Lewkonia letnia

Na korzeniach roślin kapustnych (kapusta, kalafior, rzepak, rzodkiewka) tworzą się charakterystyczne narośla i zgrubienia deformujące system korzeniowy. Uszkodzone korzenie nie pobierają prawidłowo wody i składników pokarmowych, więc rośliny więdną w ciągu dnia, zwłaszcza w upał, słabo rosną, żółkną i marnieją. Z czasem narośla gniją, uwalniając do gleby ogromne ilości zarodników przetrwalnikowych. Narośla mają postać wrzecionowatych, maczugowatych lub guzowatych zgrubień, które często zlewają się w duże, bulwiaste twory na korzeniu głównym i korzeniach bocznych. Choroba poraża wyłącznie rośliny kapustowate (Brassicaceae), w tym chwasty takie jak tasznik pospolity czy gorczyca polna — one również podtrzymują i przenoszą patogena. Objawy nadziemne są niecharakterystyczne: więdnięcie (z początku ustępujące w nocy, później trwałe), zahamowanie wzrostu i karłowacenie, drobne, luźne główki, a liście bywają przebarwione sinozielono lub czerwonawo — dlatego pewne rozpoznanie wymaga wyjęcia rośliny z ziemi i obejrzenia korzeni. Młode siewki mogą zamierać całkowicie. Gnijące narośla wydzielają nieprzyjemny zapach i uwalniają miliardy zarodników przetrwalnikowych, które zakażają glebę nawet na kilkanaście–dwadzieścia lat. Rozwojowi choroby sprzyjają gleby kwaśne, ciepłe i wilgotne.

Siewki i młoda rozsada nagle więdną, przewracają się i zamierają, często placowo. U podstawy łodyżki, tuż nad powierzchnią gleby, szyjka korzeniowa czernieje, mięknie i przewęża się, przez co roślinka traci oparcie i się kładzie. Nasiona mogą też gnić jeszcze przed wschodami, co objawia się przerzedzonymi, nierównymi wschodami rozsady warzyw, kwiatów jednorocznych i ziół z siewu. Wyróżnia się dwie fazy: zgorzel przedwschodową (gnicie kiełkujących nasion, brak lub luki we wschodach) i powschodową (przewracanie się już wzeszłych siewek). Dokładny obraz zależy od patogenu. Przy porażeniu przez lęgniowce (Pythium) zgnilizna jest wodnista, przejrzysta i miękka — przewężona nóżka wygląda jak „przycięta nożem”, a siewka pada płasko, zwłaszcza w chłodzie i nadmiarze wody. Rhizoctonia solani daje przewężenie brązowe do rdzawoczerwonego, tkanka jest bardziej sucha i wciśnięta niż wodnista, siewka bywa jeszcze przez pewien czas stojąca, a na powierzchni podłoża i szyjce widać czasem delikatną, brązową, pajęczynowatą grzybnię. Fusarium powoduje więdnięcie z żółknięciem i przebarwieniem u podstawy oraz korzeni. Ognisko rozszerza się kołowo, placowo od pierwszej porażonej siewki, bo patogen wędruje przez wilgotne podłoże i wodę; korzenie chorych siewek są brunatne, słabo wykształcone, z obłażącą korą.

Drobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.

Duży motyl dzienny o rozpiętości skrzydeł 50–65 mm; skrzydła białe, przednie z czarnymi wierzchołkami, u samic dodatkowo z dwiema czarnymi plamami. Jaja żółte, składane grupami na spodniej stronie liści. Gąsienice są żółtozielone z czarnymi plamkami i żółtymi paskami, żerują gromadnie. Objawy: gąsienice ogryzają liście roślin kapustnych (kapusta, brokuł, kalafior, rzepak, nasturcja) aż do grubych nerwów i zanieczyszczają główki odchodami. W ciągu roku rozwijają się zwykle dwa, a w ciepłe lata trzy pokolenia; owad zimuje jako poczwarka, przepoczwarczając się w osłoniętych miejscach — na pniach, murach czy płotach. Motyle pierwszego pokolenia pojawiają się od maja, jednak najliczniejsze i najgroźniejsze jest pokolenie letnie, żerujące od lipca do września. Żółte, beczułkowate jaja składane są w złożach po kilkadziesiąt sztuk; młode gąsienice początkowo szkieletują liść, pozostawiając siatkę nerwów, a starsze rozłażą się i zjadają całą blaszkę aż do grubych żyłek — dorosła gąsienica osiąga około 40 mm. Poza warzywami kapustnymi (w tym brukselką, jarmużem, kalarepą) żywicielami są także nasturcja, rezeda oraz dziko rosnące chwasty kapustowate, stanowiące rezerwuar szkodnika. Ciemnozielone odchody zanieczyszczające główki obniżają wartość handlową plonu i sprzyjają wtórnym gniciom; sygnałem zagrożenia są białe motyle krążące nad uprawą oraz żółte złoża jaj na spodzie liści.