Fuksja mieszańcowa

Rdzawopomarańczowe lub brunatne, pylące skupiska zarodników na spodniej stronie liści, którym na wierzchu odpowiadają żółte plamy. Silnie porażone liście żółkną i przedwcześnie opadają, roślina słabnie. Dotyczy m.in. róż, malw, a niektóre rdze mają żywiciela pośredniego (np. rdza gruszy — jałowiec). Krostki (skupiska zarodników letnich, tzw. urediniów) przebijają skórkę liścia i uwalniają pomarańczowo-rdzawy proszek, który ściera się na palec — to najpewniejsza cecha rozpoznawcza. W pełni lata pojawiają się głównie na spodzie blaszki, wzdłuż nerwów i na ogonkach, u niektórych gatunków także na zielonych pędach i działkach kielicha. Późną jesienią skupiska ciemnieją do brunatnoczarnych — to zarodniki przetrwalnikowe (telia), którymi grzyb zimuje na resztkach roślin. Rdze cechuje wąska specjalizacja: dana rdza poraża zwykle jeden gatunek lub rodzaj żywiciela, dlatego rdza róży, malwy oraz prawoślazu, fasoli, pora i czosnku, mięty, pelargonii czy trawnika to różne, niewymienne grzyby. Objaw ogólny — żółknięcie i przedwczesne opadanie liści — osłabia roślinę, ogranicza kwitnienie i plonowanie, rzadko jednak zabija ją w ciągu jednego sezonu.

Szarobrązowy, puszysty nalot grzybni na kwiatach, owocach, liściach i pędach, poprzedzony wodnistymi, gnijącymi plamami. Poraża osłabione i uszkodzone tkanki, szybko rozwija się w wilgoci i chłodzie oraz przy słabej cyrkulacji powietrza. Częsta na truskawkach, begoniach, piwoniach i różach. Nalot jest charakterystycznie „myszaty” — puszysty, popielatoszary, a przy potrąceniu porażonej tkanki wzbija się widoczna chmurka zarodników (konidiów), co stanowi cechę rozpoznawczą tej choroby. Infekcja rozpoczyna się zwykle od tkanek najsłabszych: przekwitających płatków, zranień, śladów po gradzie lub żerowaniu szkodników, a także od resztek pyłku osiadłego na płatkach. Na kwiatach pojawiają się drobne, brązowe, wodniste plamki, które szybko obejmują cały kwiat („zgorzel kwiatów”); z porażonego kwiatu grzyb często przerasta w głąb pędu, powodując jego przewężenie i zamieranie. Na owocach miękkich (truskawka, malina, winogrona, pomidor) rozwija się wodnista, brunatniejąca zgnilizna pokryta grubą warstwą szarego, puszystego kożucha — jagoda mięknie i „rozpływa się”. Na siewkach i sadzonkach Botrytis wywołuje zgorzel podstawy pędu i gwałtowne przewracanie się roślin. W starszej, obumierającej grzybni oraz na resztkach roślinnych tworzą się twarde, czarne, nieregularne grudki — sklerocja (przetrwalniki), którymi patogen zimuje w glebie i w resztkach roślinnych. Choroba ujawnia się także po zbiorze, jako szybko postępująca zgnilizna przechowalnicza owoców i warzyw.

Drobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.

Drobne (1–2 mm) białe owady przypominające maleńkie ćmy, zrywające się chmurą po poruszeniu rośliny. Żerują na spodniej stronie liści, wysysając soki i wydzielając rosę miodową. Powodują żółknięcie i osłabienie. Częsty na pomidorach, papryce, ogórkach i pelargoniach, zwłaszcza w tunelach i szklarniach. Skrzydła dorosłych pokryte są białym, woskowym nalotem (stąd nazwa) i w spoczynku układają się płasko, dachówkowato nad ciałem. Samice składają jaja na spodzie młodych liści, często w charakterystyczne łuki lub okręgi, na krótkich trzoneczkach. Z jaj wychodzą ruchliwe larwy pierwszego stadium (tzw. wędrowniczki), które po znalezieniu miejsca żerowania tracą zdolność ruchu i jako płaskie, owalne, przezroczysto-zielonkawe „tarczki” przysysają się do liścia aż do przepoczwarczenia. Objawy żerowania to jasne plamki, żółknięcie i więdnięcie liści oraz — najbardziej uciążliwa — obfita rosa miodowa, na której rozwija się czerń sadzakowa (grzyby sadzakowe) oszpecająca liście i owoce oraz ograniczająca fotosyntezę. W ogrzewanych szklarniach mączlik rozwija się bez przerwy, dając wiele nakładających się pokoleń przez cały rok; w polskim klimacie nie przezimuje na zewnątrz (ginie od mrozu), więc źródłem inwazji są uprawy pod osłonami oraz zawleczone sadzonki, a latem owady mogą przelatywać do gruntu. Mączlik bywa też wektorem wirusów roślinnych (krinowirusów, np. wirusa chlorozy pomidora).

Maleńkie (0,3–0,5 mm) pajęczaki, trudne do dostrzeżenia gołym okiem, żerujące na spodniej stronie liści. Objawy: drobne, jasne plamki (nakłucia), z czasem liście szarzeją, żółkną i zasychają. Przy silnym porażeniu widoczna delikatna pajęczyna. Rozwojowi sprzyja ciepłe, suche powietrze — częsty problem roślin doniczkowych zimą przy grzejnikach. Przędziorki nie są owadami, lecz roztoczami z rodziny Tetranychidae — dorosłe osobniki mają 8 odnóży (larwy tylko 6). Najpospolitszy w uprawach jest przędziorek chmielowiec (Tetranychus urticae): żółtozielone samice noszą po bokach ciała dwie ciemne plamy, a zimujące samice przebarwiają się na pomarańczowoczerwono. W sadach częsty jest przędziorek owocowiec (Panonychus ulmi), którego czerwone jaja zimują gromadnie na korze pędów. Mechanizm żerowania: roztocze nakłuwają komórki skórki i miękiszu spodu liścia i wysysają ich zawartość, a opróżnione komórki wypełniają się powietrzem — stąd charakterystyczne, srebrzysto-szare, drobne cętkowanie widoczne od góry blaszki (przypomina mozaikowe odbarwienie). Przy dużej liczebności liście brązowieją, zwijają się i przedwcześnie opadają, a cała roślina słabnie i traci przyrosty. Gęsta pajęczyna snuta między liśćmi i wierzchołkami pędów pojawia się dopiero przy zaawansowanym ataku i jest sygnałem ryzyka rozwleczenia szkodnika na sąsiednie rośliny. Cykl rozwojowy jest bardzo szybki w cieple i suszy — w temperaturze 25–30°C jedno pokolenie może zamknąć się w 1–2 tygodnie, stąd liczne pokolenia w sezonie i gwałtowne, wykładnicze narastanie populacji. Samice składają kuliste, przezroczyste jaja na spodzie liści. Zimują zapłodnione samice (w szczelinach kory, ściółce i resztkach roślinnych) lub — u przędziorka owocowca — jaja na korze. Wczesne porażenie łatwo przeoczyć; w diagnostyce pomaga strząśnięcie liścia nad białą kartką (widoczne wędrujące punkciki) albo obejrzenie spodu liścia przez lupę.