Rak bakteryjny drzew pestkowych

Objawy

Na pniu i konarach powstają zapadnięte, nekrotyczne rany (raki), z których – zwłaszcza wiosną – wycieka bursztynowa guma (gummoza). Kora nad ranami zamiera i pęka, a porażone pąki oraz krótkopędy nie rozwijają się lub zamierają wiosną, przez co całe partie korony usychają. Na liściach mogą pojawiać się drobne, brązowe, wodniste plamki wypadające z blaszki („dziurkowatość”). Choroba dotyka drzew pestkowych – wiśni, czereśni, śliwy, brzoskwini i moreli – i przy obrączkowaniu konaru prowadzi do jego zamarcia. Sprawcą są dwa patowary bakterii — Pseudomonas syringae pv. syringae oraz pv. morsprunorum — o zbliżonych objawach, których nie da się rozróżnić gołym okiem. Charakterystycznym, wczesnym objawem jest zamieranie pąków i kwiatów wiosną (tzw. blast kwiatowy): pąki brązowieją i nie rozwijają się, a pojedyncze konary nagle więdną i zasychają, długo utrzymując na sobie zbrązowiałe liście. Guma wyciekająca z raków jest szklista do bursztynowej i pojawia się najobficiej wiosną oraz wczesnym latem, po ruszeniu soków; w pełni lata wyciek zwykle ustaje. Po nacięciu kory na brzegu raka tkanka pod spodem bywa wodnista, brunatnordzawa, o kwaskowatym, fermentacyjnym zapachu (typowe dla pv. syringae). Plamki na liściach są początkowo drobne, kanciaste, wodniste i otoczone jaśniejszą obwódką; ich martwe środki wykruszają się, dając efekt „śrutu”. Objawy łatwo pomylić z uszkodzeniami mrozowymi kory oraz z fungicznym zamieraniem pędów (monilioza) i grzybową dziurkowatością liści (Wilsonomyces carpophilus) — kluczem jest wtedy pora nasilenia i obecność zarodnikowania grzyba. Choroba nasila się w chłodnej, wilgotnej pogodzie wiosną i jesienią; latem, w cieple i suszy, bakteria jest najmniej aktywna.

Zwalczanie

Nie ma skutecznego zwalczania chemicznego po zainfekowaniu – podstawą jest wycinanie porażonych pędów i konarów z zapasem zdrowego drewna. Cięcie wykonuje się w suchą pogodę latem, gdy aktywność bakterii jest najniższa i rany szybko się goją, a nie zimą czy wczesną wiosną. Narzędzia dezynfekuje się między cięciami, a duże rany zabezpiecza; silnie porażone, obrączkowane drzewa usuwa się. W praktyce cięcie prowadzi się w pełni lata (lipiec–sierpień), w suchą pogodę i z prognozą bez opadów, usuwając konar co najmniej 15–30 cm poniżej widocznej granicy raka, aż do zdrowego, jasnego drewna. Narzędzia odkaża się przed każdym kolejnym cięciem (np. 70% alkoholem lub roztworem podchlorynu), a wycięty materiał wynosi się z sadu i niszczy — zaschłe raki pozostają źródłem bakterii na następny sezon. Większe rany warto zabezpieczyć środkiem do zabliźniania, chroniąc je przed przesychaniem i ponownym zasiedleniem. Preparaty miedziowe działają wyłącznie ograniczająco i profilaktycznie — nie „leczą” istniejącego raka, a część szczepów wykształciła tolerancję na miedź, więc nie należy traktować ich jako kuracji. Drzewa z pniem lub przewodnikiem obrączkowanym przez raka na całym obwodzie są nie do uratowania i trzeba je usunąć, by nie zakażały sąsiednich.

Profilaktyka

Kluczowe jest ograniczanie ran, którymi wnika bakteria – unikanie cięcia w okresie wilgotnym i mrozowym oraz ochrona przed uszkodzeniami mrozowymi i słonecznymi pni (bielenie). Sadzi się zdrowy materiał na stanowiskach przewiewnych, niezalewanych, dobiera odmiany i podkładki mniej podatne oraz utrzymuje drzewa w dobrej kondycji zrównoważonym nawożeniem. Zabiegi miedziowe jesienią (przy opadaniu liści) mogą ograniczać źródło infekcji. Bakteria zimuje w rakach, w pąkach i na powierzchni drzewa, a rozprzestrzenia się z kroplami deszczu i na narzędziach; jesienne blizny po opadłych liściach oraz mikrouszkodzenia to główne bramy wnikania — stąd znaczenie oprysku miedziowego w okresie opadania liści, a w rejonach silnego porażenia także przy nabrzmiewaniu pąków. Bielenie pni wapnem od jesieni ogranicza pękanie kory od mrozu i zimowego słońca, które otwiera drogę infekcji. Warto sadzić drzewa na mniej podatnych podkładkach i wybierać odmiany o wyższej tolerancji, z certyfikowanego, zdrowego materiału szkółkarskiego. Unika się nadmiernego, późnego nawożenia azotem — bujne, niezdrewniałe pędy są bardziej podatne — oraz zapewnia dobry drenaż i przewiewne rozstawy, by korona szybko obsychała. Cięcie formujące i sanitarne planuje się na suchy okres letni, nigdy w chłodne, wilgotne dni jesieni i przedwiośnia.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.