W skrócie
- Kulisty kaktus pokryty gęstymi, promienistymi, złocistożółtymi kolcami.
- Rośnie bardzo wolno — imponujące, metrowe okazy to efekt dziesięcioleci uprawy.
- Wymaga pełnego słońca i bardzo przepuszczalnego, mineralnego podłoża.
- Nie jest mrozoodporny — w Polsce uprawiany wyłącznie w doniczce, w domu lub szklarni.
- W naturze krytycznie zagrożony wyginięciem i objęty ochroną CITES.
- Żółte kwiaty pojawiają się dopiero na dojrzałych, zwykle wieloletnich roślinach.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Kaktusowate (Cactaceae)
- Wysokość
- 0.1–0.4 m
- Szerokość
- 0.1–0.4 m
- Pokrój
- Kulisty
- Tempo wzrostu
- Wolne
- Stanowisko
- Słońce
- Gleba
- Piaszczysta
- Odczyn
- pH 6.5–8
- Wilgotność
- Sucha
- Kwitnienie
- Czerwiec–Sierpień
- Mrozoodporność
- USDA 9a–11a
- Rozmnażanie
- Z nasion
Charakterystyka
Kulisty, z wiekiem lekko kolumnowy kaktus o wyraźnych, pionowych żebrach (zwykle 20-30), gęsto pokrytych areolami z promienistymi, sztywnymi kolcami w odcieniu złotego żółtego, które dały roślinie polską i angielską nazwę (golden barrel cactus). Wierzchołek młodych roślin pokryty jest gęstym, jasnym kutnerem. Dojrzałe, zwykle wieloletnie rośliny wytwarzają latem drobne, żółte kwiaty w kręgu na szczycie.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Podlewać obficie, ale rzadko, dopiero po całkowitym przeschnięciu podłoża. Zimą, przy chłodniejszym i ciemniejszym stanowisku, podlewanie ograniczyć do minimum lub całkowicie wstrzymać — nadmiar wody w tym okresie to najczęstsza przyczyna gnicia.
Nawożenie
Bardzo oszczędne nawożenie niskoazotowym nawozem do kaktusów — roślina jest niewymagająca i rośnie z natury bardzo wolno.
Sadzenie
Bardzo przepuszczalne, mineralne podłoże do kaktusów z dużym udziałem grysu, perlitu lub pumeksu; doniczka z otworem odpływowym, najlepiej gliniana.
Przycinanie
Jedynie usuwanie zasychających, uszkodzonych fragmentów u podstawy, w rękawicach ochronnych ze względu na sztywne, ostre kolce.
Choroby i szkodniki
Owady pokryte białym, watowatym, woskowym nalotem, gromadzące się w kątach liści, u nasady pędów i na spodzie blaszek. Wyglądają jak kłębki waty. Wysysają soki, osłabiają roślinę i wydzielają lepką rosę miodową, na której rozwija się czarny grzyb sadzakowy. Częsty szkodnik roślin doniczkowych i sukulentów.
Tarczniki i misecznikiNieruchome, brązowe lub żółtawe tarczki (1–4 mm) przyczepione do łodyg i spodniej strony liści, zwłaszcza wzdłuż nerwów. Łatwo pomylić je z naroślą na roślinie. Wysysają soki, powodując żółknięcie i osłabienie, oraz wydzielają lepką rosę miodową. Częste na fikusach, storczykach i roślinach o twardych liściach.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | Roślina nie jest trująca, ale sztywne, złote kolce są ostre i mogą powodować bolesne, głębokie zranienia — obchodzić się z rośliną ostrożnie i w rękawicach. |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Gatunek opisany na przełomie XIX i XX wieku, nazwany na cześć niemieckiego kolekcjonera kaktusów Hermanna Grusona. Naturalne populacje w środkowym Meksyku zostały w dużej mierze zniszczone w latach 90. XX wieku przez zalanie części siedlisk pod budowę zbiornika wodnego Zimapán oraz przez wieloletnie, nielegalne wykopywanie dorosłych roślin na potrzeby handlu ogrodniczego. Mimo że dziś jest jednym z najczęściej uprawianych kaktusów na świecie (masowo rozmnażanym z nasion w szkółkach), w naturze przetrwały jedynie niewielkie, chronione populacje.
Zastosowanie
Jako efektowna roślina doniczkowa na jasne, słoneczne okna, do kolekcji kaktusów i sukulentów oraz do kompozycji w stylu pustynnym. W cieplejszych krajach (Kalifornia, region śródziemnomorski) sadzony też w gruncie jako element ogrodów kserofitowych.
Ciekawostki
- Złoty jeż jest wpisany na Czerwoną Listę IUCN jako gatunek krytycznie zagrożony (Critically Endangered) w naturze i podlega ochronie na mocy konwencji CITES, mimo że w uprawie jest powszechny i łatwo dostępny.
- Bardzo dojrzałe, kilkudziesięcioletnie okazy uprawiane w ogrodach botanicznych ciepłych regionów mogą dorosnąć nawet do około metra wysokości i szerokości — typowe rośliny doniczkowe w naszym klimacie pozostają znacznie mniejsze przez wiele lat ze względu na bardzo wolny wzrost.
- Angielska nazwa "mother-in-law's cushion" (poduszka teściowej) żartobliwie odnosi się do gęsto pokrytej kolcami, poduchowatej sylwetki rośliny.
Najczęstsze pytania
Dlaczego złoty jeż w mojej doniczce rośnie tak wolno?
To normalne — złoty jeż jest z natury jednym z najwolniej rosnących kaktusów. Imponujące, metrowe okazy widywane w ogrodach botanicznych mają zwykle po kilkadziesiąt lat. W doniczce, przy dobrym świetle i odpowiednim podłożu, roślina rośnie zdrowo, ale przyrost liczy się w milimetrach rocznie.
Czy złoty jeż jest zagrożonym gatunkiem?
Tak, w naturze jest krytycznie zagrożony wyginięciem — jego niewielkie, naturalne populacje w środkowym Meksyku zostały w dużej mierze zniszczone przez zalanie siedlisk i nielegalne wykopywanie roślin. Gatunek jest objęty ochroną CITES, choć w uprawie doniczkowej jest powszechny, bo rozmnaża się go masowo z nasion.
Czy złoty jeż przetrwa zimę w Polsce w gruncie?
Nie — nie jest mrozoodporny (naturalnie rośnie w strefach 9a-11a) i w polskim klimacie musi zimować w domu lub szklarni, w chłodnym, jasnym miejscu z bardzo ograniczonym podlewaniem.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- IUCN Red List — Echinocactus grusoniiInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
