Smołowata plamistość klonu

Objawy

Choroba dotyczy klonów, zwłaszcza klonu zwyczajnego i jaworu. Na wierzchniej stronie liści latem pojawiają się duże, okrągłe, wypukłe, lśniąco czarne plamy o średnicy do 1–2 cm, do złudzenia przypominające krople smoły lub zastygły lak, często otoczone jaśniejszą, żółtawą obwódką. Szkodliwość jest przede wszystkim estetyczna, choć przy silnym porażeniu liście opadają nieco wcześniej. Co ciekawe, plamy pojawiają się głównie tam, gdzie powietrze jest czyste — grzyb jest wrażliwy na zanieczyszczenie dwutlenkiem siarki, dlatego bywa traktowany jako naturalny wskaźnik dobrej jakości powietrza. Rozwój objawu ma charakterystyczny przebieg: pierwszym sygnałem, widocznym już późną wiosną lub wczesnym latem, jest rozmyta, bladozielona do żółtawej plama odbarwienia, jeszcze bez czarnej struktury. Dopiero w jej obrębie, w drugiej połowie lata, narasta gruba, początkowo matowa, później lśniąca czarna skorupa (podkładka grzyba, tzw. stroma), lekko wypukła, o delikatnie promienistej lub pomarszczonej powierzchni. Plamy są twarde i trwale zrośnięte z blaszką — nie dają się zetrzeć palcem ani zmyć wodą, co jest kluczową cechą odróżniającą je od powierzchniowego, sadzowatego nalotu. Po spodniej stronie liścia, naprzeciw plamy, tkanka bywa jaśniejsza, żółtawa. Liczba plam waha się od pojedynczych do kilkunastu na liściu; przy dużym zagęszczeniu mogą się niemal stykać. Choroba jest jednocykliczna — w ciągu sezonu nie dochodzi do wtórnych infekcji, a dojrzałe owocniki (apotecja) formują się w czarnych podkładkach dopiero na opadłych liściach przez zimę i wiosną wyrzucają zarodniki workowe zakażające młode, rozwijające się liście. Porażenie nie osłabia trwale drzewa — nawet przy licznych plamach przyrost i ogólna kondycja pozostają niezaburzone.

Zwalczanie

Zwalczanie chemiczne zwykle nie jest konieczne, bo choroba nie zagraża życiu drzewa. Najskuteczniejszym zabiegiem jest wygrabienie i usunięcie lub skompostowanie opadłych liści jesienią, ponieważ grzyb zimuje właśnie w liściach na ziemi i stamtąd wiosną poraża nowe liście. Przerwanie tego cyklu wyraźnie ogranicza nasilenie plam w kolejnym sezonie. Skuteczność sanityzacji wynika wprost z biologii patogena: choroba jest jednocykliczna, więc jedynym źródłem zakażenia wiosną są zarodniki z zeszłorocznych, przezimowanych liści — nie ma letnich infekcji wtórnych, które mogłyby ją „odbudować” po sprzątnięciu. Liście trzeba realnie usunąć ze stanowiska: wywieźć, zakopać głęboko albo skompostować w pryzmie, która zdąży je rozłożyć przed wiosennym wyrzutem zarodników; liście pozostawione luźno na powierzchni gleby nadal będą źródłem zakażenia. Zabieg wykonuje się jesienią, po opadnięciu liści, najpóźniej przed pękaniem pąków. Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że przy drzewie rosnącym wśród innych klonów zarodniki nalatują z nieuprzątniętych liści sąsiadów, więc samo grabienie pod jednym drzewem bywa tylko częściowo skuteczne. Zwalczanie chemiczne dużego drzewa krajobrazowego jest w praktyce niewykonalne i nieproporcjonalne do czysto estetycznej szkodliwości; opryski fungicydami rozważa się co najwyżej na młodych, cennych lub szkółkarskich drzewkach (patrz metody niżej), i to wyjątkowo.

Profilaktyka

Podstawą jest higiena stanowiska — systematyczne sprzątanie opadłych liści spod korony, zwłaszcza tam, gdzie choroba wystąpiła w poprzednim roku. Przewiewne, nasłonecznione stanowisko, na którym liście szybko obsychają, dodatkowo ogranicza rozwój grzyba. Przewiewność można poprawić prześwietleniem korony — u klonów cięcie wykonuje się jednak w pełni ulistnienia lub późnym latem, nie przedwiośniem, ponieważ drzewa te obficie „krwawią” (wyciek soku) po cięciach w okresie ruszania soków. Warto unikać zraszania liści i podlewania zmaczającego koronę, bo do kiełkowania zarodników wiosną grzyb potrzebuje wilgoci na młodych liściach. Zdrowe, dobrze zaopatrzone w wodę drzewo znosi wcześniejsze opadanie części liści bez uszczerbku, dlatego dbałość o kondycję (podlewanie w suszy, zbilansowane nawożenie) jest realnym elementem profilaktyki. W okolicach z dużym udziałem klonów warto skoordynować jesienne sprzątanie liści z sąsiadami — inoculum nie zna granic działek. Na koniec uczciwa uwaga: ponieważ grzyb ustępuje przy zanieczyszczeniu powietrza, obecność plam bywa raczej oznaką czystego otoczenia niż zaniedbania — na dojrzałym drzewie ozdobnym w pełni uzasadnione jest po prostu tolerowanie choroby.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.