W skrócie
- Szybko rosnące drzewo dorastające w uprawie do 12–20 m wysokości.
- Ażurowa korona przepuszcza dużo światła — pod drzewem utrzymuje się trawnik.
- Wyjątkowo odporna na suszę, zasolenie i zanieczyszczenia miejskie.
- Gatunek typowy ma rozgałęzione ciernie i duże strąki; w miastach sadzi się odmiany bezcierniowe (inermis).
- Drobne, pierzaste listki jesienią przebarwiają się na złocistożółto i szybko rozkładają, nie zaściełając trawnika.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Bobowate (Fabaceae)
- Wysokość
- 12–20 m
- Szerokość
- 8–15 m
- Pokrój
- Rozłożysty
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce
- Gleba
- Gliniasta, Piaszczysta, Wapienna
- Odczyn
- pH 6–8
- Wilgotność
- Sucha, Umiarkowana
- Kwitnienie
- Maj–Czerwiec
- Mrozoodporność
- USDA 4a–9a
- Rozmnażanie
- Z nasion, Z sadzonek
Charakterystyka
Duże drzewo o pniu prostym lub lekko pochylonym i szerokiej, spłaszczonej, luźnej koronie, przez którą prześwituje niebo — stąd popularne określenie „ażurowa”. Liście są pierzasto złożone, u młodych pędów często podwójnie pierzaste, zbudowane z licznych drobnych, podłużnych listków o długości 1–3 cm; wiosną i latem są żywozielone i lśniące, jesienią przebarwiają się na czyste, złociste żółcie. Rozpad delikatnego ulistnienia na wiele drobnych segmentów sprawia, że opadłe liście szybko się rozkładają i nie tworzą zwartej warstwy na trawniku. Kwiaty są niepozorne, zielonkawe do kremowych, zebrane w wąskie, wiszące grona, rozwijają się na przełomie maja i czerwca i wydzielają słaby, słodkawy zapach wabiący owady. Owocem jest długi, spłaszczony, często spiralnie skręcony strąk dorastający do 20–40 cm, zmieniający barwę z zielonej na ciemnobrązową; wewnątrz między nasionami znajduje się słodkawy, lepki miąższ. Najbardziej charakterystyczną cechą gatunku typowego są ciernie: twarde, często potrójnie lub wielokrotnie rozgałęzione, wyrastające bezpośrednio z pnia i starszych konarów, osiągające kilkanaście centymetrów długości. Kora jest szarobrązowa, u starszych drzew spękana na podłużne, łuszczące się pasy. System korzeniowy jest głęboki i mocny, co dodatkowo zwiększa odporność drzewa na suszę i wiatr.
Popularne odmiany
- ‘Sunburst’
- Najpopularniejsza odmiana ozdobna (handlowa nazwa Suncole), bezcierniowa i beznasienna. Młode przyrosty są jaskrawożółte i rozjaśniają koronę przez całe lato, z wiekiem zieleniejąc; dorasta do około 10–12 m.
- ‘Skyline’
- Bezcierniowa i beznasienna, o regularnej, szeroko stożkowatej do piramidalnej koronie i wyraźnym przewodniku. Ceniona jako uporządkowane drzewo przyuliczne; liście jesienią złocistożółte.
- ‘Shademaster’
- Silnie rosnąca, bezcierniowa i beznasienna odmiana o wzniesionych konarach i gęstszej niż u gatunku koronie dającej więcej cienia. Ciemnozielone liście długo utrzymują się jesienią.
- ‘Ruby Lace’
- Odmiana bezcierniowa o młodych liściach wybarwionych na bronzowoczerwono do purpurowego, latem zieleniejących. Sadzona dla efektu barwnego; rośnie słabiej niż odmiany zielonolistne.
- ‘Moraine’
- Jedna z pierwszych wprowadzonych do handlu odmian bezcierniowych i beznasiennych, o szerokiej, rozłożystej koronie i dobrej odporności na trudne warunki miejskie.
- ‘Imperial’
- Odmiana bezcierniowa (handlowa nazwa Impcole) o zwartej, symetrycznej, zaokrąglonej koronie i umiarkowanych rozmiarach, dzięki czemu bywa wybierana na mniejsze przestrzenie miejskie i osiedlowe.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Po ukorzenieniu wyjątkowo odporna na suszę i krótkotrwałe zasolenie gleby; regularnego podlewania wymagają jedynie młode, świeżo posadzone egzemplarze przez pierwsze dwa–trzy sezony.
Nawożenie
Na przeciętnej glebie nawożenie zwykle zbędne; młodym drzewom w słabym, miejskim podłożu wystarczy wiosenna dawka kompostu lub nawozu wieloskładnikowego.
Sadzenie
Toleruje szerokie spektrum gleb, także ubogie, zasadowe i zbite podłoża miejskie; kluczowe jest słoneczne, przewiewne stanowisko i brak trwałego zastoju wody.
Przycinanie
Cięcie formujące młodych drzew: wybór przewodnika, usuwanie pędów konkurencyjnych, wąskich rozwidleń i gałęzi krzyżujących się oraz podkrzesywanie korony u drzew przyulicznych.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Ażurowa korona przepuszcza dużo światła, dlatego trawnik pod glediczją utrzymuje się lepiej niż pod drzewami o gęstym ulistnieniu.
Rozproszony cień i drobne, szybko rozkładające się listki nie zagłuszają runa, co pozwala obsadzić przestrzeń pod drzewem roślinami znoszącymi pełne słońce lub jasny półcień.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | — |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Glediczja trójcierniowa rośnie naturalnie w wilgotnych dolinach rzek i lasach łęgowych środkowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych, jednak w uprawie ceni się ją przede wszystkim za odwrotną cechę — wytrzymałość na warunki skrajnie suche i miejskie. Rodzaj Gleditsia upamiętnia Johanna Gottlieba Gleditscha, XVIII-wiecznego dyrektora ogrodu botanicznego w Berlinie, a epitet gatunkowy triacanthos znaczy „trójcierniowy” i odnosi się do rozgałęzionych cierni. W dawnej gospodarce Ameryki Północnej słodkie strąki wykorzystywano jako paszę dla bydła i koni, a twarde drewno na słupy i narzędzia. Rozpowszechnienie gatunku w europejskim i amerykańskim ogrodnictwie miejskim nastąpiło jednak dopiero w XX wieku, wraz z selekcją odmian bezcierniowych i beznasiennych z botanicznej odmiany inermis („bezbronnej”). To one — pozbawione groźnych cierni i niezaśmiecające chodników strąkami — uczyniły z glediczji jedno z najczęściej sadzonych drzew przyulicznych, zwłaszcza że dobrze znosi zasolenie od zimowego solenia jezdni, ubite podłoże i odbite ciepło miejskie.
Zastosowanie
Podstawowe zastosowanie glediczji to zieleń miejska: drzewo przyuliczne, parkowe i osiedlowe, sadzone tam, gdzie liczy się tolerancja suszy, zasolenia, zbitej gleby i zanieczyszczeń, a jednocześnie pożądany jest lekki, nieprzytłaczający cień. Ażurowa korona przepuszcza sporo światła, dzięki czemu trawnik i byliny pod drzewem rosną lepiej niż pod gatunkami o gęstym ulistnieniu, a drobne jesienne listki nie wymagają pracochłonnego grabienia. Do nasadzeń w przestrzeni publicznej oraz do przydomowych ogrodów wybiera się wyłącznie bezcierniowe i beznasienne odmiany z grupy inermis — pozbawione groźnych cierni i uciążliwych strąków — takie jak żółtolistny „Sunburst” czy zielone, mocno rosnące „Skyline” i „Shademaster”. Stanowisko powinno być słoneczne i przewiewne; gatunek toleruje gleby ubogie, wapienne i okresowo przesuszone, źle znosi natomiast trwały zastój wody. Sadzi się go jesienią lub wczesną wiosną, z zachowaniem dużej rozstawy odpowiedniej dla drzewa o szerokiej koronie. Młode egzemplarze formuje się przez wybór przewodnika i podkrzesywanie korony, aby uzyskać prześwit nad chodnikiem czy jezdnią. Glediczja nie nadaje się na formowane żywopłoty ani do małych ogrodów, w których docelowe rozmiary drzewa szybko stałyby się problemem.
Ciekawostki
- Mimo przynależności do rodziny bobowatych glediczja nie wytwarza na korzeniach brodawek z bakteriami wiążącymi azot i — inaczej niż większość roślin motylkowych — nie wzbogaca gleby w ten składnik.
- Nazwa „honey locust” pochodzi nie od pszczół, lecz od słodkiego, miodowego miąższu wypełniającego dojrzałe strąki.
- Ciernie gatunku typowego bywają rozgałęzione niczym miniaturowe poroża i wyrastają wprost z pnia; sadzone w miastach odmiany inermis są ich całkowicie pozbawione.
- Botaniczna odmiana var. inermis w nazwie odmian handlowych oznacza „bez cierni” — ten sam człon inermis pojawia się w nazwach wielu innych uzbrojonych w naturze roślin, których formy ogrodowe pozbawiono kolców.
Najczęstsze pytania
Czy glediczja ma ciernie i czy jest bezpieczna przy domu?
Gatunek typowy uzbrojony jest w długie, rozgałęzione ciernie na pniu i konarach, dlatego przy domach i przy chodnikach sadzi się wyłącznie odmiany bezcierniowe z grupy inermis (np. „Sunburst”, „Skyline”, „Shademaster”). Kupując drzewo, warto upewnić się, że to właśnie odmiana bezcierniowa, a nie siewka gatunku.
Czy glediczja trójcierniowa przetrwa polską zimę?
Tak. Gatunek jest bardzo mrozoodporny — rośnie w strefach USDA 4a–9a, więc w całej Polsce zimuje w gruncie bez okrywania. Dobrze znosi też zimowe zasolenie jezdni, dlatego sprawdza się jako drzewo przyuliczne.
Dlaczego pod glediczją trawa rośnie lepiej niż pod innymi drzewami?
Korona glediczji jest ażurowa i przepuszcza dużo światła, a drobne, pierzaste listki jesienią szybko się rozkładają, nie tworząc zwartej warstwy. Dzięki temu trawnik i byliny pod drzewem dostają więcej słońca i nie są zaściełane liśćmi.
Jak szybko rośnie glediczja i jak duża urośnie?
To drzewo szybko rosnące w młodości, dorastające w uprawie zwykle do 12–20 m wysokości i 8–15 m szerokości. Ze względu na docelowe rozmiary i szeroką koronę nie nadaje się do małych ogrodów.
Czy strąki glediczji są trujące?
Nie są klasyfikowane jako roślina toksyczna, a słodki miąższ ze strąków był dawniej skarmiany zwierzętom gospodarskim. Główną uciążliwością są same strąki zaśmiecające chodnik i trawnik oraz twarde ciernie gatunku typowego — dlatego w miastach sadzi się odmiany beznasienne i bezcierniowe.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Gleditsia triacanthosBaza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Gleditsia triacanthosInstytucja / ogród botaniczny
- Missouri Botanical Garden — Gleditsia triacanthosInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
