Hortensja bukietowa

Biały, mączysty nalot na liściach, pędach i pąkach. Liście żółkną, deformują się i przedwcześnie opadają. Nalot rozwija się na obu stronach blaszki, często dobrze widoczny od góry, i daje się łatwo zetrzeć palcem — to powierzchniowa grzybnia ektopasożyta, czerpiąca składniki z komórek skórki za pomocą ssawek (haustoriów). Początkowo widoczne są pojedyncze, okrągłe, białe plamki, które z czasem zlewają się i pokrywają całą powierzchnię liści oraz młode przyrosty. Najbardziej podatne są liście młode i tegoroczne pędy; silne porażenie powoduje ich marszczenie, sztywnienie i zahamowanie wzrostu, a na pąkach — deformację lub zamieranie kwiatów. Na owocach niektórych gatunków (agrest, jabłoń, dyniowate) nalot pozostawia ordzawienia lub skorzawiałą powłokę. Pod koniec sezonu w obrębie nalotu pojawiają się drobne, ciemne owocniki (chasmotecja, dawniej nazywane klejstotecjami) — zimujące struktury patogena. Choroba dotyka wielu roślin, m.in. róż, dębu, ligustru, bzu, dyniowatych, zbóż, winorośli, jabłoni, agrestu, floksów i jeżówek, przy czym każdego z tych żywicieli poraża wyspecjalizowany gatunek grzyba.

Objaw dotyczy roślin kwasolubnych — hortensji, róży, rododendrona, borówki i innych — uprawianych na glebach zasadowych lub wapiennych. Blaszka liściowa żółknie, podczas gdy nerwy pozostają wyraźnie zielone, dając charakterystyczną chlorozę międzynerwową. Objawy pojawiają się najpierw na najmłodszych liściach na szczytach pędów, ponieważ żelazo jest w roślinie mało ruchliwe i nie przemieszcza się do nowych przyrostów. W skrajnych przypadkach liście są niemal białe, a ich brzegi zasychają. Kluczowe jest to, że przyczyną najczęściej nie jest brak żelaza w glebie, lecz zbyt wysokie pH, które blokuje jego pobieranie przez korzenie. Warto zaznaczyć, że nie wszystkie podatne rośliny są w równym stopniu kwasolubne — róża preferuje odczyn lekko kwaśny do obojętnego (około pH 6–7) i na silnie zasadowych, wapiennych glebach również choruje na chlorozę żelazową, choć nie jest kwasolubna tak jak rododendron czy borówka. Wzór żółknięcia jest bardzo regularny: zielona pozostaje nie tylko główna wiązka, lecz cała drobna siateczka nerwów, przez co liść wygląda jak zielona koronka na żółtozielonym tle — to najpewniejsza cecha rozpoznawcza, odróżniająca chlorozę międzynerwową od równomiernego, całopowierzchniowego żółknięcia typowego dla niedoboru azotu. Objawy nasilają się z każdym kolejnym przyrostem: starsze liście u dołu pędu bywają jeszcze zielone lub tylko lekko rozjaśnione, a im młodszy liść, tym jest bledszy, aż po niemal białe, cytrynowe wierzchołki. Przy długo utrzymującym się niedoborze brzegi i wierzchołki najmłodszych liści brązowieją i nekrotyzują, pędy słabiej rosną i drobnieją, a u borówki spada plon oraz jakość owoców. Chloroza żelazowa nie jest zaraźliwa — nie przenosi się z rośliny na roślinę, lecz pojawia się jednocześnie u wszystkich egzemplarzy rosnących na tym samym, zbyt zasadowym stanowisku, co również pomaga odróżnić ją od chorób infekcyjnych. Nasilenie bywa zmienne w sezonie: chłodna, mokra i zbita gleba, zła aeracja korzeni, nadmiar wapnia, wysoka zawartość wodorowęglanów w wodzie do podlewania oraz przenawożenie fosforem dodatkowo utrudniają pobieranie żelaza i zaostrzają objawy nawet wtedy, gdy pierwiastka w glebie nie brakuje.

Żółte lub kanciaste (ograniczone nerwami) plamy na wierzchu liści, którym od spodu odpowiada szarofioletowy lub brązowy nalot zarodników. Różni się od mączniaka prawdziwego, którego biały nalot jest na wierzchu liści. Rozwija się w wilgoci i chłodne noce; groźny dla ogórków, cebuli i winorośli. Plamy są początkowo jasnozielone lub żółknące, a ich kanciasty, mozaikowy kształt bierze się stąd, że rozwój patogenu zatrzymują większe nerwy liścia. Delikatny, kożuchowaty nalot od spodu (stąd nazwa „mączniak”) to zarodnikowanie lęgniowca — najlepiej widoczny rano lub po okresie wysokiej wilgotności powietrza. Z czasem plamy brązowieją, zasychają i zlewają się, liść zamiera przedwcześnie, co osłabia całą roślinę i obniża plon. Choroba jest silnie wyspecjalizowana wobec żywiciela: ogórki i dynie poraża Pseudoperonospora cubensis, cebulę Peronospora destructor, winorośl Plasmopara viticola, a sałatę Bremia lactucae — dlatego porażenie jednego gatunku zwykle nie przenosi się na niespokrewnione uprawy.

Drobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.