Zgorzel siewek (czarna nóżka)

Objawy

Siewki i młoda rozsada nagle więdną, przewracają się i zamierają, często placowo. U podstawy łodyżki, tuż nad powierzchnią gleby, szyjka korzeniowa czernieje, mięknie i przewęża się, przez co roślinka traci oparcie i się kładzie. Nasiona mogą też gnić jeszcze przed wschodami, co objawia się przerzedzonymi, nierównymi wschodami rozsady warzyw, kwiatów jednorocznych i ziół z siewu. Wyróżnia się dwie fazy: zgorzel przedwschodową (gnicie kiełkujących nasion, brak lub luki we wschodach) i powschodową (przewracanie się już wzeszłych siewek). Dokładny obraz zależy od patogenu. Przy porażeniu przez lęgniowce (Pythium) zgnilizna jest wodnista, przejrzysta i miękka — przewężona nóżka wygląda jak „przycięta nożem”, a siewka pada płasko, zwłaszcza w chłodzie i nadmiarze wody. Rhizoctonia solani daje przewężenie brązowe do rdzawoczerwonego, tkanka jest bardziej sucha i wciśnięta niż wodnista, siewka bywa jeszcze przez pewien czas stojąca, a na powierzchni podłoża i szyjce widać czasem delikatną, brązową, pajęczynowatą grzybnię. Fusarium powoduje więdnięcie z żółknięciem i przebarwieniem u podstawy oraz korzeni. Ognisko rozszerza się kołowo, placowo od pierwszej porażonej siewki, bo patogen wędruje przez wilgotne podłoże i wodę; korzenie chorych siewek są brunatne, słabo wykształcone, z obłażącą korą.

Zwalczanie

Usuwanie porażonych siewek wraz z otaczającą ziemią i ograniczenie podlewania dla przesuszenia wierzchniej warstwy podłoża. W razie potrzeby podlewa się rozsadę preparatami grzybobójczymi lub biopreparatami, a silnie porażone partie lepiej zlikwidować i wysiać na nowo w czystym, odkażonym podłożu. Choroba postępuje gwałtownie i pojedynczej, już przewróconej siewki zwykle nie da się uratować — celem jest zatrzymanie rozprzestrzeniania w ognisku i ochrona zdrowej rozsady. Natychmiast trzeba obniżyć wilgotność: wstrzymać podlewanie aż wierzchnia warstwa przeschnie, zdjąć przykrycie (folię, szkło), zwiększyć przewiew i obniżyć wilgotność powietrza, zapewnić dobre światło i lekko podnieść temperaturę podłoża, by przyspieszyć rozwój ocalałych roślinek. Dobór środka zależy od patogenu, co jest tu istotne: lęgniowce (Pythium, a spośród pokrewnych np. Phytophthora) są niewrażliwe na część fungicydów działających na grzyby prawdziwe i odwrotnie. Na lęgniowce stosuje się preparaty ukierunkowane na Oomycota (np. z grupy fenyloamidów albo fosfonianów), a przeciw Rhizoctonia i Fusarium fungicyd doglebowy o innym mechanizmie działania. Wspomagająco podlewa się biopreparatami z antagonistami. Silnie porażone tace najlepiej zlikwidować w całości i wysiać ponownie w świeżym, jałowym podłożu oraz czystych pojemnikach.

Profilaktyka

Siew niezbyt gęsty, w przepuszczalne i odkażone podłoże, umiarkowane podlewanie oraz zapewnienie przewiewu i dobrego światła. Pomaga unikanie nadmiaru azotu i zbyt niskiej temperatury oraz stosowanie zdrowego, zaprawionego materiału siewnego i czystych pojemników. Profilaktyka jest tu skuteczniejsza niż jakiekolwiek leczenie, bo choroba rozwija się szybciej, niż zdąży zadziałać interwencja. Kluczowa jest higiena: świeże, jałowe podłoże (nie ziemia z ogrodu ani używane po chorej rozsadzie), odkażone pojemniki i narzędzia oraz podlewanie czystą wodą — nie ze zbiornika czy stawu, gdzie mogą bytować lęgniowce. Podłoże utrzymuj wilgotne, ale nie przemoczone; podlewaj raczej rano i od dołu, unikając skraplania i zastoju wody. Ciepłe podłoże i dobre światło przyspieszają wschody, dzięki czemu siewka krócej pozostaje w najbardziej wrażliwej fazie. Pomocna bywa cienka warstwa suchego, jałowego materiału na powierzchni (piasek, perlit, wermikulit), która utrzymuje szyjkę korzeniową w suchości. Uzupełniająco można już profilaktycznie zaszczepiać podłoże biopreparatami z antagonistami (np. Trichoderma).

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.