W skrócie
- Stanowisko słoneczne, gleba przepuszczalna, sucha do umiarkowanie wilgotnej.
- Kwitnie od czerwca aż do września, zwłaszcza gdy usuwa się przekwitłe koszyczki.
- Bardzo odporny na suszę i niewymagający; nie znosi mokrej gleby zimą.
- Silnie wabi pszczoły i motyle, a nasiona są przysmakiem ptaków.
- Krótkowieczna bylina — łatwo odnawia się z samosiewu i podziału.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Astrowate (Asteraceae)
- Wysokość
- 0.4–0.7 m
- Szerokość
- 0.3–0.45 m
- Pokrój
- Kępowy
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce
- Gleba
- Piaszczysta, Próchniczna, Gliniasta
- Odczyn
- pH 6–7.5
- Wilgotność
- Sucha, Umiarkowana
- Kwitnienie
- Czerwiec–Wrzesień
- Mrozoodporność
- USDA 4a–9a
- Rozmnażanie
- Z nasion, Przez podział, Z sadzonek
Charakterystyka
Tworzy zwarte kępy wąskich, lancetowatych liści, nad którymi na cienkich, sztywnych szypułkach wznoszą się liczne koszyczki o średnicy 4–6 cm. Języczkowate kwiaty brzeżne są żywo żółte, często ząbkowane na końcach, a środek tworzy ciemniejsza tarcza kwiatów rurkowych. Roślina kwitnie tym obficiej, im częściej usuwa się przekwitłe kwiatostany.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Sucholubny i wdzięczny — po przyjęciu się dobrze znosi suszę. Podlewać umiarkowanie, tylko w dłuższe upały; unikać zastoju wody, zwłaszcza zimą, bo mokra gleba jest główną przyczyną wypadania roślin.
Nawożenie
Oszczędnie — na zbyt żyznej glebie roślina buduje miękkie pędy, słabiej kwitnie i wymaga podpór.
Sadzenie
Stanowisko słoneczne i dobrze zdrenowane. Na glebach ciężkich wmieszać piasek lub żwir dla lepszej przepuszczalności.
Przycinanie
Systematyczne usuwanie przekwitłych koszyczków znacznie wydłuża kwitnienie; po sezonie kępę można ściąć nisko.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Klasyczne zestawienie w stylu preriowym — te same słoneczne, suche warunki i podobny, żółty ton kwiatów wydłużający sezon barw.
Purpurowe koszyczki jeżówki dobrze kontrastują z żółcią nachyłka, a obie byliny mają identyczne wymagania i wabią zapylacze.
Niebieskofioletowe kłosy szałwii tworzą wyrazisty kontrast z żółtymi kwiatami; obie rośliny lubią słońce i przepuszczalną glebę.
Złe sąsiedztwo
Funkia potrzebuje cienia i stale wilgotnej gleby — to warunki przeciwne do słonecznego, suchego stanowiska nachyłka, więc żadna ze stron nie rośnie dobrze razem.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Biały, mączysty nalot na liściach, pędach i pąkach. Liście żółkną, deformują się i przedwcześnie opadają. Nalot rozwija się na obu stronach blaszki, często dobrze widoczny od góry, i daje się łatwo zetrzeć palcem — to powierzchniowa grzybnia ektopasożyta, czerpiąca składniki z komórek skórki za pomocą ssawek (haustoriów). Początkowo widoczne są pojedyncze, okrągłe, białe plamki, które z czasem zlewają się i pokrywają całą powierzchnię liści oraz młode przyrosty. Najbardziej podatne są liście młode i tegoroczne pędy; silne porażenie powoduje ich marszczenie, sztywnienie i zahamowanie wzrostu, a na pąkach — deformację lub zamieranie kwiatów. Na owocach niektórych gatunków (agrest, jabłoń, dyniowate) nalot pozostawia ordzawienia lub skorzawiałą powłokę. Pod koniec sezonu w obrębie nalotu pojawiają się drobne, ciemne owocniki (chasmotecja, dawniej nazywane klejstotecjami) — zimujące struktury patogena. Choroba dotyka wielu roślin, m.in. róż, dębu, ligustru, bzu, dyniowatych, zbóż, winorośli, jabłoni, agrestu, floksów i jeżówek, przy czym każdego z tych żywicieli poraża wyspecjalizowany gatunek grzyba.
MszyceDrobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.
ŚlimakiŚlimaki nagie i skorupkowe żerujące nocą i po deszczu. Objawy: nieregularne dziury w liściach i całkowicie ogryzione młode siewki, srebrzyste ślady śluzu na liściach i ziemi. Największe szkody w wilgotnych, ocienionych miejscach — szczególnie na sałacie, truskawkach i funkiach. Najgroźniejsze w ogrodach są ślimaki nagie (pozbawione zewnętrznej muszli): ślimak luzytański (Arion vulgaris, dawniej opisywany jako A. lusitanicus) oraz pomrowik plamisty (Deroceras reticulatum). Pomrów wielki (Limax maximus) bywa do nich morfologicznie podobny, ale żeruje głównie na rozkładającej się materii organicznej i grzybach, bywa nawet drapieżcą innych ślimaków, więc jako szkodnik żywych roślin ma niewielkie znaczenie. Formy skorupkowe — wstężyki (Cepaea) czy chroniony winniczek (Helix pomatia) — wyrządzają zwykle mniejsze szkody. Ciało jest miękkie, wydłużone i stale pokryte śluzem; na głowie widoczne są dwie pary wysuwanych czułków — dłuższa górna niesie oczy, krótsza dolna pełni funkcję dotykowo-węchową. Ślimaki są obojnakami: składają kuliste, przezroczyste lub perłowe jaja w skupiskach, ukryte w wilgotnej glebie, pod kamieniami i w ściółce. Jeden osobnik ślimaka luzytańskiego potrafi złożyć kilkaset jaj; zimują zarówno jaja, jak i młode ślimaki, a żerowanie trwa od wiosny do późnej jesieni, nasilając się w ciepłe, wilgotne noce. Uszkodzenia mają gładkie brzegi i powstają często w środku blaszki liściowej, nie tylko od krawędzi; siewki i rozsada bywają zjadane do gołej ziemi, a na truskawkach oraz dojrzewających warzywach ślimaki wygryzają zagłębienia w owocach. Diagnostycznie rozstrzygający jest zaschnięty, srebrzyście połyskujący ślad śluzu — nie pozostawia go żaden owad.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | — |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Rodzaj Coreopsis pochodzi z Ameryki Północnej, gdzie gatunki preriowe od dawna należą do najpopularniejszych bylin ogrodowych. Naukowa nazwa rodzaju wywodzi się od greckich słów oznaczających „pluskwę”, bo drobne, spłaszczone niełupki przypominają owady — stąd też angielskie tickseed.
Zastosowanie
Do słonecznych rabat bylinowych, ogrodów naturalistycznych i preriowych, obwódek oraz uprawy w donicach na balkonach i tarasach. Świetnie sprawdza się w rabatach wabiących zapylacze i na kwiat cięty.
Ciekawostki
- Nasiona chętnie zjadają drobne ptaki, m.in. szczygły, więc pozostawienie części nasienników na jesień wspiera ptaki.
- Angielska nazwa tickseed nawiązuje do kształtu nasion przypominających drobne owady.
Najczęstsze pytania
Jak przedłużyć kwitnienie nachyłka?
Kluczem jest regularne usuwanie przekwitłych koszyczków. Powstrzymuje to zawiązywanie nasion i skłania roślinę do wytwarzania kolejnych pąków, dzięki czemu kwitnienie może trwać od czerwca do września.
Czy nachyłek wielkokwiatowy jest byliną trwałą?
To bylina krótkowieczna, która często żyje tylko kilka lat, zwłaszcza na cięższych, wilgotnych glebach. Łatwo jednak odnawia się z samosiewu, a co 2–3 lata warto dzielić i odmładzać kępy.
Dlaczego nachyłek się rozkłada i słabo kwitnie?
Najczęstszą przyczyną jest zbyt żyzna gleba lub nadmiar azotu — roślina buduje wtedy miękkie, wylegające pędy. Pomaga słoneczne stanowisko, uboższa i przepuszczalna gleba oraz oszczędne nawożenie.
Źródła
- Missouri Botanical Garden — Coreopsis grandifloraInstytucja / ogród botaniczny
- Plants of the World Online (POWO) — Coreopsis grandifloraBaza danych (GBIF, POWO…)
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.