Szara pleśń

Objawy

Szarobrązowy, puszysty nalot grzybni na kwiatach, owocach, liściach i pędach, poprzedzony wodnistymi, gnijącymi plamami. Poraża osłabione i uszkodzone tkanki, szybko rozwija się w wilgoci i chłodzie oraz przy słabej cyrkulacji powietrza. Częsta na truskawkach, begoniach, piwoniach i różach. Nalot jest charakterystycznie „myszaty” — puszysty, popielatoszary, a przy potrąceniu porażonej tkanki wzbija się widoczna chmurka zarodników (konidiów), co stanowi cechę rozpoznawczą tej choroby. Infekcja rozpoczyna się zwykle od tkanek najsłabszych: przekwitających płatków, zranień, śladów po gradzie lub żerowaniu szkodników, a także od resztek pyłku osiadłego na płatkach. Na kwiatach pojawiają się drobne, brązowe, wodniste plamki, które szybko obejmują cały kwiat („zgorzel kwiatów”); z porażonego kwiatu grzyb często przerasta w głąb pędu, powodując jego przewężenie i zamieranie. Na owocach miękkich (truskawka, malina, winogrona, pomidor) rozwija się wodnista, brunatniejąca zgnilizna pokryta grubą warstwą szarego, puszystego kożucha — jagoda mięknie i „rozpływa się”. Na siewkach i sadzonkach Botrytis wywołuje zgorzel podstawy pędu i gwałtowne przewracanie się roślin. W starszej, obumierającej grzybni oraz na resztkach roślinnych tworzą się twarde, czarne, nieregularne grudki — sklerocja (przetrwalniki), którymi patogen zimuje w glebie i w resztkach roślinnych. Choroba ujawnia się także po zbiorze, jako szybko postępująca zgnilizna przechowalnicza owoców i warzyw.

Zwalczanie

Usuwanie i niszczenie porażonych części (nie kompostować), poprawa przewiewności, ograniczenie wilgoci. W razie potrzeby preparaty grzybobójcze. Kluczowe jest wczesne reagowanie — choroba rozprzestrzenia się bardzo szybko. Porażone kwiaty, owoce, pędy oraz całe silnie zaatakowane rośliny wycinaj i wynoś poza uprawę (najlepiej rano i w suchy dzień, gdy zarodniki mniej się rozsiewają); resztek nie zostawiaj na miejscu ani w kompoście, bo są źródłem kolejnych infekcji i sklerocjów. Ogranicz podlewanie i każdy zabieg zwiększający wilgotność liści; w szklarni, tunelu i w uprawie doniczkowej intensywnie wietrz, obniżaj wilgotność powietrza, a rośliny rozstaw luźniej. Narzędzia do cięcia dezynfekuj, by nie przenosić grzybni na zdrowe tkanki. Przy silnej presji choroby stosuje się fungicydy o działaniu przeciw Botrytis, przede wszystkim zapobiegawczo i w fazie kwitnienia (grzyb wnika głównie przez kwiaty), a nie dopiero po wystąpieniu masowego nalotu. Botrytis cinerea bardzo szybko uodparnia się na środki jednomiejscowe, dlatego niezbędna jest rotacja preparatów z różnych grup mechanizmu działania (klasyfikacja FRAC) i nieprzekraczanie zalecanej liczby zabiegów. W przechowalni chłód i niska wilgotność jedynie spowalniają rozwój zgnilizny — nie zastępują usuwania uszkodzonych i nadgniłych owoców przed składowaniem.

Profilaktyka

Przewiewne sadzenie (nie za gęsto), podlewanie u nasady rano zamiast wieczorem, unikanie zwilżania kwiatów i owoców, ściółkowanie truskawek, usuwanie resztek roślinnych. Dbaj o dobrą cyrkulację powietrza wokół roślin: cięcie prześwietlające krzewów i bylin, odpowiednie rozstawy, a pod osłonami stałe wietrzenie i obniżanie wilgotności — to najskuteczniejsza broń, bo zarodniki Botrytis do kiełkowania potrzebują błony wodnej na tkance. Unikaj ran i uszkodzeń (ostrożny zbiór, ochrona przed szkodnikami i mrozem), bo przez nie patogen wnika najłatwiej; na bieżąco usuwaj przekwitłe kwiaty, opadłe płatki i pierwsze nadpsute owoce, zanim staną się bazą do rozprzestrzenienia. Nawóź w sposób zrównoważony — nadmiar azotu daje bujne, miękkie, wodniste tkanki szczególnie podatne na porażenie, a odpowiednia dawka potasu i wapnia wzmacnia ściany komórkowe. Truskawki i inne owoce miękkie ściółkuj, aby nie stykały się z wilgotną glebą; owoce pod osłonami zbieraj często i regularnie. Wybieraj zdrowy, nieporażony materiał do nasadzeń oraz — tam gdzie to możliwe — odmiany o luźniejszym pokroju i mniejszej podatności. Owoce i warzywa przechowuj w chłodzie, przy niskiej wilgotności i dobrej wentylacji, wyłącznie zdrowe i nieuszkodzone egzemplarze.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.