Rdza

Objawy

Rdzawopomarańczowe lub brunatne, pylące skupiska zarodników na spodniej stronie liści, którym na wierzchu odpowiadają żółte plamy. Silnie porażone liście żółkną i przedwcześnie opadają, roślina słabnie. Dotyczy m.in. róż, malw, a niektóre rdze mają żywiciela pośredniego (np. rdza gruszy — jałowiec). Krostki (skupiska zarodników letnich, tzw. urediniów) przebijają skórkę liścia i uwalniają pomarańczowo-rdzawy proszek, który ściera się na palec — to najpewniejsza cecha rozpoznawcza. W pełni lata pojawiają się głównie na spodzie blaszki, wzdłuż nerwów i na ogonkach, u niektórych gatunków także na zielonych pędach i działkach kielicha. Późną jesienią skupiska ciemnieją do brunatnoczarnych — to zarodniki przetrwalnikowe (telia), którymi grzyb zimuje na resztkach roślin. Rdze cechuje wąska specjalizacja: dana rdza poraża zwykle jeden gatunek lub rodzaj żywiciela, dlatego rdza róży, malwy oraz prawoślazu, fasoli, pora i czosnku, mięty, pelargonii czy trawnika to różne, niewymienne grzyby. Objaw ogólny — żółknięcie i przedwczesne opadanie liści — osłabia roślinę, ogranicza kwitnienie i plonowanie, rzadko jednak zabija ją w ciągu jednego sezonu.

Zwalczanie

Usuwanie i niszczenie porażonych liści, poprawa przewiewności. W razie silnego porażenia preparaty grzybobójcze. Przy rdzach dwudomowych warto unikać sąsiedztwa żywicieli pośrednich. Porażone liście obrywaj już przy pierwszych krostkach i usuwaj z otoczenia (nie kompostuj — resztki wyrzuć z odpadami lub wywieź do PSZOK), a silnie zajęte pędy wytnij. Ogranicz zwilżanie liści i przejdź na podlewanie u nasady, bo woda na blaszce sprzyja kiełkowaniu zarodników. Interwencja chemiczna ma charakter ochronny i ograniczający — nie wyleczy już zniszczonej tkanki, jej celem jest zabezpieczenie zdrowych, młodych liści. Przy pierwszych objawach stosuje się preparaty siarkowe (kontaktowe) lub fungicydy systemiczne (triazole), a przy silnej presji zabiegi powtarza się w odstępach zgodnych z etykietą; dla uniknięcia odporności warto rotować środki o różnym mechanizmie działania (np. triazole ze strobilurynami). W rdzach dwudomowych (jak rdza gruszowo-jałowcowa) trwałą poprawę daje usunięcie żywiciela pośredniego z najbliższego sąsiedztwa, o ile jest to wykonalne.

Profilaktyka

Przewiewne stanowisko, podlewanie u nasady, unikanie zwilżania liści, dobór odmian odpornych, jesienne grabienie i usuwanie opadłych liści. Sadź w odpowiednim rozstawie i przerzedzaj zagęszczone nasadzenia, aby liście szybko obsychały, a powietrze swobodnie krążyło. Podlewaj rano i u nasady rośliny. Nawoź w sposób zrównoważony — unikaj nadmiaru azotu, który wypuszcza miękkie, podatne przyrosty, a zadbaj o potas wzmacniający tkanki. Jesienią dokładnie wygrabiaj i usuwaj opadłe liście oraz resztki, na których grzyb zimuje. W uprawach warzywnych podatnych na rdzę (por, czosnek, fasola) stosuj płodozmian i nie uprawiaj tego samego gatunku po sobie. Tam, gdzie to możliwe, oddziel roślinę od żywicieli pośrednich (np. jałowców przy gruszy) i wybieraj odmiany o podwyższonej odporności. W ciepłe, wilgotne okresy prowadź regularne lustracje spodu liści, by wychwycić pierwsze krostki, zanim rdza się rozprzestrzeni.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.