W skrócie
- Stanowisko: słońce do lekkiego półcienia, gleba żyzna, przepuszczalna, obojętna.
- Siany bezpośrednio do gruntu od kwietnia do czerwca.
- Wymaga regularnego, równomiernego podlewania — nierówna wilgotność powoduje pękanie korzeni.
- Zarówno korzenie, jak i liście są w pełni jadalne i wartościowe odżywczo.
- Dobry sąsiad cebuli; unikać sąsiedztwa ze szpinakiem z powodu wspólnych chorób.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Szarłatowate (Amaranthaceae)
- Wysokość
- 0.2–0.4 m
- Szerokość
- 0.2–0.3 m
- Pokrój
- Kępowy
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta
- Odczyn
- pH 6–7.5
- Wilgotność
- Umiarkowana
- Kwitnienie
- Lipiec–Sierpień
- Mrozoodporność
- —
- Rozmnażanie
- Z nasion
Charakterystyka
Roślina tworzy zgrubiały, kulisty do wydłużonego korzeń spichrzowy o intensywnie czerwonej, czasem żółtej lub pierścieniowanej barwie miąższu. Liście sercowate, ogonkowe, często z czerwonawym unerwieniem, zebrane w rozetę. W drugim roku wytwarza wysoki pęd kwiatostanowy z drobnymi, zielonkawymi kwiatami.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Nierówne podlewanie (susza po deszczu) sprzyja pękaniu i drewnienia korzeni.
Nawożenie
Unikać świeżego obornika bezpośrednio przed uprawą — powoduje rozwidlanie i deformację korzeni.
Sadzenie
Gleba głęboko spulchniona, bez kamieni i świeżego obornika — zapewnia równe, niezdeformowane korzenie.
Przycinanie
Usuwać pojawiające się pędy generatywne, by roślina nie traciła energii na kwitnienie kosztem korzenia.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Cebula zajmuje mało miejsca w górnej warstwie gleby i odstrasza część szkodników glebowych, nie konkurując z płytko rosnącym burakiem o składniki pokarmowe.
Różne wymagania pokarmowe i odmienny system korzeniowy ograniczają konkurencję między gatunkami na tej samej grządce.
Złe sąsiedztwo
Burak i szpinak należą do tej samej rodziny (Amaranthaceae) i są podatne na te same choroby oraz szkodniki, np. mączniaka rzekomego, co zwiększa ryzyko przy bliskim sąsiedztwie.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | Korzenie i liście w pełni jadalne; zawierają szczawiany, które w bardzo dużych ilościach mogą obciążać nerki u osób podatnych (np. ze skłonnością do kamicy). |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Wywodzi się od dzikiego buraka nadmorskiego, uprawianego w basenie Morza Śródziemnego i na wybrzeżach Europy od starożytności, początkowo głównie dla liści. Uprawę na korzeń spichrzowy rozpowszechniono w średniowieczu, a burak stał się podstawą wielu kuchni Europy Środkowej i Wschodniej.
Zastosowanie
Warzywo korzeniowe szeroko stosowane w kuchni (barszcz, sałatki, kiszonki), uprawiane w ogrodach przydomowych i na działkach. Młode liście nadają się do spożycia podobnie jak szpinak.
Ciekawostki
- Intensywnie czerwona barwa buraka pochodzi od betalain — pigmentów rzadkich w świecie roślin, niespotykanych u większości innych warzyw.
- Burak cukrowy, uprawiany do produkcji cukru, jest tym samym gatunkiem botanicznym co burak ćwikłowy, tylko inną odmianą uprawną.
Najczęstsze pytania
Dlaczego korzenie buraka pękają lub drewnieją?
Najczęstszą przyczyną jest nierównomierne podlewanie — długa susza po suchym okresie, po której następuje obfity deszcz lub podlewanie, powoduje gwałtowny przyrost i pękanie korzenia. Regularne, umiarkowane podlewanie zapobiega temu problemowi.
Czy liście buraka nadają się do jedzenia?
Tak, młode liście buraka są jadalne i przygotowuje się je podobnie jak szpinak — duszone lub dodawane do sałatek. Są cennym źródłem witamin i warto je wykorzystywać, zamiast wyrzucać przy zbiorze korzeni.
Kiedy siać i kiedy zbierać buraki?
Siew prowadzi się bezpośrednio do gruntu od kwietnia do czerwca, w odstępach kilkutygodniowych dla przedłużenia zbiorów. Korzenie zbiera się sukcesywnie od lipca (młode buraczki) aż do października, gdy osiągną pełną wielkość i przed pierwszymi mocniejszymi przymrozkami.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Beta vulgarisBaza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Growing beetrootInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
