Parch jabłoni

Objawy

Na liściach pojawiają się oliwkowozielone, aksamitne, rozmyte plamy, które z czasem ciemnieją i brązowieją; silnie porażone liście żółkną i przedwcześnie opadają. Na owocach powstają ciemne, korkowate plamy, które w miarę wzrostu owocu pękają, dając charakterystyczne spękania i deformacje. Porażone owoce drobnieją, gorzej się przechowują i tracą wartość handlową. Pierwsze plamy widać zwykle na najmłodszych, rozwijających się liściach oraz na działkach kielicha kwiatów; początkowo są słabo odgraniczone, później przybierają wyraźnie ciemnooliwkowe do czarnobrunatnego zabarwienie z aksamitnym nalotem zarodnikowania. Wiosenne infekcje pierwotne wywołują askospory wyrzucane podczas deszczu z owocników zimujących w opadłych liściach; z powstałych plam tworzą się z kolei konidia odpowiedzialne za liczne infekcje wtórne w ciągu lata. Wczesne porażenie zawiązków prowadzi do jednostronnego wzrostu i silnej deformacji owocu, a pęknięcia korkowej tkanki stają się wrotami dla grzybów gnilnych i zgnilizn przechowalniczych. U odmian szczególnie podatnych parch tworzy także strupy i spękania na młodych pędach oraz gałązkach, które w kolejnym sezonie stają się dodatkowym źródłem zarodników. Osobną postacią jest tzw. parch przechowalniczy — drobne, punktowe plamki ujawniające się dopiero w chłodni, gdy owoce zostały zakażone tuż przed zbiorem.

Zwalczanie

Opryski fungicydowe wykonywane zapobiegawczo w okresie infekcji pierwotnych (wiosną, według progów wilgotności i temperatury z tablic Millsa); w ogrodach amatorskich pomocne bywają preparaty siarkowe. Wygrabianie i usuwanie lub kompostowanie opadłych liści przerywa cykl choroby, bo zarodniki zimują w liściach na ziemi. Zabiegi celuje się w fenofazy najbardziej narażone — od fazy zielonego i różowego pąka, przez kwitnienie, po opadanie płatków i pierwsze tygodnie po kwitnieniu, czyli okres uwalniania askospor. Skuteczna ochrona łączy fungicydy kontaktowe (siarka, ftalimidy) tworzące ochronną warstwę na powierzchni i działające wyłącznie zapobiegawczo, z preparatami o działaniu wgłębnym lub systemicznym (triazole z grupy inhibitorów biosyntezy steroli, strobiluryny, anilinopirymidyny), które mogą zadziałać interwencyjnie krótko po infekcji. Aby zapobiec uodpornieniu się grzyba, mechanizmy działania trzeba rotować i nie stosować tej samej grupy wielokrotnie z rzędu. Opryskanie opadłych liści roztworem mocznika jesienią przyspiesza ich rozkład i ogranicza wiosenną pulę zarodników. U odmian z parchem na pędach pomaga wycinanie porażonych gałązek podczas cięcia.

Profilaktyka

Sadzenie odmian odpornych lub mało podatnych (np. z genem Vf), utrzymywanie przewiewnych, prześwietlonych koron przez cięcie, unikanie zwilżania liści, jesienne wygrabianie liści oraz zbilansowane, umiarkowane nawożenie azotem. Podstawą jest ograniczanie źródła zakażenia i warunków sprzyjających grzybowi. Warto wybierać stanowiska słoneczne i przewiewne, sadzić drzewa w rozstawie zapewniającej szybkie obsychanie liści oraz formować luźną, dobrze prześwietloną koronę. Jesienne usuwanie liści można wspomóc rozdrobnieniem ich kosiarką lub przyspieszeniem rozkładu (mocznik, aktywność dżdżownic). Nawożenie azotem należy utrzymywać w umiarze, bo nadmiar pobudza bujny, wrażliwy na infekcje przyrost. Pomocne jest prowadzenie zabiegów według sygnalizacji i tablic Millsa (długość zwilżenia liści i temperatura), zamiast rutynowo według kalendarza. Trzeba pamiętać, że odporność odmian oparta na pojedynczym genie (Vf/Rvi6) bywa przełamywana przez nowe rasy patogena, dlatego nawet odmiany odporne mogą z czasem wymagać ograniczonej ochrony i podstawowej higieny sadu.

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Metody ekologiczne i biologiczne

Metoda	Jak działa	Kiedy stosować
Usuwanie opadłych liści (przerwanie cyklu)	Grabienie, kompostowanie lub rozdrobnienie liści kosiarką; jesienny oprysk mocznikiem przyspiesza ich rozkład i zmniejsza pulę zimujących askospor.	Jesień i wczesna wiosna, przed wiosennym uwalnianiem zarodników.
Odmiany odporne i przewiewne stanowisko	Dobór odmian z genem odporności (Vf/Rvi6), słoneczne i przewiewne miejsce oraz luźna korona ułatwiają obsychanie liści i ograniczają infekcje.	Na etapie zakładania sadu oraz przy cięciu formującym.
Monitoring i sygnalizacja (tablice Millsa)	Prognozowanie okresów infekcji z długości zwilżenia liści i temperatury pozwala celować zabiegi zamiast opryskiwać rutynowo — metoda wspomagająca.	Cały sezon wegetacyjny, zwłaszcza wiosną.

Metody chemiczne

Metoda	Jak działa	Kiedy stosować
Fungicydy kontaktowe (siarka, ftalimidy)	Tworzą ochronną warstwę na liściach i owocach, działają tylko zapobiegawczo (przed deszczem); siarka jest dopuszczona także w uprawie ekologicznej.	W okresie infekcji pierwotnych, według tablic Millsa.
Fungicydy systemiczne/wgłębne (triazole, strobiluryny, anilinopirymidyny)	Wnikają w tkankę i mogą zadziałać interwencyjnie krótko po infekcji; grupy mechanizmów trzeba rotować, aby nie doprowadzić do uodpornienia grzyba.	Wiosna, w kluczowych okresach nalotów.

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.