Kiła kapusty

Objawy

Na korzeniach roślin kapustnych (kapusta, kalafior, rzepak, rzodkiewka) tworzą się charakterystyczne narośla i zgrubienia deformujące system korzeniowy. Uszkodzone korzenie nie pobierają prawidłowo wody i składników pokarmowych, więc rośliny więdną w ciągu dnia, zwłaszcza w upał, słabo rosną, żółkną i marnieją. Z czasem narośla gniją, uwalniając do gleby ogromne ilości zarodników przetrwalnikowych. Narośla mają postać wrzecionowatych, maczugowatych lub guzowatych zgrubień, które często zlewają się w duże, bulwiaste twory na korzeniu głównym i korzeniach bocznych. Choroba poraża wyłącznie rośliny kapustowate (Brassicaceae), w tym chwasty takie jak tasznik pospolity czy gorczyca polna — one również podtrzymują i przenoszą patogena. Objawy nadziemne są niecharakterystyczne: więdnięcie (z początku ustępujące w nocy, później trwałe), zahamowanie wzrostu i karłowacenie, drobne, luźne główki, a liście bywają przebarwione sinozielono lub czerwonawo — dlatego pewne rozpoznanie wymaga wyjęcia rośliny z ziemi i obejrzenia korzeni. Młode siewki mogą zamierać całkowicie. Gnijące narośla wydzielają nieprzyjemny zapach i uwalniają miliardy zarodników przetrwalnikowych, które zakażają glebę nawet na kilkanaście–dwadzieścia lat. Rozwojowi choroby sprzyjają gleby kwaśne, ciepłe i wilgotne.

Zwalczanie

Choroby nie da się wyleczyć na porażonym stanowisku, dlatego chore rośliny trzeba usunąć i zniszczyć. Kluczowe jest wapnowanie gleby, które podnosząc odczyn powyżej około pH 7,2 hamuje rozwój patogena, oraz poprawa drenażu; na silnie zakażonym polu rezygnuje się z uprawy kapustnych na wiele lat. Nie istnieje skuteczny fungicyd leczący kiłę — zwalczanie opiera się wyłącznie na zabiegach glebowych i sanitarnych. Wapnowanie wykonuje się z dużym wyprzedzeniem (najlepiej kilka miesięcy przed uprawą), aby odczyn ustabilizował się na poziomie pH 7,2–7,4; można użyć wapna węglanowego, dolomitowego lub szybciej działającego tlenkowego. Alternatywą łączącą wapnowanie z działaniem na zarodniki jest wapno azotowe (cyjanamid wapnia), również stosowane z wyprzedzeniem. Wyrwane rośliny usuwa się razem z całym systemem korzeniowym i niszczy (spalenie lub odpady) — nie wolno ich kompostować, bo zarodniki przetrwalnikowe przeżywają kompostowanie i przewód pokarmowy zwierząt. Narzędzia, obuwie i maszyny należy oczyścić z ziemi, aby nie przenieść patogena na zdrowe stanowiska. Na silnie porażonych polach jedynym rozwiązaniem jest wieloletnia przerwa w uprawie kapustnych i przejście na gatunki niespokrewnione.

Profilaktyka

Długi płodozmian (5–7 lat bez roślin kapustnych), wapnowanie gleby do odczynu obojętnego lub zasadowego, poprawa struktury i odwodnienia gleby, uprawa odmian odpornych oraz używanie zdrowej rozsady i unikanie przenoszenia zakażonej gleby na narzędziach. Ze względu na wieloletnią żywotność zarodników przerwa w uprawie powinna być możliwie długa (7 lat i więcej), a w płodozmianie nie umieszcza się żadnych kapustowatych, także rzodkiewki, rzepaku czy gorczycy jako poplonu. Konieczne jest systematyczne niszczenie chwastów krzyżowych, które utrzymują patogena między uprawami warzyw. Rozsadę produkuje się w czystym, odkażonym podłożu, aby młode rośliny trafiały na pole wolne od choroby. Poprawa drenażu ogranicza zaleganie wody, w której ruchliwe zoospory docierają do korzeni. Odmiany odporne (dostępne zwłaszcza dla rzepaku i części kapust) skutecznie zmniejszają porażenie, ale ich odporność bywa przełamywana przez patotypy patogena — dlatego warto zmieniać źródła odporności i nie polegać wyłącznie na nich. Pomocniczo stosuje się rośliny pułapkowe (wysiew kapustowatych pobudzających kiełkowanie zarodników, a następnie ich zniszczenie przed infekcją), co jedynie częściowo obniża zapas zarodników w glebie.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.