W skrócie
- Gatunek botaniczny, nie mieszaniec — rośnie na własnych korzeniach, więc nie ma problemu dziczek wybijających spod okulizacji.
- Grube, pomarszczone, skórzaste liście przekładają się na wyraźnie wyższą odporność na czarną plamistość i mączniaka niż u róż wielkokwiatowych — nie jest to jednak odporność całkowita.
- Skrajnie mrozoodporna: źródła amerykańskie podają dolną granicę na poziomie strefy USDA 2, czyli poniżej całej skali używanej w atlasie; gorzej znosi za to upalne i wilgotne lata, stąd górna granica około strefy 7b.
- Owoce o średnicy 2–2,5 cm należą do największych w rodzaju Rosa i są bogate w witaminę C, ale jej zawartość jest silnie zmienna — dla owoców róż podaje się wartości od kilkuset do kilku tysięcy mg na 100 g świeżej masy.
- Rozrasta się odrostami korzeniowymi; Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska klasyfikuje ją jako gatunek szeroko rozprzestrzeniony i średnio inwazyjny — nie sadzić w pasie nadmorskim ani przy terenach chronionych.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Różowate (Rosaceae)
- Wysokość
- 1–2 m
- Szerokość
- 1–2 m
- Pokrój
- Wyprostowany
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Piaszczysta, Próchniczna
- Odczyn
- pH 5.5–7.2
- Wilgotność
- Sucha, Umiarkowana
- Kwitnienie
- Czerwiec–Październik
- Mrozoodporność
- USDA 3a–7b
- Rozmnażanie
- Z nasion, Z sadzonek, Przez rozłogi
Charakterystyka
Krzew o wzniesionych, gęsto rozgałęzionych pędach, dorastający do 1–2 m wysokości i tworzący zwarte, trudne do przejścia kępy o szerokości zbliżonej do wysokości. Nazwa gatunkowa odnosi się do liści: nieparzystopierzastych, złożonych zwykle z 5–9 listków, grubych i skórzastych, z głęboko wciśniętymi nerwami, które nadają blaszce charakterystyczną, pomarszczoną fakturę. Wierzch liścia jest ciemnozielony i połyskliwy, spód owłosiony, a jesienią całe listowie przebarwia się na żółto i pomarańczowo. Pędy pokrywa gęsty, kłujący pancerz prostych, igiełkowatych kolców i szczecinek — to cecha, dzięki której nawet niski żywopłot z tego gatunku działa jak realna bariera. Kwiaty są pojedyncze, pięciopłatkowe, o średnicy około 6–8 cm, purpurowo-różowe, rzadziej białe, z pękiem złocistych pręcików w środku i mocnym, korzenno-goździkowym zapachem. Kwitnienie zaczyna się w czerwcu obfitym rzutem i powtarza się słabiej, z przerwami, aż do pierwszych przymrozków, dlatego na jednym krzewie widuje się jednocześnie kwiaty i dojrzewające owoce. Owoc — botanicznie hypancjum — jest spłaszczono-kulisty, o średnicy 2–2,5 cm, pomarańczowy, dojrzale czerwony, i należy do największych w rodzaju; dojrzewa i nadaje się do zbioru od sierpnia do października, a same owoce utrzymują się na pędach jeszcze w zimę. Od róży wielkokwiatowej (Rosa × hybrida) gatunek dzieli niemal wszystko poza rodzajem. Rosa rugosa to czysty gatunek, w szkółkach oferowany na własnych korzeniach lub z siewu, więc nie dotyczy jej ani wybijanie dziczek spod miejsca okulizacji, ani konieczność kopczykowania na zimę. Gruba, pomarszczona blaszka liściowa jest dla zarodników grzybów trudniejszym podłożem niż gładki liść mieszańców herbatnich, stąd wyraźnie podwyższona odporność na czarną plamistość i mączniaka prawdziwego w porównaniu z różami wielkokwiatowymi — ale nie jest to odporność całkowita: w wilgotne lata oraz w gęstych, nieprzewiewnych nasadzeniach obie te choroby, a także rdza, potrafią się pojawić. Roślina rozrasta się podziemnymi odrostami korzeniowymi, więc pojedynczy krzew z czasem przechodzi w rozległy łan — to jednocześnie jej największa zaleta na skarpach i wydmach oraz największy problem w małym ogrodzie.
Popularne odmiany
- ‘Rubra’
- Forma gatunku o pojedynczych, ciemnoróżowo-purpurowych kwiatach — najczęściej spotykana w handlu wersja róży pomarszczonej. Obficie zawiązuje duże, ceglastoczerwone owoce.
- ‘Alba’
- Biało kwitnąca forma gatunku, z wyraźnym pękiem żółtych pręcików. Kwiaty pojedyncze i pachnące, owocuje tak samo obficie jak forma różowa; wysokość i pokrój bez zmian względem typu.
- ‘Scabrosa’
- Odmiana z grupy róż rugosa o wyjątkowo dużych, pojedynczych kwiatach w kolorze purpurowo-karminowym, dochodzących do 12 cm średnicy, i bardzo dużych, szkarłatnych owocach. Rośnie silniej od formy gatunkowej — dorasta do około 1,8 m wysokości i szerokości — i kwitnie niemal nieprzerwanie przez lato i jesień. Wyróżniona nagrodą RHS Award of Garden Merit.
- ‘Fru Dagmar Hastrup’
- Duńska siewka róży pomarszczonej z początku XX wieku, w katalogach i w rejestrze RHS notowana także pod nazwą Frau Dagmar Hartopp. Kwiaty pojedyncze, jasnoróżowe, ze złocistymi pręcikami, powtarzane przez lato i jesień; owoce duże i ceglastoczerwone, często pojawiają się jednocześnie z późniejszymi kwiatami. Krzew zwarty, zwykle niższy i gęstszy od formy gatunkowej. Nagroda RHS Award of Garden Merit.
- ‘Hansa’
- Mieszaniec róży pomarszczonej z 1905 roku o półpełnych, purpurowoczerwonych kwiatach i bardzo silnym, goździkowym zapachu. Powtarza kwitnienie i mimo pełniejszego kwiatu nadal zawiązuje pomarańczowoczerwone owoce. Rośnie silnie i z wiekiem ogałaca się u dołu, więc wymaga cięcia odmładzającego częściej niż forma gatunkowa.
- ‘Blanc Double de Coubert’
- Francuski mieszaniec z 1892 roku o półpełnych, śnieżnobiałych, mocno pachnących kwiatach i zdrowym listowiu żółknącym jesienią. Zawiązuje bardzo mało owoców albo wcale — nie jest to odmiana do uprawy na owoc. Z czasem ogałaca się u dołu i wymaga cięcia odmładzającego.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Po ukorzenieniu praktycznie nie wymaga podlewania — znosi suszę i przepuszczalne, piaszczyste podłoże. Podlewać trzeba w pierwszym sezonie po posadzeniu oraz w czasie długiej suszy na skrajnie jałowym piasku. Nie znosi gleby trwale podmokłej.
Nawożenie
Nawożenia azotem lepiej unikać — pobudza wzrost pędów i odrostów korzeniowych kosztem kwitnienia i owocowania.
Sadzenie
Przepuszczalna, raczej piaszczysta gleba o odczynie kwaśnym do obojętnego; nie wymaga wzbogacania kompostem ani głębokiej zaprawy dołu. Gleby ciężkie, zlewne i okresowo podmokłe odpadają — na takim podłożu krzew słabo rośnie i wypada. Najważniejsza decyzja dotyczy ograniczenia rozrostu: sadzić z barierą przeciwkorzeniową wkopaną na 40–50 cm albo w miejscu, gdzie odrosty regularnie ścina kosiarka lub zatrzymuje utwardzona ścieżka.
Przycinanie
Cięcie minimalne. Usuwa się pędy suche, złamane i wycierające się nawzajem, a co kilka lat wycina przy samej ziemi jeden do dwóch najstarszych, zdrewniałych pędów, żeby krzew odnawiał się od nasady. Żywopłot można dodatkowo wyrównać, skracając przyrosty o kilkanaście centymetrów. Przy tej samej okazji usuwa się odrosty korzeniowe wychodzące poza wyznaczone miejsce — wykopuje się je z fragmentem korzenia, samo ścięcie nic nie daje.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Obie rośliny znoszą piasek, wiatr i zasolenie, więc sprawdzają się w jednym pasie wiatrochronnym na ubogim gruncie; rokitnik dodatkowo wiąże azot atmosferyczny.
Klasyczny krzew na nieformowane żywopłoty o zbliżonej sile wzrostu i tych samych wymaganiach — słońce i przepuszczalna gleba — więc nie przegrywa konkurencji z odrostami róży.
Niewymagający krzew na słoneczne, suche i piaszczyste stanowiska, kwitnący przez całe lato; wypełnia niższe piętro nasadzenia, nie potrzebując dodatkowego podlewania.
Złe sąsiedztwo
Płożąca bylina o płytkiej darni zostaje przerośnięta przez odrosty korzeniowe róży, a tych nie da się wykopać bez rozerwania kobierca floksa.
Róża pomarszczona tworzy zwarte, silnie konkurencyjne zarośla, które zacieniają i wypierają gatunki wydmowe — Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska wskazuje ją jako zagrożenie dla nadmorskich wydm szarych, wrzosowisk bażynowych i lasów mieszanych na wydmach nadmorskich, a poza wybrzeżem dla wydm śródlądowych.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Rdzawopomarańczowe lub brunatne, pylące skupiska zarodników na spodniej stronie liści, którym na wierzchu odpowiadają żółte plamy. Silnie porażone liście żółkną i przedwcześnie opadają, roślina słabnie. Dotyczy m.in. róż, malw, a niektóre rdze mają żywiciela pośredniego (np. rdza gruszy — jałowiec). Krostki (skupiska zarodników letnich, tzw. urediniów) przebijają skórkę liścia i uwalniają pomarańczowo-rdzawy proszek, który ściera się na palec — to najpewniejsza cecha rozpoznawcza. W pełni lata pojawiają się głównie na spodzie blaszki, wzdłuż nerwów i na ogonkach, u niektórych gatunków także na zielonych pędach i działkach kielicha. Późną jesienią skupiska ciemnieją do brunatnoczarnych — to zarodniki przetrwalnikowe (telia), którymi grzyb zimuje na resztkach roślin. Rdze cechuje wąska specjalizacja: dana rdza poraża zwykle jeden gatunek lub rodzaj żywiciela, dlatego rdza róży, malwy oraz prawoślazu, fasoli, pora i czosnku, mięty, pelargonii czy trawnika to różne, niewymienne grzyby. Objaw ogólny — żółknięcie i przedwczesne opadanie liści — osłabia roślinę, ogranicza kwitnienie i plonowanie, rzadko jednak zabija ją w ciągu jednego sezonu.
Czarna plamistość różyCzarne lub ciemnobrązowe plamy z postrzępionymi brzegami na liściach róż, wokół których blaszka żółknie. Porażone liście masowo opadają, osłabiając roślinę i ograniczając kwitnienie. Choroba nasila się w wilgotne lata i przy słabej przewiewności. Plamy są zwykle okrągłe, o średnicy od kilku milimetrów do ok. 1–1,5 cm, a ich najważniejszą cechą rozpoznawczą jest promieniście strzępiasty, pierzasty brzeg — grzybnia rozrasta się pod skórką liścia we wszystkie strony, dając charakterystyczne „gwiazdkowate” obrzeże (stąd niemiecka nazwa Sternrußtau). Przy silnym porażeniu plamy zlewają się w większe, nieregularne pola, a otaczające je żółknięcie obejmuje coraz większą część blaszki, aż cały liść staje się żółty i opada. Na górnej stronie plam pojawiają się drobne, ciemne owocnikowania konidialne (acerwulusy), natomiast spód liścia pozostaje bez nalotu. Objawy występują najpierw na dolnych, najstarszych liściach i stopniowo przesuwają się ku górze krzewu, ponieważ zarodniki przenoszone są z rozpryskami wody z gleby i niżej położonych liści. Na młodych, zielonych pędach mogą pojawić się drobne, purpurowoczerwone przebarwienia i plamki. Do kiełkowania zarodników i zakażenia konieczne jest długotrwałe, kilkugodzinne zwilżenie liści, dlatego choroba wybucha po ciepłych, deszczowych okresach. Powtarzająca się defoliacja wyczerpuje krzew, ogranicza kwitnienie i pogarsza zimotrwałość.
Mączniak prawdziwyBiały, mączysty nalot na liściach, pędach i pąkach. Liście żółkną, deformują się i przedwcześnie opadają. Nalot rozwija się na obu stronach blaszki, często dobrze widoczny od góry, i daje się łatwo zetrzeć palcem — to powierzchniowa grzybnia ektopasożyta, czerpiąca składniki z komórek skórki za pomocą ssawek (haustoriów). Początkowo widoczne są pojedyncze, okrągłe, białe plamki, które z czasem zlewają się i pokrywają całą powierzchnię liści oraz młode przyrosty. Najbardziej podatne są liście młode i tegoroczne pędy; silne porażenie powoduje ich marszczenie, sztywnienie i zahamowanie wzrostu, a na pąkach — deformację lub zamieranie kwiatów. Na owocach niektórych gatunków (agrest, jabłoń, dyniowate) nalot pozostawia ordzawienia lub skorzawiałą powłokę. Pod koniec sezonu w obrębie nalotu pojawiają się drobne, ciemne owocniki (chasmotecja, dawniej nazywane klejstotecjami) — zimujące struktury patogena. Choroba dotyka wielu roślin, m.in. róż, dębu, ligustru, bzu, dyniowatych, zbóż, winorośli, jabłoni, agrestu, floksów i jeżówek, przy czym każdego z tych żywicieli poraża wyspecjalizowany gatunek grzyba.
MszyceDrobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.
Pilarze (błonkówki roślinożerne)Larwy bardzo przypominają gąsienice motyli, ale mają więcej par odnóży odwłokowych (sześć i więcej) oraz pojedyncze oczka po bokach głowy, co pozwala je odróżnić. Żerują często gromadnie, szkieletując liście lub zjadając je do nerwów, i potrafią ogołocić krzew agrestu czy porzeczki w ciągu kilku dni. Żywicielami są agrest, porzeczka, róża, śliwa i sosna. Objawy: oprócz gołożerów na liściach larwy gatunków owocowych (np. u śliwy) wgryzają się w młode zawiązki owoców, powodując ich opadanie. Dorosłe pilarze to niewielkie (kilkumilimetrowe) błonkówki bez wyraźnej „talii osowej” — odwłok szeroko przylega do tułowia, co odróżnia je od os i pszczół; samice mają piłkowate pokładełko (stąd nazwa „pilarze”), którym nacinają tkankę liścia lub zawiązka owocu i składają jaja do jej wnętrza. Larwy są najczęściej zielone, upodobnione barwą do liścia, u części gatunków z ciemnymi brodawkami lub plamkami; ich posuwki są pozbawione haczyków czepnych, jakie mają gąsienice motyli, a zaniepokojone larwy wielu gatunków unoszą tylny koniec ciała w charakterystyczną literę „S”. Najgroźniejsze grupy to: pilarznica agrestowa (Nematus ribesii) na agreście i porzeczce, ogałacająca krzew od środka; śluzownice (rodzaj Caliroa) na gruszy, wiśni i śliwie, których oślizłe, przypominające ślimaczki larwy wygryzają górną skórkę liścia (okienkowanie), przez co liść brązowieje jak przypalony; pilarze owocowe z rodzaju Hoplocampa na śliwie i jabłoni, drążące korytarze w młodych zawiązkach i pozostawiające wilgotne, cuchnące odchody; oraz borecznikowate (Diprion, Neodiprion) na sośnie, żerujące gromadnie na igłach. Cykl rozwojowy: dorosłe wylatują wiosną, larwy żerują kilka tygodni, po czym schodzą do gleby lub ściółki, gdzie przepoczwarzają się w kokonie i zimują jako larwa (przedpoczwarka); zależnie od gatunku rozwija się 1–3 pokoleń w sezonie.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | Owoce i płatki są jadalne. Z wnętrza owocu usuwa się niełupki wraz z sztywnymi włoskami — drażnią one skórę, błony śluzowe i przewód pokarmowy. |
| Psy | Lekka | Roślina nie jest trująca, ale pędy są gęsto pokryte prostymi kolcami i szczecinkami, które łatwo ranią. |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Gatunek opisał Carl Peter Thunberg w Flora Japonica (1784) na podstawie roślin z japońskich wybrzeży. W stanie naturalnym rośnie na piaskach i wydmach wybrzeży Azji Wschodniej, po Sachalin, Kuryle i Kamczatkę. Do Europy trafił w 1796 roku i przez cały XIX i XX wiek sadzono go tam, gdzie inne krzewy zawodziły: do umacniania wydm i skarp, w pasach przydrożnych oraz na żywopłoty w miejscowościach nadmorskich. Od końca XIX wieku hodowcy wyprowadzili z niego liczne mieszańce, zbiorczo nazywane różami rugosa. W Polsce pierwsze stanowisko poza uprawą odnotowano w 1913 roku, a dziś gatunek jest tu rozprzestrzeniony na terenie całego kraju. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska klasyfikuje go jako gatunek obcy szeroko rozprzestrzeniony i średnio inwazyjny, o silnych właściwościach konkurencyjnych, i wskazuje jako zagrożone siedliska priorytetowe: nadmorskie wydmy szare, wrzosowiska bażynowe i lasy mieszane na wydmach, a poza wybrzeżem — wydmy śródlądowe. Nasiona przenoszą ptaki, a owoce dryfują po morzu, zachowując zdolność kiełkowania — stąd tempo kolonizacji wybrzeża. Róża pomarszczona nie została ujęta w rozporządzeniu Rady Ministrów z 9 grudnia 2022 roku, czyli formalnie nie obowiązuje wobec niej zakaz uprawy ani sprzedaży; z uwagi na udokumentowane zagrożenie dla wydm odradzamy jednak sadzenia w pasie nadmorskim, w sąsiedztwie wydm oraz obszarów chronionych i ich otulin. W Wielkiej Brytanii regulacja jest ostrzejsza — gatunek figuruje w załączniku 9 do Wildlife and Countryside Act, co czyni wysadzanie go na siedliska naturalne wykroczeniem.
Zastosowanie
Podstawowe zastosowanie to nieformowany żywopłot i bariera: gęste, kolczaste pędy tworzą zaporę, przez którą nie przejdzie ani człowiek, ani zwierzyna, a krzew nie wymaga strzyżenia ani podlewania. Sprawdza się na skarpach, nasypach, w pasach przydrożnych narażonych na sól oraz w ogrodach na czystym piasku, gdzie większość krzewów ozdobnych zawodzi. Na żywopłot sadzi się rośliny co 60–80 cm w jednym rzędzie, jako soliter — z zapasem co najmniej 1,5 m, licząc się z tym, że kępa i tak będzie się rozrastać. Rozrost ogranicza się albo barierą przeciwkorzeniową wkopaną na 40–50 cm, albo obwodem nasadzenia domkniętym koszonym trawnikiem lub utwardzoną nawierzchnią. Owoce zbiera się od sierpnia do października, gdy nabiorą pełnej barwy; po przymrozkach miękną i są słodsze, ale surowiec przejrzały ma mniej witaminy C. Przerabia się je na konfitury, soki, syropy i herbatki, zawsze po usunięciu nasion i drażniących włosków z wnętrza; płatki nadają się na syrop i konfiturę. Warto pamiętać, że owocują wyłącznie krzewy, którym nie usuwa się przekwitłych kwiatów, a odmiany o kwiatach pełnych zawiązują owoce słabo albo wcale. Nie sadzić jej na działkach nadmorskich, przy obszarach chronionych ani na granicy z terenem otwartym, skąd nasiona i odrosty wyjdą poza ogród.
Ciekawostki
- Japońska nazwa gatunku, hamanasu, znaczy mniej więcej „nadmorska grusza” i odnosi się do jadalnych owoców; roślina jest oficjalnym symbolem kwiatowym Hokkaido.
- Niemiecka nazwa Kartoffel-Rose, czyli „róża ziemniaczana”, bierze się z podobieństwa pomarszczonych, matowo unerwionych liści do naci ziemniaka.
- Róże nie wytwarzają praktycznie żadnego nektaru — owady odwiedzają je po pyłek. Dlatego wartość krzewu dla zapylaczy zależy od budowy kwiatu: pojedynczy, pięciopłatkowy kwiat róży pomarszczonej z odsłoniętym pękiem pręcików daje pyłek przez całe lato, a odmiany o kwiatach pełnych, w których pręciki przekształciły się w płatki, dają go znacznie mniej.
- Owoce unoszą się na wodzie i zachowują zdolność kiełkowania nawet po kilkudziesięciu tygodniach dryfu w morzu — to główny mechanizm, którym gatunek zasiedla kolejne odcinki wybrzeża.
Najczęstsze pytania
Czym różni się róża pomarszczona od róży wielkokwiatowej?
To dwie różne kategorie roślin. Róża pomarszczona jest gatunkiem botanicznym: rośnie na własnych korzeniach, ma pojedyncze, pięciopłatkowe kwiaty, grube pomarszczone liście, gęsto kolczaste pędy i zawiązuje duże owoce. Róża wielkokwiatowa (Rosa × hybrida) to grupa mieszańców ogrodowych o dużych, pełnych kwiatach, w szkółkach okulizowanych na podkładce. Praktyczne konsekwencje są trzy: pomarszczona jest wyraźnie odporniejsza na czarną plamistość i mączniaka, nie wymaga kopczykowania na zimę ani wycinania dziczek spod okulizacji, ale za to sama rozrasta się odrostami korzeniowymi. Zupełnie inne jest też cięcie — patrz kolejne pytanie.
Jak i kiedy przycinać różę pomarszczoną?
Późną zimą lub przedwiośniem, i bardzo oszczędnie. Wystarczy usunąć pędy suche, złamane i ocierające się o siebie, a co kilka lat wyciąć przy ziemi jeden albo dwa najstarsze pędy, żeby krzew odnawiał się od nasady. To zasadnicza różnica względem róż ogrodowych: róże wielkokwiatowe skraca się najostrzej, do kilkunastu centymetrów nad ziemią, rabatowe nieco łagodniej, a róża pomarszczona po takim cięciu traci naturalny pokrój i prawie cały plon owoców. Żywopłot można wyrównać, ale nie latem — strzyżenie w sezonie usuwa zawiązki owoców.
Czy owoce róży pomarszczonej są jadalne i kiedy je zbierać?
Tak, są jadalne i należą do najbogatszych w witaminę C owoców uprawianych w polskich ogrodach. Konkretna zawartość jest jednak silnie zmienna: dla owoców róż literatura podaje wartości od kilkuset do kilku tysięcy mg na 100 g świeżej masy, zależnie od gatunku i odmiany, terminu zbioru, sposobu suszenia i czasu przechowywania. Zbiera się je od sierpnia do października, gdy nabiorą pełnej, czerwonej barwy; po przymrozkach miękną i są słodsze, ale surowiec przejrzały może zawierać nawet o 40% mniej witaminy C niż zebrany w fazie dojrzałości zbiorczej. Przed przetworzeniem trzeba wydrążyć wnętrze — nasiona otaczają sztywne włoski, które drażnią skórę i przewód pokarmowy. Miąższ nadaje się na konfitury, syropy, soki i susz do herbatek.
Czy wolno sadzić różę pomarszczoną, skoro jest gatunkiem inwazyjnym?
Wolno. Róża pomarszczona nie znalazła się w rozporządzeniu Rady Ministrów z 9 grudnia 2022 roku w sprawie list inwazyjnych gatunków obcych, więc nie obowiązuje wobec niej zakaz uprawy, rozmnażania ani wprowadzania do obrotu — inaczej niż w przypadku rdestowców czy barszczu Sosnowskiego. Nie zmienia to jednak faktu, że Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska klasyfikuje ją jako gatunek obcy szeroko rozprzestrzeniony i średnio inwazyjny, zagrażający nadmorskim wydmom szarym, wrzosowiskom bażynowym i lasom na wydmach, a poza wybrzeżem — wydmom śródlądowym. Dlatego odradzamy sadzenia w pasie nadmorskim, w pobliżu wydm, na terenach chronionych i w ich otulinach oraz w otwartym krajobrazie wiejskim. W zwykłym ogrodzie w głębi kraju, z barierą przeciwkorzeniową i z dala od terenów naturalnych, jest to wybór akceptowalny.
Jak powstrzymać rozrastanie się róży pomarszczonej po ogrodzie?
Krzew rozrasta się podziemnymi odrostami korzeniowymi, które wychodzą nawet kilka metrów od rośliny macierzystej. Skuteczne są dwie rzeczy: bariera przeciwkorzeniowa wkopana na 40–50 cm przy sadzeniu oraz coroczne usuwanie odrostów wraz z fragmentem korzenia — samo ścięcie nad ziemią tylko pobudza roślinę do wypuszczania kolejnych. Pomaga też domknięcie nasadzenia koszonym trawnikiem albo utwardzoną ścieżką i unikanie nawożenia azotem, które nasila wybijanie odrostów. Warto również obcinać przekwitłe kwiaty na krzewach rosnących blisko terenów naturalnych, żeby ograniczyć rozsiewanie nasion przez ptaki.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Rosa rugosa Thunb.Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Rugosa rosesInstytucja / ogród botaniczny
- Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska — Rosa rugosa, róża pomarszczona (karta gatunku obcego)Instytucja / ogród botaniczny
- NC State Extension Gardener Plant Toolbox — Rosa rugosaInstytucja / ogród botaniczny
- Missouri Botanical Garden Plant Finder — Rosa rugosaInstytucja / ogród botaniczny
- Cendrowski A., Kalisz S., Mitek M., „Właściwości i zastosowanie owoców róży w przetwórstwie spożywczym”, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 2012, 4 (83), 24–31Artykuł naukowy
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
