W skrócie
- Stanowisko: słońce lub lekki półcień, gleba kwaśna do obojętnej, przepuszczalna.
- Nie znosi gleb wapiennych ani mokrych, zwłaszcza zimą.
- Kwitnie w czerwcu i lipcu strzelistymi kłosami; odmiany Russella w wielu barwach.
- Wiąże azot z powietrza — unikać nawozów azotowych.
- Uwaga: nasiona i zielone części są trujące (alkaloidy).
Dane botaniczne
- Rodzina
- Bobowate (Fabaceae)
- Wysokość
- 0.9–1.5 m
- Szerokość
- 0.5–0.75 m
- Pokrój
- Wyprostowany
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Piaszczysta, Gliniasta
- Odczyn
- pH 5.5–6.8
- Wilgotność
- Umiarkowana
- Kwitnienie
- Czerwiec–Lipiec
- Mrozoodporność
- USDA 3a–8a
- Rozmnażanie
- Z nasion, Z sadzonek
Charakterystyka
Tworzy kępy wzniesionych pędów o wysokości 0,9–1,5 m. Charakterystyczne liście składają się z kilkunastu wąskich listków ułożonych promieniście, po deszczu utrzymujących krople wody. Grzbieciste kwiaty motylkowe zebrane są w gęste, wzniesione grona długości 30–50 cm.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Podlewać umiarkowanie, regularnie w suszy podczas kwitnienia. Nie znosi gleb wapiennych i mokrych, zimą stanowisko musi być dobrze zdrenowane.
Nawożenie
Jako roślina motylkowa wiąże azot z powietrza — unikać nawozów azotowych, które dają bujne liście kosztem kwiatów.
Sadzenie
Gleba lekka do przeciętnej, kwaśna lub obojętna, dobrze przepuszczalna; unikać świeżo wapnowanych stanowisk.
Przycinanie
Usuwać przekwitłe kwiatostany zaraz po odkwitnięciu — pobudza to często do powtórnego, słabszego kwitnienia i ogranicza samosiew.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Dwa klasyczne akcenty wiejskiej rabaty o pionowych kłosach i zbliżonych wymaganiach — razem tworzą kwitnące kolumny.
Łubin jako roślina motylkowa wiąże azot w glebie, co sprzyja wymagającym pokarmowo różom rosnącym obok.
Kwitnie w tym samym czasie, a gdy mak zamiera latem, rozłożysty łubin maskuje powstałą lukę.
Złe sąsiedztwo
W tradycji ogrodniczej uważa się, że rośliny cebulowe hamują rozwój roślin motylkowych i zaburzają współżycie ich korzeni z bakteriami brodawkowymi.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Biały, mączysty nalot na liściach, pędach i pąkach. Liście żółkną, deformują się i przedwcześnie opadają. Nalot rozwija się na obu stronach blaszki, często dobrze widoczny od góry, i daje się łatwo zetrzeć palcem — to powierzchniowa grzybnia ektopasożyta, czerpiąca składniki z komórek skórki za pomocą ssawek (haustoriów). Początkowo widoczne są pojedyncze, okrągłe, białe plamki, które z czasem zlewają się i pokrywają całą powierzchnię liści oraz młode przyrosty. Najbardziej podatne są liście młode i tegoroczne pędy; silne porażenie powoduje ich marszczenie, sztywnienie i zahamowanie wzrostu, a na pąkach — deformację lub zamieranie kwiatów. Na owocach niektórych gatunków (agrest, jabłoń, dyniowate) nalot pozostawia ordzawienia lub skorzawiałą powłokę. Pod koniec sezonu w obrębie nalotu pojawiają się drobne, ciemne owocniki (chasmotecja, dawniej nazywane klejstotecjami) — zimujące struktury patogena. Choroba dotyka wielu roślin, m.in. róż, dębu, ligustru, bzu, dyniowatych, zbóż, winorośli, jabłoni, agrestu, floksów i jeżówek, przy czym każdego z tych żywicieli poraża wyspecjalizowany gatunek grzyba.
MszyceDrobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.
ŚlimakiŚlimaki nagie i skorupkowe żerujące nocą i po deszczu. Objawy: nieregularne dziury w liściach i całkowicie ogryzione młode siewki, srebrzyste ślady śluzu na liściach i ziemi. Największe szkody w wilgotnych, ocienionych miejscach — szczególnie na sałacie, truskawkach i funkiach. Najgroźniejsze w ogrodach są ślimaki nagie (pozbawione zewnętrznej muszli): ślimak luzytański (Arion vulgaris, dawniej opisywany jako A. lusitanicus) oraz pomrowik plamisty (Deroceras reticulatum). Pomrów wielki (Limax maximus) bywa do nich morfologicznie podobny, ale żeruje głównie na rozkładającej się materii organicznej i grzybach, bywa nawet drapieżcą innych ślimaków, więc jako szkodnik żywych roślin ma niewielkie znaczenie. Formy skorupkowe — wstężyki (Cepaea) czy chroniony winniczek (Helix pomatia) — wyrządzają zwykle mniejsze szkody. Ciało jest miękkie, wydłużone i stale pokryte śluzem; na głowie widoczne są dwie pary wysuwanych czułków — dłuższa górna niesie oczy, krótsza dolna pełni funkcję dotykowo-węchową. Ślimaki są obojnakami: składają kuliste, przezroczyste lub perłowe jaja w skupiskach, ukryte w wilgotnej glebie, pod kamieniami i w ściółce. Jeden osobnik ślimaka luzytańskiego potrafi złożyć kilkaset jaj; zimują zarówno jaja, jak i młode ślimaki, a żerowanie trwa od wiosny do późnej jesieni, nasilając się w ciepłe, wilgotne noce. Uszkodzenia mają gładkie brzegi i powstają często w środku blaszki liściowej, nie tylko od krawędzi; siewki i rozsada bywają zjadane do gołej ziemi, a na truskawkach oraz dojrzewających warzywach ślimaki wygryzają zagłębienia w owocach. Diagnostycznie rozstrzygający jest zaschnięty, srebrzyście połyskujący ślad śluzu — nie pozostawia go żaden owad.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Umiarkowana | Nasiona i zielone części zawierają gorzkie alkaloidy chinolizydynowe; spożycie może wywołać nudności, wymioty i objawy neurologiczne. |
| Psy | Umiarkowana | Nasiona i strąki są toksyczne dla psów — grożą objawami pokarmowymi i neurologicznymi. |
| Koty | Umiarkowana | — |
| Konie | Umiarkowana | Wypasanie na roślinie może wywołać zatrucia u zwierząt gospodarskich (tzw. łubinoza). |
Historia i pochodzenie
Gatunek sprowadzono z zachodniej Ameryki Północnej w XIX wieku. Na jego bazie angielski hodowca George Russell wyprowadził w latach 20. XX wieku słynne, wielobarwne mieszańce (łubiny Russella), które do dziś stanowią trzon ogrodowych odmian.
Zastosowanie
Do rabat wiejskich i naturalistycznych, na kwiat cięty oraz jako roślina strukturalna dająca pionowe akcenty w czerwcu i lipcu. Sprawdza się w większych kompozycjach bylinowych i przy obrzeżach ogrodu.
Ciekawostki
- Jako roślina motylkowa współżyje z bakteriami Rhizobium, wiążącymi azot atmosferyczny — bywa wysiewany jako zielony nawóz i roślina przedplonowa.
- Ozdobne łubiny ogrodowe zawierają gorzkie, trujące alkaloidy; jadalne są wyłącznie specjalnie hodowane, odgoryczane odmiany łubinu białego i wąskolistnego, a nie ten gatunek.
Najczęstsze pytania
Dlaczego mój łubin słabo kwitnie, a rozrasta się tylko w liście?
Najczęstsza przyczyna to nadmiar azotu w glebie. Łubin sam wiąże azot, więc dokarmiany azotowo buduje bujną nać kosztem kwiatów — wystarczy zasilanie fosforowo-potasowe i uboższe stanowisko.
Czy łubin ogrodowy jest jadalny?
Nie. Łubin trwały i jego ozdobne mieszańce zawierają gorzkie, trujące alkaloidy chinolizydynowe. Jadalne są wyłącznie specjalne, odgoryczane odmiany innych gatunków łubinu.
Dlaczego łubin krótko żyje w moim ogrodzie?
To bylina stosunkowo krótkowieczna (zwykle 3–5 lat), a dodatkowo źle znosi gleby wapienne i mokre zimą. Na odpowiednim, przepuszczalnym i kwaśnym stanowisku odnawia się z samosiewu.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Lupinus polyphyllusInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.