Szarka śliwy (ospowatość śliwy)

Objawy

Choroba atakuje śliwę, morelę i brzoskwinię oraz inne gatunki z rodzaju Prunus. Na liściach pojawiają się jasne, chlorotyczne pierścienie, plamy i smugi wzdłuż nerwów, najwyraźniej widoczne wiosną przy chłodnej pogodzie. Na owocach powstają wgłębienia, przebarwienia i deformacje, a miąższ pod nimi bywa przebarwiony i gumowaty, o pogorszonym smaku. Porażone owoce często przedwcześnie opadają, przez co plon traci wartość handlową i konsumpcyjną. Objawy liściowe przybierają też postać rozjaśnień wzdłuż nerwów (tzw. przepaśnienie nerwów) oraz nieregularnego cętkowania; wiosną są najsilniejsze, a w upalne lato często zanikają (maskują się) i wracają w kolejnym sezonie, co utrudnia rozpoznanie. Nasilenie objawów zależy od szczepu wirusa i wrażliwości odmiany — od form niemal bezobjawowych po silne deformacje. Na owocach śliwy widoczne są ciemne, sinawe pierścienie i plamy oraz wgniecenia; u moreli charakterystyczne, diagnostyczne pierścienie i plamy pojawiają się także na pestce (endokarpie), co jest jedną z pewniejszych cech rozpoznawczych. U brzoskwini spotyka się dodatkowo przełamanie barwy płatków kwiatów (jaśniejsze smugi). Świeżo zakażone drzewa bywają przez sezon bezobjawowe, dlatego pewne potwierdzenie daje wyłącznie badanie laboratoryjne (test serologiczny ELISA lub molekularny RT-PCR).

Zwalczanie

Szarka jest nieuleczalną chorobą wirusową — nie istnieje żaden skuteczny zabieg leczniczy, a jedyną metodą ograniczania jej rozprzestrzeniania jest karczowanie i niszczenie porażonych drzew wraz z korzeniami. Równolegle należy zwalczać mszyce, które nietrwale przenoszą wirus z drzewa na drzewo. Nowych nasadzeń nie zakłada się w bezpośrednim sąsiedztwie porażonych sadów. Karczowanie musi obejmować także odrosty korzeniowe — wirus utrzymuje się w korzeniach, a pozostawione odrosty odrastają już zakażone i stają się nowym źródłem infekcji. Ścięty materiał należy zniszczyć (spalić lub zrębkować) i nie przeznaczać go na przeszczepy ani sadzonki. Ważna uwaga o zwalczaniu mszyc: szarka przenosi się w sposób nietrwały — mszyca nabywa i przekazuje wirus w ciągu kilku sekund–minut żerowania próbnego — dlatego opryski owadobójcze NIE zapobiegają zakażeniu, bo mszyca zaraża drzewo, zanim zginie. Zwalczanie mszyc ogranicza jedynie ogólną presję wektora i ma charakter wspomagający, a nie decydujący. Szarka podlega nadzorowi fitosanitarnemu, w produkcji szkółkarskiej obowiązuje wymóg materiału wolnego od wirusa, a podejrzenie porażenia w uprawie towarowej warto zgłosić właściwej inspekcji ochrony roślin.

Profilaktyka

Podstawą jest zakładanie sadu z certyfikowanego, wolnego od wirusa materiału szkółkarskiego oraz wybór odmian odpornych lub tolerancyjnych. Ważna jest też regularna lustracja drzew i szybkie usuwanie pierwszych porażonych egzemplarzy, zanim staną się źródłem zakażenia dla całej plantacji. Nie należy rozmnażać (szczepić, okulizować) drzew z własnych ani niepewnych źródeł — zakażony materiał szkółkarski jest najczęstszą drogą wprowadzenia wirusa na nową plantację. Wśród odmian śliwy istnieją formy odporne reagujące nadwrażliwością, np. ‘Jojo’, oraz odmiany tolerancyjne, które warto wybierać na terenach, gdzie choroba występuje. Nowe nasadzenia lokalizuje się z dala od starych, porażonych sadów oraz od dzikich rezerwuarów wirusa — tarniny (Prunus spinosa) i innych dziko rosnących śliw, które bywają źródłem zarówno wirusa, jak i przenoszących go mszyc; takie rezerwuary w sąsiedztwie warto usuwać. Lustrację prowadzi się przede wszystkim wiosną, gdy objawy liściowe są najwyraźniejsze, a przy wątpliwościach zleca się badanie laboratoryjne. Ograniczanie populacji mszyc w skali plantacji zmniejsza tempo rozprzestrzeniania, choć — jak wyżej — nie zapobiega pojedynczym zakażeniom.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.