W skrócie
- Biała część powstaje przez obredlanie — im wyżej obsypana ziemią, tym dłuższa.
- Bardzo mrozoodporny — zimuje w gruncie, można zbierać nawet w mroźne dni.
- Długi sezon wegetacji: od siewu do zbioru mija zwykle 5–7 miesięcy.
- Sadzić rozsadę w głębokie dołki, nie zasypując ich ziemią.
- Świetny sąsiad dla marchwi — wzajemnie odstraszają swoje szkodniki.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Amarylkowate (Amaryllidaceae)
- Wysokość
- 0.4–0.9 m
- Szerokość
- 0.15–0.3 m
- Pokrój
- Wyprostowany
- Tempo wzrostu
- Wolne
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta
- Odczyn
- pH 6.5–7.5
- Wilgotność
- Umiarkowana, Wilgotna
- Kwitnienie
- Czerwiec–Lipiec
- Mrozoodporność
- USDA 5a–9b
- Rozmnażanie
- Z nasion
Charakterystyka
Roślina dwuletnia uprawiana jako jednoroczna: w pierwszym roku buduje łodygę i liście, a dopiero w drugim wybija okazały, kulisty kwiatostan — w ogrodzie warzywnym zbiera się ją przed tym etapem. W odróżnieniu od cebuli nie tworzy zgrubiałej cebuli, lecz tak zwaną łodygę rzekomą: gruby, biały walec z ciasno na siebie nawiniętych pochew liściowych. Liście są płaskie, wachlarzowato rozchodzące się, szarozielone, często z woskowym nalotem. Wartość kulinarną ma przede wszystkim część biała i jasnozielona, wyrosła bez dostępu światła; zielone liście są twardsze i nadają się głównie na wywary.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Ma długi sezon wegetacji i płytkie korzenie, więc potrzebuje regularnej wilgoci przez całe lato. Susza daje cienkie, twarde łodygi i skłania rośliny do przedwczesnego wybijania w pęd kwiatowy.
Nawożenie
Umiarkowanie, ale systematycznie przez długi sezon. Nie stosować świeżego obornika — sprzyja on porażeniu i gorszemu przechowywaniu.
Sadzenie
Gleba żyzna, próchniczna i głęboko uprawiona, o odczynie obojętnym. Rozsadę sadzić w głębokie dołki (10–15 cm) zrobione kołkiem, bez zasypywania ziemią — wystarczy zalać wodą, a dołek sam się z czasem wypełni. Już samo takie sadzenie daje pierwszy odcinek białej łodygi.
Przycinanie
Przed posadzeniem skrócić rozsadzie liście o mniej więcej jedną trzecią i przyciąć końcówki korzeni — roślina lepiej się przyjmuje. Latem sukcesywnie obsypywać łodygę ziemią.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Klasyczna para w ogrodzie: zapach pora odstrasza połyśnicę marchwiankę, a zapach marchwi — śmietkę cebulankę atakującą pory. Ochrona działa w obie strony.
Szybko dojrzewa i wykorzystuje wolne miejsce między wolno rosnącymi porami, zanim te zajmą cały zagon.
Sąsiedztwo roślin cebulowych tradycyjnie uznaje się za korzystne dla truskawek — ma ograniczać choroby grzybowe.
Nie konkuruje z porem o tę samą warstwę gleby i dobrze wypełnia zagon obok jego wąskich rządków.
Złe sąsiedztwo
Związki siarkowe wydzielane przez pora hamują bakterie brodawkowe na korzeniach grochu, czyli mechanizm wiązania azotu, na którym opiera się jego wzrost.
Jak wszystkie bobowate źle znosi sąsiedztwo roślin cebulowych — obie uprawy rosną wtedy słabiej.
Ten sam rodzaj Allium — wspólne szkodniki i choroby, przede wszystkim śmietka cebulanka i mączniak rzekomy cebuli, których presja rośnie przy uprawie obok siebie.
Kolejna roślina cebulowa dzieląca z porem szkodniki i patogeny glebowe; wymaga też tej samej przerwy w płodozmianie.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | Warzywo w pełni jadalne — zarówno biała łodyga, jak i zielone liście, nadające się na wywary. |
| Psy | Umiarkowana | Jak wszystkie rośliny z rodzaju Allium (cebula, czosnek) jest toksyczny dla psów — uszkadza czerwone krwinki i może wywołać niedokrwistość. |
| Koty | Wysoka | Koty są na związki siarkowe roślin cebulowych jeszcze wrażliwsze niż psy — nawet niewielkie ilości bywają groźne. |
Historia i pochodzenie
Por wywodzi się z czosnku wielkiego rosnącego dziko w basenie Morza Śródziemnego. Uprawiali go już starożytni Egipcjanie i Rzymianie — Neron ponoć jadał go regularnie w przekonaniu, że wzmacnia głos, przez co złośliwie przezywano go porożercą. Do dziś por jest narodowym symbolem Walii, noszonym przy odzieży w dzień świętego Dawida, a jego popularność w kuchni północnej Europy zbudowała odporność na chłód, dzięki której dostarczał świeżego warzywa w środku zimy.
Zastosowanie
Warzywo zagonowe o długim sezonie, cenne zwłaszcza jesienią i zimą, gdy niewiele innych upraw daje świeży plon prosto z ogrodu. W kuchni podstawa zup i wywarów, składnik duszonych warzyw, sałatek i zapiekanek. Można zbierać sukcesywnie przez całą zimę, wykopując tyle roślin, ile akurat potrzeba.
Ciekawostki
- Biała łodyga pora nie jest cechą odmiany, tylko efektem pracy ogrodnika: powstaje przez sukcesywne obsypywanie rośliny ziemią, która odcina dostęp światła i uniemożliwia tworzenie zielonego barwnika. Im wyżej obredlisz, tym dłuższa będzie biała część.
- Por jest jednym z najbardziej mrozoodpornych warzyw — spokojnie zimuje w gruncie i można go wykopywać w środku zimy, o ile ziemia nie jest zamarznięta na kamień.
- To narodowy symbol Walii — Walijczycy przypinają go do ubrania w dzień świętego Dawida, a legenda wywodzi ten zwyczaj z bitwy, w której pory na hełmach pozwalały odróżnić swoich od wrogów.
Najczęstsze pytania
Jak uzyskać długą, białą łodygę pora?
Białą część daje brak światła, więc trzeba ją wypracować dwoma zabiegami. Po pierwsze, sadź rozsadę w głębokie, robione kołkiem dołki (10–15 cm), których nie zasypujesz ziemią, tylko zalewasz wodą. Po drugie, przez lato kilkakrotnie obredlaj rośliny, obsypując łodygę ziemią coraz wyżej — ale nigdy powyżej miejsca, w którym liście rozchodzą się na boki, bo ziemia dostanie się do środka łodygi i pora nie da się doczyścić.
Czy por przetrwa zimę w gruncie?
Tak — to jedno z najbardziej mrozoodpornych warzyw i w polskich warunkach spokojnie zimuje na zagonie. Można go zbierać sukcesywnie przez całą zimę, wykopując tyle roślin, ile potrzeba; problemem bywa jedynie zamarznięta na kamień gleba. Warto ściółkować zagon liśćmi lub słomą, żeby ziemia dłużej pozostawała miękka.
Dlaczego mój por jest cienki jak ołówek?
Najczęściej to kwestia czasu i wody: por ma bardzo długi sezon wegetacji (5–7 miesięcy od siewu), więc zbyt późny siew po prostu nie daje mu szans na zgrubienie. Do tego dochodzą przesuszenie gleby latem, brak zasilania w lipcu i sierpniu oraz zbyt gęste sadzenie — pory posadzone bliżej niż co 15 cm konkurują ze sobą i zostają wąskie.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — LeeksInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
