W skrócie
- Delikatnie, dwukrotnie pierzaste, koronkowe liście w luźnej kępie.
- Stanowisko: półcień do cienia, gleba żyzna i stale wilgotna.
- Rodzima i w pełni mrozoodporna; na zimę zrzuca liście.
- Nie kwitnie — rozmnaża się zarodnikami, w ogrodzie najłatwiej przez podział.
- Wrażliwa na przesuszenie: brązowieją wtedy brzegi liści.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Wietlicowate (Athyriaceae)
- Wysokość
- 0.4–1 m
- Szerokość
- 0.4–0.8 m
- Pokrój
- Kępowy
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Półcień, Cień
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta, Torfowa
- Odczyn
- pH 4.5–7
- Wilgotność
- Wilgotna, Mokra
- Kwitnienie
- —
- Mrozoodporność
- USDA 3a–8b
- Rozmnażanie
- Przez podział
Charakterystyka
Tworzy luźną, wazonowatą kępę liści (paproci) o długości 40–100 cm. Blaszka jest jasnozielona, dwukrotnie lub trzykrotnie pierzasto powcinana, co daje efekt koronki. Ogonki bywają zaczerwienione. To paproć zimozielona wyłącznie z nazwy — jesienią liście zamierają i odrastają wiosną.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Wymaga stale wilgotnej gleby. Przy przesuszeniu liście brązowieją i zasychają na brzegach; latem w upały podlewać regularnie.
Nawożenie
Ściółkowanie próchnicą lub kompostem w zupełności wystarcza.
Sadzenie
Stanowisko cieniste, gleba żyzna, próchniczna i stale wilgotna; przed sadzeniem wzbogacić podłoże kompostem lub przekompostowanymi liśćmi.
Przycinanie
Usunąć zeszłoroczne, zaschnięte liście, robiąc miejsce dla młodych pędów.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Klasyczne zestawienie do cienia — szerokie liście funkii kontrastują z koronkową, pierzastą wietlicą przy tych samych wymaganiach.
Rodzime paprocie o zbliżonych potrzebach tworzą naturalistyczne, leśne kompozycje w cieniu.
Obie lubią wilgotny cień; wyższa paproć strusia stanowi tło dla delikatniejszej wietlicy.
Złe sąsiedztwo
Mają przeciwne wymagania — suche, słoneczne stanowisko, którego wietlica nie toleruje, a jej wilgotny cień szkodzi im.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Lekka | Surowych liści nie należy spożywać — zawierają związki drażniące przewód pokarmowy. |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Jedna z najpospolitszych paproci lasów strefy umiarkowanej półkuli północnej. W ogrodach ceniona od dawna jako roślina do cienia; wyhodowano liczne odmiany o postrzępionych i pierzastych liściach.
Zastosowanie
Do cienistych rabat, ogrodów leśnych i naturalistycznych, obsadzania brzegów oczek wodnych i strumieni oraz zacienionych zakątków, gdzie niewiele roślin dobrze rośnie.
Ciekawostki
- Nazwa samicza (filix-femina) przeciwstawia ją mocniejszej, sztywniejszej narecznicy samczej (filix-mas) — dawni zielarze odróżniali obie właśnie jako paproć samiczą i samczą.
- Jak wszystkie paprocie nie wytwarza kwiatów ani nasion — rozmnaża się drobnymi zarodnikami z kupek na spodzie liści.
Najczęstsze pytania
Czy wietlica samicza zniesie słoneczne stanowisko?
Tylko przy stale wilgotnej glebie i najlepiej w chłodniejszych rejonach. Naturalnie jest to paproć cienia i półcienia; w pełnym słońcu i suchym podłożu liście szybko brązowieją i zasychają. Bezpieczniej posadzić ją w cieniu.
Dlaczego brzegi liści wietlicy brązowieją?
Najczęstszą przyczyną jest przesuszenie gleby lub zbyt suche, nasłonecznione stanowisko. Paproć wymaga stałej wilgoci — pomaga ściółkowanie, regularne podlewanie w upały i przeniesienie w bardziej zacienione miejsce.
Jak rozmnożyć wietlicę samiczą?
W ogrodzie najprościej przez podział wiosną: wykopaną kępę dzieli się na fragmenty z korzeniami i sadzi na nowo. Roślina rozsiewa się też samodzielnie zarodnikami, dając czasem młode paprocie w wilgotnych, cienistych zakątkach.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Athyrium filix-feminaBaza danych (GBIF, POWO…)
- Royal Horticultural Society — Athyrium filix-feminaInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.