W skrócie
- Zimozielona — zachowuje liście przez cały rok.
- Rośnie płożąco jako okrywa gleby lub wspinająco po podporach i murach za pomocą korzeni czepnych.
- Popularne odmiany pstrolistne: 'Emerald Gaiety' (biały obrzeżenie) i 'Emerald 'n Gold' (żółte obrzeżenie).
- Bardzo mrozoodporna i niewymagająca — dobrze rośnie nawet w cieniu.
- Owoce i liście trujące dla ludzi i zwierząt domowych.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Dławiszowate (Celastraceae)
- Wysokość
- 0.3–1 m
- Szerokość
- 1–2.5 m
- Pokrój
- Płożący
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Słońce, Półcień, Cień
- Gleba
- Gliniasta, Piaszczysta, Próchniczna
- Odczyn
- pH 5.5–7.5
- Wilgotność
- Umiarkowana
- Kwitnienie
- Czerwiec–Lipiec
- Mrozoodporność
- USDA 5a–9b
- Rozmnażanie
- Z sadzonek, Przez odkłady
Charakterystyka
Niski, rozłożysty krzew o drobnych, skórzastych, błyszczących liściach. W formie płożącej tworzy zwarty kobierzec, w formie wspinającej się przyczepia do podłoża i murów za pomocą korzeni przybyszowych, osiągając znacznie większe wysokości. Drobne, zielonkawe kwiaty są niepozorne; jesienią pojawiają się różowo-pomarańczowe owoce pękające na cztery klapy.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Po ukorzenieniu dość odporna na suszę, ale w upalne lato warto podlewać, szczególnie odmiany pstrolistne rosnące w słońcu.
Nawożenie
Niewymagająca — nadmierne nawożenie azotem osłabia intensywność przebarwień odmian pstrolistnych.
Sadzenie
Nieduże wymagania glebowe; jako okrywowa sadzić w rozstawie 30-50 cm, jako pnąca prowadzić po podporze lub murze.
Przycinanie
Przycinać pędy wystające poza zamierzony zasięg; jako okrywowa można strzyc dla zagęszczenia, jako pnąca — prowadzić i podwiązywać do podpory.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Podobna tolerancja na cień i zbliżone wymagania glebowe — dobre zestawienie okrywowe pod drzewami i krzewami.
Złe sąsiedztwo
Rozłożyste, korzeniące się w węzłach pędy trzmieliny szybko rozprzestrzeniają się i zagłuszają słabiej rosnące rośliny okrywowe.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Biały, mączysty nalot na liściach, pędach i pąkach. Liście żółkną, deformują się i przedwcześnie opadają.
Tarczniki i misecznikiNieruchome, brązowe lub żółtawe tarczki (1–4 mm) przyczepione do łodyg i spodniej strony liści, zwłaszcza wzdłuż nerwów. Łatwo pomylić je z naroślą na roślinie. Wysysają soki, powodując żółknięcie i osłabienie, oraz wydzielają lepką rosę miodową. Częste na fikusach, storczykach i roślinach o twardych liściach.
MszyceDrobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Umiarkowana | Owoce i liście zawierają glikozydy nasercowe — spożycie może powodować nudności, wymioty i bóle brzucha. |
| Psy | Umiarkowana | — |
| Koty | Umiarkowana | — |
| Konie | Umiarkowana | — |
Historia i pochodzenie
Gatunek opisany i wprowadzony do zachodnich ogrodów w XIX wieku, nazwany na cześć szkockiego botanika Roberta Fortune'a, który prowadził wyprawy roślinne do Chin. Odmiany pstrolistne wyselekcjonowano w XX wieku i stały się jednymi z najczęściej sprzedawanych krzewów okrywowych w Europie i Ameryce Północnej.
Zastosowanie
Jako okrywa gleby pod drzewami i krzewami, niski żywopłot obwodowy, roślina na skarpy przeciwerozyjne oraz pnącze do porastania murów i płotów. Odmiany pstrolistne również do donic i na balkony.
Ciekawostki
- W wielu stanach USA (np. w rejonie wschodniego wybrzeża) trzmielina Fortune'a jest uznawana za gatunek inwazyjny, ponieważ łatwo wymyka się z ogrodów do lasów.
- Forma pnąca tej samej rośliny, prowadzona po murze, po latach potrafi wykształcić zupełnie inne, większe i mniej ząbkowane liście niż forma młodociana płożąca się po ziemi — to zjawisko heteroblastyczności.
Najczęstsze pytania
Czym różnią się odmiany 'Emerald Gaiety' i 'Emerald 'n Gold'?
'Emerald Gaiety' ma liście z białym, kremowym obrzeżeniem, które zimą często różowieje, natomiast 'Emerald 'n Gold' ma liście z żółtym obrzeżeniem, intensywniejszym w pełnym słońcu. Obie odmiany rosną niżej niż forma naturalna i dobrze sprawdzają się jako okrywowe.
Czy trzmielina Fortune'a jest trująca?
Tak — liście i owoce zawierają glikozydy nasercowe toksyczne dla ludzi i zwierząt domowych. Spożycie może powodować nudności, wymioty i bóle brzucha, dlatego warto uważać przy sadzeniu w ogrodach z małymi dziećmi lub zwierzętami.
Czy trzmielina Fortune'a wspina się samodzielnie po murze?
Tak, dojrzałe pędy wytwarzają korzenie czepne podobne do bluszczu i mogą samodzielnie wspinać się po murach, ogrodzeniach i pniach drzew, osiągając kilka metrów wysokości. Młode rośliny rosną jednak najpierw płożąco po ziemi.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Euonymus fortuneiInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
