sąsiedztwo

Hortensja ogrodowaObserwacja praktyczna

Skrajnie różne wymagania wodne i glebowe (susza i zasadowość vs stała wilgoć i kwaśny odczyn) uniemożliwiają wspólną uprawę.

Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.

Choroby i szkodniki

Mączniak prawdziwy

Biały, mączysty nalot na liściach, pędach i pąkach. Liście żółkną, deformują się i przedwcześnie opadają. Nalot rozwija się na obu stronach blaszki, często dobrze widoczny od góry, i daje się łatwo zetrzeć palcem — to powierzchniowa grzybnia ektopasożyta, czerpiąca składniki z komórek skórki za pomocą ssawek (haustoriów). Początkowo widoczne są pojedyncze, okrągłe, białe plamki, które z czasem zlewają się i pokrywają całą powierzchnię liści oraz młode przyrosty. Najbardziej podatne są liście młode i tegoroczne pędy; silne porażenie powoduje ich marszczenie, sztywnienie i zahamowanie wzrostu, a na pąkach — deformację lub zamieranie kwiatów. Na owocach niektórych gatunków (agrest, jabłoń, dyniowate) nalot pozostawia ordzawienia lub skorzawiałą powłokę. Pod koniec sezonu w obrębie nalotu pojawiają się drobne, ciemne owocniki (chasmotecja, dawniej nazywane klejstotecjami) — zimujące struktury patogena. Choroba dotyka wielu roślin, m.in. róż, dębu, ligustru, bzu, dyniowatych, zbóż, winorośli, jabłoni, agrestu, floksów i jeżówek, przy czym każdego z tych żywicieli poraża wyspecjalizowany gatunek grzyba.

Mszyce

Drobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.

Toksyczność

Dla kogoPoziomUwagi
Ludzie Brak
Psy Brak
Koty Brak

Historia i pochodzenie

Nazwa rozmaryn pochodzi z łaciny „ros marinus” — rosa morska, nawiązując do naturalnego siedliska na wybrzeżach Morza Śródziemnego. Od starożytności symbol pamięci i wierności, szeroko stosowany w kuchni śródziemnomorskiej.

Zastosowanie

Do ogrodów ziołowych i śródziemnomorskich, na suche skarpy, do uprawy w donicach na balkonie i tarasie oraz jako przyprawa kuchenna.

Ciekawostki

  • W wielu krajach śródziemnomorskich rozmaryn jest symbolem pamięci używanym na pogrzebach i ślubach.
  • Olejek rozmarynowy jest jednym z najczęściej badanych olejków eterycznych pod kątem właściwości antyoksydacyjnych.

Najczęstsze pytania

Czy rozmaryn przetrwa polską zimę w gruncie?

W cieplejszych regionach Polski i przy dobrym okryciu (agrowłóknina, kopczykowanie) tak, ale bezpieczniej jest uprawiać go w donicy i przenosić na zimę do chłodnego, jasnego pomieszczenia.

Dlaczego mój rozmaryn usycha mimo podlewania?

Najczęstsza przyczyna to przelanie — rozmaryn źle znosi stale wilgotną glebę i gnicie korzeni. Sprawdź drenaż i podlewaj dopiero po przeschnięciu podłoża.

Jak zbierać rozmaryn, żeby nie osłabić rośliny?

Zbieraj młode, zielone końcówki pędów, zostawiając starsze, zdrewniałe partie — regularne, umiarkowane zbieranie działa jak przycinanie i pobudza roślinę do krzewienia.

Źródła

Opracowanie:Redakcja Atlas-Flora. Aktualizacja: 29.06.2025.

Moja notatka

Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.

Powiązane rośliny