Kukurydza cukrowa

Grzyb glebowy poraża system korzeniowy i wnika do wiązek przewodzących, blokując przepływ wody w roślinie. Rośliny więdną, początkowo w upalne dni i często jednostronnie lub od dolnych liści, następnie żółkną i zamierają mimo wilgotnej gleby. Na poprzecznym przekroju łodygi widoczne jest charakterystyczne brunatne przebarwienie wiązek przewodzących. Choroba nasila się w cieple — optimum rozwoju patogena przypada na wysokie temperatury gleby (ok. 25–30°C), dlatego pierwsze objawy pojawiają się zwykle w pełni lata. We wczesnej fazie rośliny więdną w upalne południe, a nocą lub po podlaniu chwilowo się podnoszą; z czasem więdnięcie staje się trwałe. Żółknięcie postępuje od najstarszych, dolnych liści ku górze i bywa wyraźnie jednostronne — niekiedy porażona jest tylko połowa liścia lub jedna strona pędu, po tej stronie, którą biegną zatkane wiązki. Rośliny są słabiej wyrośnięte (zahamowanie wzrostu), a u siewek fuzarioza objawia się jako zgorzel i przewracanie się rozsady. Brunatne przebarwienie wiązek to najpewniejsza cecha rozpoznawcza — u fuzariozy jest zwykle intensywne i sięga głęboko w łodygę oraz w korzenie. W wilgotnych warunkach, zwłaszcza u podstawy łodygi lub na powierzchni przekroju, może pojawić się delikatny różowo-łososiowy lub biały nalot zarodnikowania grzyba. Fusarium oxysporum występuje w wyspecjalizowanych formach (formae speciales), z których każda poraża tylko określony gatunek lub rodzaj rośliny (np. pomidor, ogórek, groch, goździk, banan), co pomaga odróżnić go od patogenów o szerokim zakresie żywicieli.

Rdzawopomarańczowe lub brunatne, pylące skupiska zarodników na spodniej stronie liści, którym na wierzchu odpowiadają żółte plamy. Silnie porażone liście żółkną i przedwcześnie opadają, roślina słabnie. Dotyczy m.in. róż, malw, a niektóre rdze mają żywiciela pośredniego (np. rdza gruszy — jałowiec). Krostki (skupiska zarodników letnich, tzw. urediniów) przebijają skórkę liścia i uwalniają pomarańczowo-rdzawy proszek, który ściera się na palec — to najpewniejsza cecha rozpoznawcza. W pełni lata pojawiają się głównie na spodzie blaszki, wzdłuż nerwów i na ogonkach, u niektórych gatunków także na zielonych pędach i działkach kielicha. Późną jesienią skupiska ciemnieją do brunatnoczarnych — to zarodniki przetrwalnikowe (telia), którymi grzyb zimuje na resztkach roślin. Rdze cechuje wąska specjalizacja: dana rdza poraża zwykle jeden gatunek lub rodzaj żywiciela, dlatego rdza róży, malwy oraz prawoślazu, fasoli, pora i czosnku, mięty, pelargonii czy trawnika to różne, niewymienne grzyby. Objaw ogólny — żółknięcie i przedwczesne opadanie liści — osłabia roślinę, ogranicza kwitnienie i plonowanie, rzadko jednak zabija ją w ciągu jednego sezonu.

Larwy chrząszczy sprężykowatych: wąskie, twarde i błyszczące, żółtobrązowe (stąd nazwa „druciki”), długości do 2–3 cm, z trzema parami krótkich nóg tuż za głową. Rozwijają się w glebie przez 3–5 lat. Objawy: wąskie tunele wydrążone w bulwach ziemniaka, korzeniach marchwi, cebulach i podstawie łodyg oraz podgryzione korzenie rozsad, które więdną i wypadają placami — szczególnie na polach świeżo przeoranych po darni. Dorosłe chrząszcze (sprężykowate) są wydłużone, ciemne, długości 7–12 mm, znane z charakterystycznej zdolności podskakiwania z trzaskiem po przewróceniu na grzbiet — same nie czynią istotnych szkód roślinom uprawnym; szkodnikiem są wyłącznie larwy. Samice składają jaja płytko w glebie, najchętniej pod zadarnioną, wilgotną murawą, dlatego zagrożenie jest największe w pierwszych 2–3 latach po przeoraniu wieloletniego trawnika, ugoru czy pola zachwaszczonego perzem. Larwy przemieszczają się w profilu glebowym zależnie od temperatury i wilgoci: wiosną i jesienią żerują płytko, w strefie korzeni, a w upały i suszę schodzą głębiej. Uszkodzenia to charakterystyczne wąskie, gładkie kanaliki i tunele drążone w bulwach, korzeniach spichrzowych i cebulach; obniżają wartość handlową plonu i otwierają drogę wtórnym zgniliznom bakteryjnym oraz grzybowym. W rozsadach i młodych siewkach (kukurydza, warzywa, rośliny rabatowe) larwy przegryzają korzenie i podstawę łodygi u szyi korzeniowej, przez co rośliny więdną i giną placami, pozostawiając w rzędach puste placki (przerwy w obsadzie). Szkody nasilają się na glebach ciężkich, wilgotnych, próchnicznych i silnie zachwaszczonych.

Grube, tłuste gąsienice motyli sówkowatych, szarobrązowe lub ziemiste, o gładkiej skórze, żerujące nocą. W dzień kryją się płytko w glebie, zwinięte w charakterystyczny kształt litery C. Żywicielami są warzywa, rozsady, byliny i truskawki. Objawy: rolnice podgryzają młode rośliny tuż przy powierzchni gleby, ścinając siewki jak nożem, a ponadto zjadają korzenie, bulwy i dolne liście. Pod nazwą „rolnice” kryje się kilka gatunków sówek — najczęściej rolnica zbożówka (Agrotis segetum), rolnica czopówka (A. exclamationis) i rolnica gwoździówka (A. ipsilon). Dorosłe to niepozorne, nocne motyle o szarobrązowych przednich skrzydłach i rozpiętości ok. 3,5–4,5 cm, aktywne od maja; samice składają jaja pojedynczo lub grupami na glebie, resztkach roślinnych i chwastach. Młode gąsienice żerują początkowo na liściach nisko przy ziemi, dopiero starsze (dorastające do 4–5 cm) schodzą do gleby i przechodzą na podgryzanie roślin u nasady. W ciągu roku rozwija się zwykle jedno do dwóch pokoleń, a gąsienice zimują w glebie. Największe szkody pojawiają się na lekkich, przesuszonych glebach i w suche, ciepłe lata, zwłaszcza na świeżo obsadzonych grządkach oraz na polach założonych tuż po zaoranym ugorze lub trawniku. Charakterystycznym sygnałem jest młoda roślina ścięta i przewrócona tuż nad ziemią, a po rozgarnięciu gleby przy jej podstawie — zwinięta, tłusta gąsienica.

Drobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.

Ślimaki nagie i skorupkowe żerujące nocą i po deszczu. Objawy: nieregularne dziury w liściach i całkowicie ogryzione młode siewki, srebrzyste ślady śluzu na liściach i ziemi. Największe szkody w wilgotnych, ocienionych miejscach — szczególnie na sałacie, truskawkach i funkiach. Najgroźniejsze w ogrodach są ślimaki nagie (pozbawione zewnętrznej muszli): ślimak luzytański (Arion vulgaris, dawniej opisywany jako A. lusitanicus) oraz pomrowik plamisty (Deroceras reticulatum). Pomrów wielki (Limax maximus) bywa do nich morfologicznie podobny, ale żeruje głównie na rozkładającej się materii organicznej i grzybach, bywa nawet drapieżcą innych ślimaków, więc jako szkodnik żywych roślin ma niewielkie znaczenie. Formy skorupkowe — wstężyki (Cepaea) czy chroniony winniczek (Helix pomatia) — wyrządzają zwykle mniejsze szkody. Ciało jest miękkie, wydłużone i stale pokryte śluzem; na głowie widoczne są dwie pary wysuwanych czułków — dłuższa górna niesie oczy, krótsza dolna pełni funkcję dotykowo-węchową. Ślimaki są obojnakami: składają kuliste, przezroczyste lub perłowe jaja w skupiskach, ukryte w wilgotnej glebie, pod kamieniami i w ściółce. Jeden osobnik ślimaka luzytańskiego potrafi złożyć kilkaset jaj; zimują zarówno jaja, jak i młode ślimaki, a żerowanie trwa od wiosny do późnej jesieni, nasilając się w ciepłe, wilgotne noce. Uszkodzenia mają gładkie brzegi i powstają często w środku blaszki liściowej, nie tylko od krawędzi; siewki i rozsada bywają zjadane do gołej ziemi, a na truskawkach oraz dojrzewających warzywach ślimaki wygryzają zagłębienia w owocach. Diagnostycznie rozstrzygający jest zaschnięty, srebrzyście połyskujący ślad śluzu — nie pozostawia go żaden owad.