Zaraza ogniowa

Objawy

Kwiaty i młode pędy nagle brązowieją, a następnie czernieją, wyglądając jak przypalone ogniem — stąd nazwa choroby. Wierzchołki porażonych pędów charakterystycznie wyginają się ku dołowi w kształt haczyka przypominającego pasterski pastorał. W warunkach dużej wilgotności z porażonych tkanek wydobywa się mleczny, kleisty wyciek bakteryjny, a infekcja szybko postępuje w dół pędu, prowadząc do zamierania całych konarów. Porażone liście i owoce zasychają, lecz długo pozostają na drzewie. Najsilniej porażane są grusza i pigwa, następnie jabłoń, a spośród roślin ozdobnych i dziko rosnących — głóg, irga, ognik (Pyracantha) i jarząb, które bywają groźnym rezerwuarem infekcji. Na korze konarów i pnia powstają wyraźnie odgraniczone, zapadnięte nekrozy (rak zgorzelinowy) z pękającą korą; po jej nacięciu tkanka podkorowa jest przebarwiona na czerwonobrązowo, często z marmurkowatymi smugami. Kropla wycieku bakteryjnego z czasem bursztynieje i zasycha, a obecność bakterii można potwierdzić tzw. testem strumieniowania — ze świeżo przekrojonej porażonej tkanki zanurzonej w wodzie wypływają smużki mętnej zawiesiny bakteryjnej. Porażone owoce czernieją i mumifikują się, pozostając na drzewie, co odróżnia zarazę od zwykłego więdnięcia z niedoboru wody.

Zwalczanie

Zaraza ogniowa jest chorobą kwarantannową — jej wystąpienie należy zgłosić do wojewódzkiego inspektoratu ochrony roślin i nasiennictwa. Porażone pędy wycina się daleko poniżej granicy widocznych objawów (co najmniej 30–50 cm w zdrową tkankę), dezynfekując narzędzia po każdym cięciu, a silnie porażone drzewa usuwa i niszczy. W amatorskiej uprawie brak jest skutecznych środków chemicznych zwalczających bakterię. Cięcie sanitarne wykonuje się w suchą, chłodną pogodę, ostrym narzędziem dezynfekowanym po każdym rzucie (np. 70% etanol lub roztwór podchlorynu), a wycięty materiał spala się lub głęboko zakopuje — nigdy nie kompostuje. Nie istnieje leczenie systemiczne niszczące bakterię wewnątrz rośliny, dlatego kluczowe jest usunięcie całej porażonej tkanki z zapasem. Zabiegi ochronne (związki miedzi, biopreparaty antagonistyczne) mają sens wyłącznie profilaktycznie, w okresie kwitnienia, i nie zastąpią wycinania. Przy silnym, rozległym porażeniu jedynym wyjściem bywa karczowanie i zniszczenie całego drzewa, by ograniczyć źródło zakażenia dla sąsiednich nasadzeń.

Profilaktyka

Sadzenie odmian mniej podatnych oraz unikanie nadmiernego nawożenia azotem i cięcia pobudzającego bujny, łatwo porażany przyrost. Wskazana jest regularna kontrola drzew ziarnkowych w okresie kwitnienia i po gradobiciu, gdy świeże rany ułatwiają wnikanie bakterii. Kluczowe znaczenie ma zdrowy, kwalifikowany materiał szkółkarski oraz zakładanie sadów z dala od skupisk dzikich żywicieli (głogów, irg, ogników). Bakterie przenoszą owady zapylające, deszcz i wiatr, a także zanieczyszczone narzędzia, dlatego higiena cięcia i ograniczanie ran są równie ważne jak dobór odmian. Pomocne bywa korzystanie z pogodowych modeli prognozowania ryzyka infekcji kwiatowej (opartych na temperaturze i wilgotności podczas kwitnienia), które wskazują dni o wysokim zagrożeniu i optymalny moment zabiegu ochronnego. Warto też usuwać kwiaty wtórne (spóźnione, letnie kwitnienie), bo stwarzają dodatkową bramę wejścia dla bakterii w ciepłej porze.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.