W skrócie
- Wiąże azot atmosferyczny dzięki bakteriom brodawkowym — nie nawozić go azotem.
- Po zbiorze ściąć nać, ale korzeni NIE wyrywać — zostawiają azot w glebie.
- Siać wcześnie, od końca marca; znosi chłód i lekkie przymrozki.
- Odmiany wysokie wymagają podpory — siatki, chrustu lub sznurków.
- Nie sadzić obok roślin cebulowych: czosnku, cebuli i pora.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Bobowate (Fabaceae)
- Wysokość
- 0.4–2 m
- Szerokość
- 0.2–0.4 m
- Pokrój
- Płożący
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta, Piaszczysta
- Odczyn
- pH 6–7.5
- Wilgotność
- Umiarkowana
- Kwitnienie
- Maj–Lipiec
- Mrozoodporność
- —
- Rozmnażanie
- Z nasion
Charakterystyka
Roślina zielna o pustych w środku, delikatnych łodygach, wspinająca się za pomocą wąsów czepnych powstałych z przekształconych końcowych listków. Liście parzystopierzaste, sinozielone, u nasady z dużymi przylistkami. Kwiaty motylkowe, najczęściej białe, samopylne — zapylają się same, jeszcze w pąku. Owocem jest strąk: u odmian łuskowych z twardym pergaminem wewnątrz, wyłuskiwany dla nasion, u odmian cukrowych bez pergaminu, jadalny w całości. Na korzeniach tworzą się drobne, kuliste brodawki — to w nich mieszkają bakterie wiążące azot.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Najbardziej wrażliwy na niedobór wody w okresie kwitnienia i nalewania strąków — susza w tym czasie wprost przekłada się na mniejszy plon. Podlewać pod korzeń, bo zmoczone liście sprzyjają mączniakowi.
Nawożenie
NIE nawozić azotem — groch wiąże azot atmosferyczny sam, a nawożenie azotowe wręcz hamuje tworzenie brodawek korzeniowych i skłania roślinę do budowania nadmiaru liści kosztem strąków.
Sadzenie
Gleba przepuszczalna, o odczynie obojętnym, bez świeżego obornika. Odmianom wysokim od razu postawić podporę — siatkę, chrust lub sznurki. Nie uprawiać grochu po sobie ani po innych roślinach bobowatych częściej niż co 4 lata.
Przycinanie
Po zakończeniu zbiorów ściąć nać przy samej ziemi i przeznaczyć na kompost.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Groch wzbogaca glebę w azot związany przez bakterie brodawkowe, z czego korzysta marchew rosnąca obok i po nim, a obie rośliny nie konkurują o tę samą warstwę gleby.
Niska sałata dobrze wykorzystuje półcień rzucany przez rządek grochu i jego wcześnie zwolnione stanowisko.
Szybko dojrzewa i zdąży zejść z zagonu, zanim groch rozrośnie się na całą przestrzeń — klasyczna uprawa współrzędna.
Ogórek jest wymagający pokarmowo i korzysta z azotu pozostawionego przez groch w glebie.
Tradycyjny następca grochu w płodozmianie — bardzo żarłoczny, dobrze wykorzystuje wzbogaconą azotem glebę.
Złe sąsiedztwo
Rośliny cebulowe wydzielają związki siarkowe, które hamują bakterie brodawkowe Rhizobium na korzeniach grochu, a tym samym jego zdolność wiązania azotu.
Klasyczna zła para: cebulowe i bobowate wzajemnie się hamują, groch rośnie w ich sąsiedztwie wyraźnie słabiej.
Kolejna roślina cebulowa — sąsiedztwo z grochem tradycyjnie uznaje się za niekorzystne dla obu upraw.
Należy do rodzaju Allium, dzieli z pozostałymi cebulowymi niekorzystny wpływ na rozwój grochu.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | Nasiona i młode strąki odmian cukrowych są w pełni jadalne. Surowe nasiona odmian pastewnych bywają ciężkostrawne. |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Groch to jedna z pierwszych roślin, jakie człowiek udomowił — jego nasiona znajdowano na stanowiskach z Żyznego Półksiężyca sprzed około 10 000 lat, obok pszenicy i jęczmienia. Przez stulecia jadano go głównie jako suche nasiona, podstawę taniej i sytej kuchni chłopskiej. Zielony groszek zbierany niedojrzały jako warzywo to stosunkowo późny pomysł, który rozpowszechnił się w Europie dopiero w XVII wieku, zaczynając od dworu francuskiego, gdzie stał się modnym przysmakiem.
Zastosowanie
Warzywo zagonowe do każdego ogrodu, cenne również jako element płodozmianu: uprawiany przed warzywami żarłocznymi (kapustne, ziemniaki, ogórki) zostawia im glebę wzbogaconą w azot. Odmiany cukrowe zbiera się na młode strąki jedzone w całości, łuskowe — na zielony groszek do gotowania, mrożenia i przetworów, a nasiona pozostawione do pełnej dojrzałości suszy się na zupy.
Ciekawostki
- To na grochu Grzegorz Mendel prowadził w latach 60. XIX wieku swoje doświadczenia nad dziedziczeniem cech. Krzyżując odmiany różniące się barwą kwiatów czy kształtem nasion, odkrył prawa dziedziczenia i dał początek genetyce — groch jest więc rośliną, od której zaczęła się cała ta dziedzina nauki.
- Groch nie pobiera azotu wyłącznie z gleby: w brodawkach na jego korzeniach żyją bakterie Rhizobium, które wiążą azot wprost z powietrza i przekazują go roślinie w zamian za cukry. Dlatego po grochu gleba jest żyźniejsza niż przed uprawą.
- Mendel wybrał groch nieprzypadkowo — kwitnie samopylnie i zapyla się jeszcze w zamkniętym pąku, więc badacz miał pełną kontrolę nad tym, która roślina z którą się krzyżuje.
Najczęstsze pytania
Czy groch trzeba nawozić azotem?
Nie — i lepiej tego nie robić. Groch żyje w symbiozie z bakteriami Rhizobium, które w brodawkach na jego korzeniach wiążą azot wprost z powietrza. Nawożenie azotem zniechęca roślinę do tworzenia brodawek (skoro azot jest podany na tacy) i skłania ją do budowania bujnej naci kosztem strąków. Wystarczy kompost oraz nawóz fosforowo-potasowy przed siewem.
Co zrobić z grochem po zbiorze?
Ściąć nać przy samej ziemi i przeznaczyć ją na kompost, ale korzeni nie wyrywać. To właśnie w brodawkach korzeniowych zgromadzony jest związany azot — pozostawione w glebie korzenie rozłożą się i zasilą kolejną uprawę. Wyrwanie ich razem z bryłą po prostu wynosi ten azot z zagonu.
Dlaczego nie sadzić grochu obok cebuli i czosnku?
Rośliny cebulowe wydzielają związki siarkowe o działaniu antybakteryjnym, które szkodzą bakteriom brodawkowym na korzeniach grochu, a więc uderzają dokładnie w mechanizm, dzięki któremu groch radzi sobie z azotem. W praktyce ogrodnicy od pokoleń obserwują, że groch i fasola rosną w sąsiedztwie cebulowych wyraźnie słabiej.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — PeasInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
