Turkuć podjadek

Rozpoznawanie

Duży (3–5 cm) brązowy owad o masywnych, łopatowatych przednich odnóżach przystosowanych do kopania, podobnych do łap kreta. Prowadzi podziemny tryb życia i jest aktywny głównie nocą, wydając charakterystyczny, ćwierkający dźwięk. Objawy: ryjąc płytkie korytarze tuż pod powierzchnią gleby, podgryza korzenie, bulwy oraz szyjki korzeniowe rozsad i warzyw, które nagle więdną i padają. Uszkadza również korzenie darni, pozostawiając na trawniku spulchnione, wypiętrzone ścieżki. Turkuć to prostoskrzydły owad z rodziny turkuciowatych (Gryllotalpidae), bliski krewny świerszczy i jeden z największych krajowych owadów prostoskrzydłych. Ciało pokrywa gęste, aksamitne owłosienie; krótkie, skórzaste pokrywy odsłaniają dobrze rozwinięte tylne skrzydła, dzięki którym w ciepłe, bezwietrzne noce — zwłaszcza w porze godowej — owad potrafi latać. Terkoczący śpiew wydają samce, pocierając pokrywami skrzydłowymi, a lejkowate wejście do nory dodatkowo go wzmacnia. Turkuć preferuje gleby wilgotne, próchniczne i lekkie, często w pobliżu wody, kompostowników i pryzm obornika, i jest aktywny od wiosny do jesieni. Cykl rozwojowy jest długi: turkuć przechodzi przeobrażenie niezupełne, więc jego stadia młodociane to nimfy (potocznie zwane też larwami) — owad zimuje głęboko w glebie jako nimfa lub osobnik dorosły, a późną wiosną (maj–czerwiec) samica wygryza kulistą komorę lęgową na głębokości ok. 10–30 cm, składa w niej 200–300 jaj i przez pewien czas ich pilnuje. Nimfy rozwijają się powoli — osiągnięcie dorosłości trwa zwykle rok, a w chłodniejszym klimacie nawet dwa lata. Turkuć jest wszystkożerny: poza korzeniami i bulwami zjada też dżdżownice oraz larwy owadów w glebie, bywa więc częściowo drapieżny — jednak dla ogrodnika najdotkliwsze jest samo ryjące żerowanie, które przecina korzenie i podważa świeżo posadzone rozsady. Charakterystycznym objawem jest nagłe więdnięcie roślin w rzędzie, wzdłuż przebiegu podpowierzchniowego korytarza, oraz kopczyki luźnej ziemi i kręte, wypiętrzone ścieżki na trawniku, przypominające miniaturowe kretowiska.

Zwalczanie

Skuteczne są pułapki: zakopane równo z powierzchnią gładkie słoiki lub wiadra, do których owad wpada, a wiosną kupki obornika wabiące turkucie do gniazdowania, usuwane później wraz z jajami i larwami. Warto rozgniatać odnalezione gniazda i złoża jaj, stosować owadobójcze nicienie oraz starannie uprawiać glebę, co niszczy korytarze i komory lęgowe. Podstawą ekologicznego zwalczania są owadobójcze nicienie (Steinernema carpocapsae) — wprowadza się je do wilgotnej, nagrzanej gleby (powyżej ok. 12°C), gdzie aktywnie wyszukują szkodnika, wnikają do jego ciała i zakażają go śmiertelnymi bakteriami; najlepiej działają na młodsze stadia rozwojowe, a ich skuteczność silnie zależy od wilgotności i temperatury podłoża. Odłów pułapkami warto uzupełnić deskami lub płytami rozłożonymi na grządkach — turkucie chowają się pod nimi za dnia i można je stamtąd zbierać. Świeżo wykrytą norę można obficie zalać wodą (z odrobiną oleju roślinnego na powierzchni), co wypłasza owada na wierzch do ręcznego usunięcia — to metoda wspomagająca, pracochłonna i realna tylko przy pojedynczych osobnikach. Jesienne i wczesnowiosenne przekopanie gleby dodatkowo niszczy komory lęgowe, warto też sprzyjać naturalnym wrogom (ptaki, jeże, biegaczowate). Ochrona chemiczna ma znaczenie ograniczone: gotowe przynęty granulowane o działaniu żołądkowym rozkłada się w korytarzach, ale owad żyje pod ziemią i jest częściowo pożyteczny (zjada glebowe larwy), a opryski i zaprawy kontaktowe słabo go dosięgają — w ogrodach przydomowych chemia rzadko bywa uzasadniona. Trzeba przy tym pamiętać, że turkuć podjadek w wielu regionach Europy zanika i figuruje na czerwonych listach gatunków zagrożonych (m.in. w Niemczech), a lokalnie bywa obejmowany ochroną — masowe, odwetowe tępienie nie jest więc wskazane.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.