Mokra zgnilizna bakteryjna

Objawy

Porażone mięsiste organy — cebule, bulwy, korzenie spichrzowe i soczyste łodygi — gniją na mokro, przechodząc w śluzowatą, wodnistą, miękką masę o charakterystycznym, nieprzyjemnym, gnilnym zapachu. Tkanka rozpada się, a skórka często pozostaje jako cienki worek wypełniony rozłożonym miąższem. Choroba szybko postępuje w cieple i przy wysokiej wilgotności, zwłaszcza w przechowalni; dotyka cebuli, czosnku, tulipana, narcyza, hiacynta i warzyw korzeniowych. Pierwszym objawem są drobne, przejrzyste, jakby przesiąknięte wodą plamy, które szybko brązowieją i miękną; w miejscu porażenia miąższ ulega maceracji — bakterie rozkładają substancje sklejające ściany komórkowe, przez co tkanka traci spoistość i rozpływa się w kremowo-brązową breję. Na przekroju granica między tkanką zdrową a chorą jest wodnista i nieostra, a z uszkodzenia często sączy się mętny, śluzowaty wyciek. W cebulach i szyjce roślin cebulowych porażenie zaczyna się zwykle od góry lub od rany i schodzi w głąb, dając miękką, śliską „szyję”; u ziemniaka mokra zgnilizna bulb łączy się z czarną nogą — czerniejącą, gnijącą podstawą pędu. Sama bakteria nie tworzy grzybni ani widocznego nalotu — to odróżnia ją od gnicia grzybowego — a intensywny fetor bierze się z wtórnego rozkładu przez inne drobnoustroje. Objawy postępują najszybciej przy temperaturze powyżej około 20°C, słabej wentylacji i obecności filmu wody na powierzchni organów.

Zwalczanie

Nie ma skutecznych środków chemicznych i nie leczy się chorych organów. Porażone cebule, bulwy i rośliny należy usuwać oraz niszczyć, unikając rozwleczania cuchnącego śluzu, a przechowalnię i narzędzia dokładnie dezynfekować. Ponieważ zniszczenie tkanki jest efektem enzymatycznego rozkładu przez bakterie, procesu tego nie da się cofnąć — chory organ się nie „zregeneruje”, dlatego liczy się szybkie działanie ograniczające straty. Gnijące cebule i bulwy wybiera się i usuwa poza uprawę oraz przechowalnię (nie na kompost tuż obok składu), a zdrowy zapas oddziela od porażonego. Rozprzestrzenianie w przechowalni zatrzymuje się przede wszystkim przez obniżenie temperatury i wilgotności oraz poprawę wentylacji, aby osuszyć powierzchnię organów; skrzynki, półki, narzędzia i posadzki należy dokładnie umyć i zdezynfekować. Preparaty miedziowe mają wobec bakterii jedynie ograniczone, głównie profilaktyczne działanie i nie leczą już porażonych tkanek. W uprawie polowej usuwa się chore rośliny, wstrzymuje deszczowanie górne i nie pracuje przy roślinach mokrych, aby nie roznosić bakterii z rośliny na roślinę.

Profilaktyka

Kluczowe jest unikanie uszkodzeń mechanicznych przy zbiorze i przechowywaniu, bo rany są wrotami zakażenia. Pomaga zbiór w suchą pogodę, dokładne osuszanie organów przed składowaniem, przechowywanie w niskiej temperaturze i przy dobrej wentylacji oraz unikanie przelewania i podmokłych stanowisk. Cebulę i czosnek warto po zbiorze wygrzać i dobrze osuszyć (curing), aby zabliźnić szyjkę i skórkę, a organy uszkodzone, nadgniłe lub niedojrzałe odrzucić jeszcze przed wstawieniem do przechowalni. Duże znaczenie ma ograniczanie szkodników, które nakłuwają i nadgryzają tkanki — owady i nicienie tworzą rany oraz same przenoszą bakterie. Na polu pomagają płodozmian z przerwą w uprawie roślin wrażliwych, dobre odwodnienie i przewiewne stanowisko, umiarkowane nawożenie azotem (bujna, wodnista tkanka jest podatniejsza) oraz sadzenie zdrowego, kwalifikowanego materiału. Przechowalnię, skrzynki i narzędzia dezynfekuje się przed każdym sezonem, a w czasie składowania utrzymuje stabilną, niską temperaturę bez wahań, aby nie dopuścić do skraplania się wody na organach — wilgotny film na powierzchni jest warunkiem namnażania i wnikania bakterii.

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Metody ekologiczne i biologiczne

Metoda	Jak działa	Kiedy stosować
Sanitacja — usuwanie i niszczenie porażonych organów	Wybieranie gnijących cebul, bulw i roślin oraz dezynfekcja narzędzi likwiduje rezerwuar bakterii i hamuje rozwlekanie zakaźnego śluzu.	Na bieżąco przy zbiorze i podczas przeglądów w przechowalni
Ostrożny zbiór i osuszanie organów (curing)	Rany są wrotami infekcji — delikatne zbieranie w suchą pogodę i wygrzewanie skórki zamyka drogę wnikania bakterii.	Zbiór w pełnej dojrzałości, przy suchej pogodzie; osuszanie przed składowaniem
Kontrola warunków przechowywania	Bakterie potrzebują ciepła i wody — niska temperatura, niska wilgotność, dobra wentylacja i brak kondensacji hamują maceracje tkanek.	Przez cały okres przechowywania
Profilaktyka agrotechniczna na polu	Płodozmian, dobre odwodnienie, umiarkowane nawożenie azotem i zdrowy materiał sadzeniowy ograniczają presję inokulum i podatność tkanek.	—

Metody chemiczne

Metoda	Jak działa	Kiedy stosować
Dezynfekcja przechowalni, skrzynek i narzędzi	Środki dezynfekcyjne (np. preparaty utleniające lub chlorowe) redukują liczbę bakterii na powierzchniach przed sezonem — działanie biobójcze, nie lecznicze.	Przed każdym sezonem przechowywania
Preparaty miedziowe (kontaktowe)	Miedź działa powierzchniowo i bakteriostatycznie — skuteczność wobec mokrej zgnilizny jest ograniczona i profilaktyczna; porażonych organów nie leczy.	—

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.