W skrócie
- Efektowna cebulica dorastająca do 80–120 cm, kwitnąca w kwietniu i maju.
- Stanowisko słoneczne do lekko ocienionego, gleba żyzna i bezwzględnie przepuszczalna.
- Cała roślina, zwłaszcza cebula, wydziela charakterystyczny piżmowy, lisi zapach.
- Trująca — cebule zawierają alkaloidy.
- Tradycyjnie sadzona, by zapachem odstraszać nornice i krety.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Liliowate (Liliaceae)
- Wysokość
- 0.8–1.2 m
- Szerokość
- 0.25–0.4 m
- Pokrój
- Wyprostowany
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta, Piaszczysta
- Odczyn
- pH 6–7.5
- Wilgotność
- Umiarkowana
- Kwitnienie
- Kwiecień–Maj
- Mrozoodporność
- USDA 5a–8b
- Rozmnażanie
- Z cebul / bulw, Z nasion
Charakterystyka
Z dużej, mięsistej cebuli wyrasta gruby, sztywny pęd wysokości 80–120 cm, w dolnej części gęsto ulistniony lancetowatymi, błyszczącymi liśćmi. Na szczycie pojawia się okółek 5–8 zwisających, dzwonkowatych kwiatów, nad którymi sterczy charakterystyczny czub drobniejszych liści przypominający koronę. U nasady płatków znajdują się lśniące krople nektaru.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Wiosną, w okresie wzrostu, gleba powinna być umiarkowanie wilgotna. Po przekwitnięciu cebule przechodzą w spoczynek i wymagają suchego stanowiska — zastojąca woda szybko powoduje gnicie dużej cebuli.
0Nawożenie
Umiarkowanie; przekarmienie azotem osłabia kwitnienie i sprzyja chorobom.
Sadzenie
Głęboka, przepuszczalna gleba; dużą cebulę warto sadzić lekko na boku i na warstwie piasku, by woda nie zbierała się w zagłębieniu na jej szczycie i nie powodowała gnicia.
Przycinanie
Usunąć przekwitłe kwiaty, aby roślina nie zawiązywała nasion; pęd i liście pozostawić do naturalnego zaschnięcia.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Tradycyjnie sadzona wśród tulipanów i innych cebulic — silny, piżmowy zapach cebuli ma odstraszać nornice i myszy podgryzające cebule sąsiadów.
Kwitną w tym samym czasie; okazała szachownica tworzy pionowy akcent nad niższymi narcyzami w rabacie wiosennej.
Ich później rozwijające się liście maskują żółknące liście szachownicy, gdy ta przechodzi w letni spoczynek.
Złe sąsiedztwo
Stała wilgoć w podłożu prowadzi do gnicia dużej, mięsistej cebuli szachownicy.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Umiarkowana | Cebule i pozostałe części zawierają alkaloidy (m.in. imperialinę); spożycie wywołuje nudności, wymioty i podrażnienie przewodu pokarmowego. Cebulę można pomylić z jadalną — nie należy jej spożywać. |
| Psy | Lekka | Zjedzenie cebul powoduje ślinotok, wymioty i biegunkę. |
| Koty | Lekka | — |
Historia i pochodzenie
Gatunek pochodzi z gór Bliskiego Wschodu i zachodnich Himalajów, a do ogrodów europejskich trafił w XVI wieku, szybko stając się symbolem dostojeństwa w ogrodach renesansu. Okazała sylwetka i korona kwiatów dały mu nazwę cesarskiej, a wyraźny czub liści porównywano do korony władcy.
Zastosowanie
Roślina na eksponowane miejsca w rabatach bylinowych i ogrodach wiejskich, sadzona pojedynczo lub w niewielkich grupach jako mocny akcent wiosenny. Dobrze komponuje się z tulipanami, narcyzami i wczesnymi bylinami.
Ciekawostki
- Lśniące krople u nasady płatków to prawdziwy nektar; dawna legenda tłumaczyła je jako łzy rośliny, która jako jedyna nie pochyliła się nisko.
- Intensywny, piżmowy zapach cebuli sprawił, że roślinę od wieków sadzi się dla odstraszania gryzoni, choć skuteczność tego zabiegu nie została potwierdzona badaniami.
Najczęstsze pytania
Dlaczego szachownica cesarska brzydko pachnie?
Charakterystyczny piżmowy, lisi zapach wydzielają cebula i cała roślina — to naturalna cecha gatunku. Zapach jest najsilniejszy przy sadzeniu i podlewaniu, a w rabacie zwykle mało wyczuwalny. Ten sam zapach bywa wykorzystywany do odstraszania gryzoni.
Jak głęboko i jak sadzić cebulę szachownicy?
Dużą cebulę sadzi się jesienią na głębokość około 20 cm, w przepuszczalnej glebie. Warto ułożyć ją lekko na boku i na poduszce z piasku, aby woda nie zbierała się w zagłębieniu na jej szczycie i nie powodowała gnicia.
Czy szachownica cesarska jest trująca?
Tak. Cebule i pozostałe części zawierają alkaloidy, które po spożyciu powodują dolegliwości żołądkowo-jelitowe u ludzi i zwierząt. Cebuli nie wolno mylić z jadalną.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Fritillaria imperialisInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
