W skrócie
- Kwitnie obficie i pachnąco od lipca do września.
- Wymaga żyznej, wilgotnej gleby i słońca lub półcienia.
- Podatny na mączniaka — kluczowa jest przewiewność i podlewanie u nasady.
- Silnie przyciąga motyle i pszczoły.
- Kępy dzielić co kilka lat dla zdrowia i obfitego kwitnienia.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Wielosiłowate (Polemoniaceae)
- Wysokość
- 0.6–1.2 m
- Szerokość
- 0.4–0.6 m
- Pokrój
- Wyprostowany
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta
- Odczyn
- pH 6–7
- Wilgotność
- Umiarkowana, Wilgotna
- Kwitnienie
- Lipiec–Wrzesień
- Mrozoodporność
- USDA 4a–8a
- Rozmnażanie
- Przez podział, Z sadzonek
Charakterystyka
Wyprostowana bylina tworząca kępy sztywnych łodyg z lancetowatymi liśćmi, zwieńczonych dużymi, kopulastymi wiechami drobnych, pachnących, pięciopłatkowych kwiatów w odcieniach różu, bieli, czerwieni i fioletu. Kępa osiąga 60–120 cm wysokości i 40–60 cm szerokości, a nierozgałęzione aż po kwiatostan pędy odrastają co roku od nasady. Liście są naprzeciwległe, siedzące lub bardzo krótkoogonkowe, długości 5–12 cm, całobrzegie, z wyraźnymi nerwami bocznymi łączącymi się w nerw brzeżny biegnący wzdłuż krawędzi blaszki — to cecha odróżniająca floksa wiechowatego od floksa plamistego; dolna część łodyg z wiekiem się ogołaca, zwłaszcza przy przesuszeniu lub porażeniu mączniakiem. Korona jest zrosłopłatkowa: pojedynczy kwiat ma wąską rurkę zakończoną pięcioma płasko rozpostartymi łatkami, mierzy 2–2,5 cm średnicy i często ma kontrastowe „oczko” u nasady łatek; kwiaty zebrane są po kilkadziesiąt w gęstą, kopulastą wiechę o średnicy 10–20 cm. Nektar leży na dnie długiej rurki korony, więc sięgają po niego przede wszystkim motyle i zawisaki, natomiast pszczoły zbierają z floksa głównie pyłek. Tempo wzrostu jest umiarkowane, a kępa zachowuje żywotność około dekady. Od gatunków pokrewnych odróżnia go pokrój i kształt kwiatostanu: floks plamisty (Phlox maculata) ma wydłużoną, walcowatą wiechę, węższe liście i plamki na łodygach, a floks szydlasty (Phlox subulata) jest niską, płożącą byliną skalną o igiełkowatych liściach, kwitnącą wiosną. Wymaga słońca lub półcienia oraz gleby żyznej, próchnicznej i stale umiarkowanie wilgotnej o pH 6,0–7,0; suszę znosi źle, mróz dobrze — w naszym klimacie zimuje bez okrywania, a zalecany zakres stref to 4a–8a.
Popularne odmiany
- ‘David’
- Biała, jedna z najodporniejszych na mączniaka odmian, 90–120 cm wysokości, o wyraźnym zapachu. W 2002 roku wybrana przez amerykańskie Perennial Plant Association byliną roku.
- ‘Blue Paradise’
- Jedna z najbardziej niebieskich odmian w obrocie: rano i wieczorem kwiaty wpadają w fiolet z granatem, w pełnym południowym słońcu przechodzą w purpurę. Około 80–100 cm, ciemne łodygi.
- ‘Bright Eyes’
- Jasnoróżowa z wyraźnym karminowym oczkiem, niższa od typu (60–90 cm), przez co rzadziej wymaga podpór. Klasyka rabat wiejskich i pierwszego rzędu wysokich bylin.
- ‘Starfire’
- Jedna z najciemniejszych czerwieni w gatunku, o karminowoszkarłatnych kwiatach; młode pędy i liście wybarwiają się brązowoczerwono. Około 70–90 cm, mocny kontrast dla bieli i srebra.
- ‘Nicky’
- Intensywnie purpurowo-karminowa, jedna z najciemniejszych purpur w obrocie, o bardzo ciemnych łodygach; 80–110 cm. W handlu bywa oferowana i utożsamiana z odmianą Düsterlohe. Potrzebuje jasnego sąsiedztwa, inaczej ginie w głębi rabaty.
- ‘Norah Leigh’
- Uprawiana głównie dla liści — szeroko obrzeżonych kremową bielą. Kwiaty bladoliliowe z różowym oczkiem, wzrost słabszy (70–90 cm), wymaga żyźniejszego stanowiska i osłony przed ostrym słońcem.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Wymaga stałej wilgoci — przy przesuszeniu więdnie i jest bardziej podatny na mączniaka. Podlewać u nasady, nie na liście.
Nawożenie
Regularne dokarmianie wspiera obfite, długie kwitnienie.
Sadzenie
Żyzna, próchnicza, wilgotna gleba w słońcu lub półcieniu; zapewnić przewiewność między roślinami przeciw mączniakowi.
Przycinanie
Usuwać przekwitłe kwiatostany, by przedłużyć kwitnienie; jesienią ściąć pędy przy ziemi. Wiosną przerzedzać pędy w kępie dla lepszej przewiewności.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Podobne wymagania — żyzna, wilgotna gleba i słońce; floks wypełnia rabatę różaną i przedłuża kwitnienie latem.
W półcieniu floks i funkia dzielą upodobanie do wilgotnej, próchnicznej gleby, uzupełniając się formą.
Złe sąsiedztwo
Lawenda wymaga suchej, przepuszczalnej gleby — przeciwieństwo wilgotnego stanowiska floksa.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Biały, mączysty nalot na liściach, pędach i pąkach. Liście żółkną, deformują się i przedwcześnie opadają. Nalot rozwija się na obu stronach blaszki, często dobrze widoczny od góry, i daje się łatwo zetrzeć palcem — to powierzchniowa grzybnia ektopasożyta, czerpiąca składniki z komórek skórki za pomocą ssawek (haustoriów). Początkowo widoczne są pojedyncze, okrągłe, białe plamki, które z czasem zlewają się i pokrywają całą powierzchnię liści oraz młode przyrosty. Najbardziej podatne są liście młode i tegoroczne pędy; silne porażenie powoduje ich marszczenie, sztywnienie i zahamowanie wzrostu, a na pąkach — deformację lub zamieranie kwiatów. Na owocach niektórych gatunków (agrest, jabłoń, dyniowate) nalot pozostawia ordzawienia lub skorzawiałą powłokę. Pod koniec sezonu w obrębie nalotu pojawiają się drobne, ciemne owocniki (chasmotecja, dawniej nazywane klejstotecjami) — zimujące struktury patogena. Choroba dotyka wielu roślin, m.in. róż, dębu, ligustru, bzu, dyniowatych, zbóż, winorośli, jabłoni, agrestu, floksów i jeżówek, przy czym każdego z tych żywicieli poraża wyspecjalizowany gatunek grzyba.
Septorioza (plamistość liści)Na liściach pojawiają się liczne, drobne, okrągłe plamy z jaśniejszym, szarawym środkiem i ciemniejszą, brązową obwódką. W obrębie plam widoczne są maleńkie czarne punkty – piknidia, czyli zarodnie grzyba, co odróżnia chorobę od innych plamistości. Infekcja postępuje od dolnych, najstarszych liści ku górze rośliny; przy silnym porażeniu plamy zlewają się, liście żółkną, zasychają i przedwcześnie opadają, co osłabia roślinę. Choroba dotyka m.in. pomidora, porzeczki, floksa oraz wielu bylin. Plamy mają zwykle 2–5 mm średnicy; rozstrzygającym znakiem rozpoznawczym są ciemne piknidia w ich środku – najlepiej widoczne przez lupę, a przy dużej wilgotności wyciskające z siebie białawe „wąsy” zarodników. Liście gęsto usiane plamami wyglądają jak przyprószone. Chorobie sprzyja ciepła (ok. 20–25°C), wilgotna pogoda oraz długo utrzymująca się na liściach woda (deszcz, rosa, zraszanie z góry). U pomidora porażenie ogranicza się niemal wyłącznie do liści i ogonków – owoce zwykle pozostają zdrowe – lecz utrata aparatu asymilacyjnego prowadzi do drobnienia owoców i odsłonięcia ich na poparzenia słoneczne.
MszyceDrobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | — |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Floks wiechowaty trafił do Europy ze wschodnich terenów Ameryki Północnej w XVIII wieku i stał się jedną z najpopularniejszych bylin ogrodów wiejskich i rabat bylinowych, doczekując się setek odmian. W naturze rośnie w wilgotnych zaroślach, na skrajach lasów i w dolinach rzek wschodniej oraz środkowej części Stanów Zjednoczonych. Gatunek opisał Karol Linneusz w dziele „Species Plantarum” z 1753 roku. Rozkwit hodowli przyniosły wiek XIX i pierwsza połowa XX — w Niemczech nad floksami pracowali między innymi Georg Arends i Karl Foerster, a część wyselekcjonowanych wtedy odmian utrzymuje się w obrocie do dziś. W Polsce floks, znany też jako płomyk, od pokoleń należy do kanonu ogródków przydomowych, sadzony obok malw, ostróżek i piwonii. W regularnej sprzedaży utrzymuje się kilkadziesiąt odmian — coraz częściej selekcjonowanych pod kątem odporności na mączniaka prawdziwego.
Zastosowanie
Do rabat bylinowych, ogrodów wiejskich i naturalistycznych oraz nasadzeń dla zapylaczy i motyli. Dobra również na kwiat cięty. Ze względu na wysokość 60–120 cm sadzi się go w drugim planie rabaty, w grupach po 3–5 sztuk i w rozstawie 40–60 cm — luźniej, niż podpowiada odruch, bo ciasna kępa to najkrótsza droga do mączniaka. Z tego samego powodu należy unikać miejsc pod ścianą, przy zwartym żywopłocie i w zakątkach bez ruchu powietrza. Dobrze zestawia się z jeżówką purpurową, rudbekią, wysokimi trawami ozdobnymi i tojeścią kropkowaną, a w rabacie różanej przejmuje kwitnienie w środku lata; dobrym partnerem jest też pysznogłówka, która ma jednak tę samą podatność na mączniaka i wymaga równie przewiewnego stanowiska. W półcieniu naturalnym sąsiadem są funkie i paprocie. Przed floksem sadzi się niższe byliny, które zasłaniają ogołacającą się dolną część pędów. Na kwiat cięty wiechy ścina się, gdy rozwinie się część kwiatów — pozostałe pąki otwierają się w wazonie. Uprawa w pojemnikach jest trudna: przy niskiej tolerancji suszy podłoże w donicy wysycha zbyt szybko, dlatego typowe wysokie odmiany traktuje się jako rośliny gruntowe, a do pojemników nadają się co najwyżej odmiany niskie, przy codziennej kontroli wilgotności.
Ciekawostki
- Nazwa Phlox pochodzi od greckiego słowa oznaczającego płomień — nawiązuje do intensywnych barw kwiatów.
- Floks jest jednym z ulubionych kwiatów motyli i ciem zmierzchowych dzięki słodkiemu zapachowi nasilającemu się wieczorem.
- Rodzaj Phlox jest niemal wyłącznie północnoamerykański — jedynym gatunkiem, którego naturalny zasięg wykracza poza ten kontynent, jest Phlox sibirica, sięgający północno-wschodniej Azji.
- Pstrolistne odmiany floksa, jak Norah Leigh, potrafią wypuszczać pędy rewersyjne o zwykłych zielonych liściach; rosną one silniej niż pstre i z czasem wypierają odmianę, dlatego wycina się je u nasady.
Najczęstsze pytania
Dlaczego liście floksa pokrywają się białym nalotem?
To mączniak prawdziwy, na który floks jest szczególnie podatny. Pomaga zapewnienie przewiewności (przerzedzanie kępy), podlewanie u nasady zamiast na liście oraz wybór odmian odpornych na tę chorobę.
Jak przedłużyć kwitnienie floksa?
Regularnie usuwać przekwitłe wiechy — pobudza to roślinę do wytwarzania kolejnych, bocznych kwiatostanów i wydłuża okres kwitnienia.
Jak często dzielić floksy?
Co 3-4 lata, wiosną lub jesienią. Podział odmładza kępę, zapobiega przegęszczeniu (sprzyjającemu mączniakowi) i utrzymuje obfite kwitnienie.
Dlaczego mój floks zmienił kolor na bladoliliowy?
Roślina nie zmienia barwy — to samosiewy. Nasiona odmian dają siewki kwitnące zwykle bladym różowofioletowym kolorem; rosną silniej niż odmiana szlachetna i po kilku sezonach wypierają ją z kępy. Zapobiega temu usuwanie przekwitłych wiech przed zawiązaniem nasion oraz wypielanie młodych siewek wokół rośliny. To ten sam zabieg, który przedłuża kwitnienie — usuwanie przekwitłych wiech odcina przy okazji drogę samosiewom.
Czy floks wiechowaty trzeba podpierać?
Odmiany do około metra na słonecznym, przewiewnym stanowisku zwykle stoją same. Pędy wylegają, gdy roślina rośnie w zbyt głębokim cieniu albo dostaje nadmiar azotu. Zamiast podpór skuteczniejsze jest opisane w karcie wiosenne przerzedzenie kępy — rzadsze pędy są sztywniejsze i lepiej doświetlone. U najwyższych odmian dodatkowym wariantem jest skrócenie części pędów o mniej więcej jedną trzecią na przełomie maja i czerwca: kępa jest wtedy niższa i kwitnie nieco później.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Phlox paniculataInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
