W skrócie
- Kwitnie w kwietniu i maju przez 3–5 tygodni, zasłaniając kwiatami niemal całą darń.
- Liście są szydłowate i zimozielone — roślina okrywa glebę przez cały rok.
- Wymaga pełnego słońca oraz przepuszczalnej, raczej suchej i ubogiej gleby; nie znosi zastoisk wody.
- Osiąga tylko 10–15 cm wysokości, ale rozrasta się na 40–60 cm szerokości.
- Po przekwitnięciu przycinać darń o około jedną trzecią — bez tego środek kępy łysieje.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Wielosiłowate (Polemoniaceae)
- Wysokość
- 0.1–0.15 m
- Szerokość
- 0.4–0.6 m
- Pokrój
- Płożący
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Słońce
- Gleba
- Piaszczysta, Gliniasta
- Odczyn
- pH 6–7.5
- Wilgotność
- Sucha, Umiarkowana
- Kwitnienie
- Kwiecień–Maj
- Mrozoodporność
- USDA 3a–9a
- Rozmnażanie
- Przez podział, Z sadzonek, Przez odkłady
Charakterystyka
Niska bylina o pokroju płożącym: pędy rozkładają się promieniście po podłożu, ukorzeniają w węzłach i tworzą zwartą, poduchowatą darń wysokości 10–15 cm i szerokości 40–60 cm, a stare, nieodmładzane kępy bywają jeszcze szersze. Liście są szydłowate — wąskie, sztywne, zaostrzone, długości 1–2 cm — i wyrastają naprzeciwlegle w gęstych, pozornie okółkowych skupieniach; to od nich pochodzi zarówno polska nazwa gatunku, jak i epitet łaciński (subula = szydło). Ulistnienie jest zimozielone: darń zostaje zielona przez całą zimę, choć w mroźne, bezśnieżne okresy brązowieje i częściowo zasycha, odbudowując się wiosną. Kwiaty mają 1,5–2 cm średnicy i pięć łatek korony wyraźnie wciętych na szczycie — to cecha odróżniająca gatunek od bardzo podobnego floksa Douglasa (Phlox douglasii), którego łatki są całobrzegie lub ledwie wyszczerbione. Barwa waha się od bieli przez róż i karmin po liliowy fiolet, zwykle z ciemniejszym oczkiem u nasady łatek; kwiaty siedzą pojedynczo lub po kilka na krótkich szypułkach i w szczycie kwitnienia zakrywają darń niemal całkowicie. Kwitnienie przypada na kwiecień i maj i trwa 3–5 tygodni, zależnie od przebiegu wiosny. Nektar leży na dnie wąskiej rurki korony, więc sięgają po niego przede wszystkim motyle i zmierzchnice oraz długojęzyczkowe błonkówki i muchówki; dla pszczoły miodnej jest w praktyce niedostępny, dlatego mimo obfitego kwitnienia wartość pożytkowa gatunku pozostaje niewielka. Kwiaty pachną słabo — zapach bywa wyczuwalny z bliska w ciepły dzień, ale w przeciwieństwie do floksa wiechowatego (Phlox paniculata) nie jest walorem tego gatunku. System korzeniowy jest płytki, więc na cienkiej warstwie podłoża roślina szybko odczuwa przesuszenie, ale samą suszę znosi bardzo dobrze i nie konkuruje z głębiej korzeniącymi się sąsiadami. Potrzebuje pełnego słońca oraz gleby przepuszczalnej i raczej ubogiej, piaszczysto-gliniastej; toleruje odczyn od lekko kwaśnego po lekko zasadowy (pH 6,0–7,5), najlepiej rośnie przy obojętnym. Mrozoodporność jest bardzo wysoka (strefy 3a–9a), jednak w naszym klimacie darń wypada częściej od zimowej wilgoci i zastoisk wody niż od samego mrozu. Od floksa rozłogowego (Phlox stolonifera) różni się siedliskiem i budową: tamten rośnie na stanowiskach cienistych i wilgotnych, rozrasta się rozłogami i ma szersze, jajowate liście.
Popularne odmiany
- ‘Emerald Cushion Blue’
- Liliowoniebieska, o bardzo zwartej, nisko rozłożonej poduszce i obfitym kwitnieniu; jedna z najczęściej sprzedawanych odmian w tej barwie. W handlu bywa mylona z podobną, również niebieskoliliową odmianą Emerald Blue.
- ‘White Delight’
- Czysto biała, o stosunkowo dużych kwiatach; najlepszy kontrast dla odmian karminowych i fioletowych, a na murku rozjaśnia zacienione narożniki.
- ‘Candy Stripes’
- Biała z wyraźnym różowym paskiem biegnącym środkiem każdej łatki korony, przez co z bliska wygląda na dwubarwną, a z dystansu na jasnoróżową. W obrocie występuje także pod japońską nazwą odmianową Tamaongalei.
- ‘McDaniel’s Cushion’
- Intensywnie różowa, o kwiatach większych niż u typowej formy gatunku i bardzo gęstej, wyrównanej poduszce. Bywa oferowana w skróconej pisowni jako Daniel’s Cushion.
- ‘Purple Beauty’
- Fioletowoliliowa z ciemniejszym oczkiem u nasady łatek, równomiernie obsypana kwiatami; dobrze wygląda obok białych odmian i siwolistnych sąsiadów skalniaka.
- ‘Scarlet Flame’
- Najbardziej nasycona z powszechnie dostępnych barw w tym gatunku — karminowoczerwona, czytelna z dużej odległości, dlatego chętnie sadzona na koronie murku i na skarpach.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
W gruncie podlewania wymaga właściwie tylko w pierwszym sezonie po posadzeniu i w czasie długotrwałej suszy. Groźniejszy od suszy jest nadmiar wody — na ciężkiej, mokrej glebie darń gnije, najczęściej zimą i wczesną wiosną. W misach i korytach podłoże wysycha znacznie szybciej i wymaga kontroli.
Nawożenie
Wystarczy cienka warstwa dojrzałego kompostu rozłożona wokół darni. Nawozy azotowe stosować z dużą ostrożnością — nadmiar azotu rozpycha pędy liściowe kosztem kwiatów i pogarsza zimowanie.
Sadzenie
Podłoże przepuszczalne i raczej ubogie: ciężką glebę wymieszać ze żwirem, grysem lub gruboziarnistym piaskiem, a na płaskim terenie usypać lekkie wyniesienie, żeby woda nie stała pod darnią. Nie wzbogacać nadmiernie kompostem — na żyznej glebie roślina rozrasta się bujnie kosztem kwitnienia i gorzej zimuje.
Przycinanie
Skrócić całą darń o mniej więcej jedną trzecią, prowadząc nożyce płasko nad poduchą. Cięcie usuwa przekwitłe kwiaty, zagęszcza darń i pobudza pędy do ukorzeniania się w węzłach, dzięki czemu środek kępy nie łysieje. Zaschnięte i uszkodzone fragmenty wycina się osobno, do zdrowych pędów.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Kwitnie dokładnie w tym samym terminie (kwiecień–maj) i ma identyczne wymagania — pełne słońce oraz przepuszczalną, suchą glebę; obie rośliny tworzą płaskie poduchy, więc na koronie murku dają zwartą, dwubarwną plamę.
Ma te same wymagania siedliskowe, a kwitnie od czerwca do września — przejmuje kwitnienie dokładnie wtedy, gdy floks szydlasty przekwita i zostaje samą darnią.
Sucholubna trawa o kontrastowej, siwej i kępowej formie, wymagająca tego samego stanowiska; przełamuje monotonię płaskiej darni, nie zacieniając jej.
Złe sąsiedztwo
Wymaga półcienia i stale wilgotnej, próchnicznej gleby — dokładnego przeciwieństwa suchego, słonecznego stanowiska floksa szydlastego; dodatkowo jej szerokie liście zacieniają niską darń.
Rozrasta się długimi, ukorzeniającymi się pędami i w kilka sezonów przerasta niską poduchę floksa; woli przy tym stanowisko cienistsze i wilgotniejsze.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Choroba rozwija się w zbyt mokrym, słabo napowietrzonym podłożu i atakuje korzenie oraz podstawę pędu. Korzenie brunatnieją, gniją i tracą korę, która daje się łatwo ściągnąć, a u podstawy łodygi pojawia się ciemna, wodnista zgnilizna. Nadziemna część roślin więdnie, żółknie i zamiera mimo wilgotnej ziemi – to charakterystyczny objaw, bo uszkodzone korzenie nie pobierają wody. Szczególnie narażone są rośliny doniczkowe, sukulenty i kaktusy (przy przelewaniu), a w gruncie iglaki, rododendrony, wrzosowate i truskawka na stanowiskach podmokłych. Proces zaczyna się niepozornie od korzeni włośnikowych i wierzchołków korzeni, które ciemnieją i zanikają, po czym gnicie postępuje ku korzeniom szkieletowym i szyjce korzeniowej. Zdrowe, jasne, czynne korzenie zanikają — pozostaje ciemna, brunatnordzawa lub czarniawa, wodnista masa, a zewnętrzna warstwa kory korzenia zsuwa się jak rękawiczka, odsłaniając przebarwiony walec osiowy. U drzew i krzewów porażenie szyjki i podstawy pnia (zgorzel podstawy pędu) objawia się ciemną, często zaciekającą plamą, niekiedy z wyciekami, a kora w tym miejscu jest wilgotna i zapadnięta; u iglaków i rododendronów obserwuje się brązowienie i zamieranie od dołu lub od środka korony przy wciąż wilgotnej glebie. Charakterystyczne jest gniazdowe (placowe) występowanie objawów w rabacie — tam, gdzie woda i patogen gromadzą się lokalnie. Warto rozróżnić dwa sprawcze rodzaje lęgniowców: Pythium poraża głównie siewki i drobne korzenie, powodując zgorzel siewek i gnicie korzeni w chłodnym, mokrym podłożu, natomiast Phytophthora atakuje też starsze, zdrewniałe rośliny, korzenie szkieletowe i szyjkę, silniej w cieplejszej, przesyconej wodą glebie. Kluczowa dla rozpoznania jest sprzeczność objawów: roślina więdnie i sprawia wrażenie „suchej”, choć podłoże jest mokre — to skutek zniszczenia korzeni, nie niedoboru wody.
Mączniak prawdziwyBiały, mączysty nalot na liściach, pędach i pąkach. Liście żółkną, deformują się i przedwcześnie opadają. Nalot rozwija się na obu stronach blaszki, często dobrze widoczny od góry, i daje się łatwo zetrzeć palcem — to powierzchniowa grzybnia ektopasożyta, czerpiąca składniki z komórek skórki za pomocą ssawek (haustoriów). Początkowo widoczne są pojedyncze, okrągłe, białe plamki, które z czasem zlewają się i pokrywają całą powierzchnię liści oraz młode przyrosty. Najbardziej podatne są liście młode i tegoroczne pędy; silne porażenie powoduje ich marszczenie, sztywnienie i zahamowanie wzrostu, a na pąkach — deformację lub zamieranie kwiatów. Na owocach niektórych gatunków (agrest, jabłoń, dyniowate) nalot pozostawia ordzawienia lub skorzawiałą powłokę. Pod koniec sezonu w obrębie nalotu pojawiają się drobne, ciemne owocniki (chasmotecja, dawniej nazywane klejstotecjami) — zimujące struktury patogena. Choroba dotyka wielu roślin, m.in. róż, dębu, ligustru, bzu, dyniowatych, zbóż, winorośli, jabłoni, agrestu, floksów i jeżówek, przy czym każdego z tych żywicieli poraża wyspecjalizowany gatunek grzyba.
PrzędziorkiMaleńkie (0,3–0,5 mm) pajęczaki, trudne do dostrzeżenia gołym okiem, żerujące na spodniej stronie liści. Objawy: drobne, jasne plamki (nakłucia), z czasem liście szarzeją, żółkną i zasychają. Przy silnym porażeniu widoczna delikatna pajęczyna. Rozwojowi sprzyja ciepłe, suche powietrze — częsty problem roślin doniczkowych zimą przy grzejnikach. Przędziorki nie są owadami, lecz roztoczami z rodziny Tetranychidae — dorosłe osobniki mają 8 odnóży (larwy tylko 6). Najpospolitszy w uprawach jest przędziorek chmielowiec (Tetranychus urticae): żółtozielone samice noszą po bokach ciała dwie ciemne plamy, a zimujące samice przebarwiają się na pomarańczowoczerwono. W sadach częsty jest przędziorek owocowiec (Panonychus ulmi), którego czerwone jaja zimują gromadnie na korze pędów. Mechanizm żerowania: roztocze nakłuwają komórki skórki i miękiszu spodu liścia i wysysają ich zawartość, a opróżnione komórki wypełniają się powietrzem — stąd charakterystyczne, srebrzysto-szare, drobne cętkowanie widoczne od góry blaszki (przypomina mozaikowe odbarwienie). Przy dużej liczebności liście brązowieją, zwijają się i przedwcześnie opadają, a cała roślina słabnie i traci przyrosty. Gęsta pajęczyna snuta między liśćmi i wierzchołkami pędów pojawia się dopiero przy zaawansowanym ataku i jest sygnałem ryzyka rozwleczenia szkodnika na sąsiednie rośliny. Cykl rozwojowy jest bardzo szybki w cieple i suszy — w temperaturze 25–30°C jedno pokolenie może zamknąć się w 1–2 tygodnie, stąd liczne pokolenia w sezonie i gwałtowne, wykładnicze narastanie populacji. Samice składają kuliste, przezroczyste jaja na spodzie liści. Zimują zapłodnione samice (w szczelinach kory, ściółce i resztkach roślinnych) lub — u przędziorka owocowca — jaja na korze. Wczesne porażenie łatwo przeoczyć; w diagnostyce pomaga strząśnięcie liścia nad białą kartką (widoczne wędrujące punkciki) albo obejrzenie spodu liścia przez lupę.
MszyceDrobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | — |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Gatunek pochodzi ze wschodniej i środkowej części Ameryki Północnej, gdzie zasiedla piaszczyste i skaliste zbocza, suche polany oraz skarpy — od stanów Nowy Jork i Michigan po Karolinę Północną i Tennessee. Opisał go Karol Linneusz w dziele „Species Plantarum” z 1753 roku; epitet subulata odnosi się do szydłowatego kształtu liści. Do ogrodów europejskich trafił w XVIII wieku i zyskał popularność wraz z modą na skalniaki, w których stał się jedną z podstawowych roślin — obok żagwinu, ubiorka i smagliczki skalnej. Hodowla poszła głównie w stronę barwy kwiatu i zwartości darni, dzięki czemu w obrocie utrzymuje się kilkadziesiąt odmian, od czystej bieli po karmin i liliowy fiolet, w tym formy o kwiatach pasiastych. W Polsce należy dziś do najczęściej sadzonych bylin okrywowych na murkach, skarpach i obwódkach, a jego wiosenne kwitnienie zbiega się z kwitnieniem tulipanów botanicznych i szafirków. Osobną karierę gatunek zrobił w Japonii, gdzie pod nazwą shibazakura obsadza się nim wielohektarowe parki.
Zastosowanie
Podstawowa roślina skalniaków, koron suchych murków i murków oporowych, skarp, obwódek rabat oraz szczelin między płytami. Największy efekt daje sadzony na krawędzi, z której darń swobodnie opada w dół — zwisające pędy zakrywają kamień i w czasie kwitnienia zamieniają go w jednolitą, barwną taflę. Sadzi się około 8–11 sztuk na metr kwadratowy, w rozstawie 30–35 cm; luki między roślinami zamykają się zwykle w drugim sezonie. W szczelinach ścieżek sprawdza się dobrze, ale nie znosi regularnego deptania — nie jest substytutem trawnika. Nadaje się też do mis, koryt i skrzyń na tarasie, pod warunkiem przepuszczalnego podłoża i pojemnika z odpływem. Nie ściółkować korą ani grubą warstwą materiału zatrzymującego wilgoć u nasady darni; właściwą ściółką jest żwir lub grys, który odprowadza wodę od szyjki korzeniowej i dodatkowo utrzymuje kwiaty w czystości po deszczu. Dobrze zestawia się z żagwinem ogrodowym, ubiorkiem wieczniezielonym, smagliczką skalną, rozchodnikami, rojnikami i kostrzewą siną, a spomiędzy darni ładnie wyrastają niskie rośliny cebulowe — tulipany botaniczne, szafirki i krokusy. Po przekwitnięciu floksa pałeczkę przejmuje macierzanka, dzięki czemu skalniak kwitnie dalej przez lato. Nie sadzić go u stóp bylin i krzewów silnie się rozrastających ani w miejscach zacienionych w południe: w cieniu darń wydłuża się, rzednie i kwitnie ubogo.
Ciekawostki
- Epitet gatunkowy subulata pochodzi od łacińskiego subula, czyli szydło — opisuje wąskie, sztywne, zaostrzone liście, od których wzięła się także polska nazwa rośliny.
- Nazwa rodzajowa Phlox znaczy po grecku płomień i odnosi się do intensywnych barw kwiatów; u floksa szydlastego widać to najlepiej w odmianach karminowych.
- Płożące pędy ukorzeniają się w miejscach zetknięcia z podłożem, więc roślina rozmnaża się sama przez naturalne odkłady — wystarczy odciąć ukorzeniony fragment darni i przesadzić go w nowe miejsce.
- W Japonii gatunek nosi nazwę shibazakura, czyli „trawiasta wiśnia” — jego drobne, pięciołatkowe kwiaty przypominają kwiaty wiśni, a rośliny ścielą się przy ziemi jak trawnik. Największe nasadzenia, jak w parku Hitsujiyama w Chichibu, liczą setki tysięcy roślin i wiosną przyciągają tłumy zwiedzających.
Najczęstsze pytania
Dlaczego floks szydlasty łysieje w środku darni?
To typowe starzenie się poduchy: pędy odrastają na obwodzie, a najstarsza część w środku drewnieje i zamiera. Zapobiega temu coroczne cięcie zaraz po przekwitnięciu (skrócenie darni o około jedną trzecią) oraz podsypanie roślin cienką warstwą przepuszczalnej ziemi z piaskiem, co pobudza pędy do ukorzeniania się. Kępę, w której środek już wypadł, najlepiej co 3–4 lata odmłodzić przez podział albo wyprowadzić nową roślinę z sadzonki pędowej.
Kiedy przycinać floks szydlasty?
Zaraz po przekwitnięciu, na przełomie maja i czerwca — jednym przejściem nożyc płasko nad poduchą, skracając ją o mniej więcej jedną trzecią. Nie tnie się go jesienią ani zimą, bo zimozielone liście osłaniają szyjkę korzeniową, a cięcie po lipcu usuwa przyrosty, na których zawiążą się kwiaty następnej wiosny.
Dlaczego floks szydlasty słabo kwitnie?
Najczęstsze przyczyny to za mało światła (w półcieniu darń rzednie i kwitnie ubogo), zbyt żyzna gleba lub nadmiar nawozów azotowych, które rozpychają pędy liściowe kosztem kwiatów, oraz brak corocznego cięcia po kwitnieniu. Sprawdź też, czy rośliny nie zostały przerośnięte przez sąsiadów — floks szydlasty jest za niski, by wygrać konkurencję o światło.
Czy floks szydlasty zrzuca liście na zimę?
Nie — jest zimozielony i przez cały rok pełni funkcję okrywową. W mroźne, bezśnieżne zimy darń może zbrązowieć i częściowo zaschnąć, ale wiosną odbudowuje się z żywych pędów. Znacznie groźniejsza od mrozu jest zimowa wilgoć: na ciężkiej, mokrej glebie roślina gnije, dlatego kluczowe jest przepuszczalne podłoże.
Czy floks szydlasty nadaje się między płyty chodnikowe?
Tak — szczeliny między płytami to dla niego dobre miejsce, bo podłoże jest tam przepuszczalne i szybko się nagrzewa. Nie znosi jednak regularnego deptania, więc sadzi się go przy krawędziach ścieżek i na powierzchniach, po których chodzi się sporadycznie. Do miejsc realnie uczęszczanych lepiej nadaje się macierzanka.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Phlox subulataInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
