Rak drzew owocowych

Objawy

Choroba poraża głównie jabłoń i gruszę. Na pędach i konarach tworzą się zapadnięte, koncentrycznie spękane i stopniowo rozrastające się rany, tak zwane raki, w obrębie których kora i drewno obumierają. Wokół rany drzewo wytwarza wały tkanki przyrannej (kalusa), próbując ją zabliźnić. Jesienią i w wilgotne dni na brzegach raków pojawiają się drobne, ceglastoczerwone owocniki grzyba. Gałęzie powyżej raka zamierają, a młode pędy bywają porażane przez blizny liściowe i szybko giną. Rak jest raną wieloletnią — grzyb zimuje w porażonej korze i co roku poszerza obwódkę martwicy, przez co brzegi rany układają się w charakterystyczne, koncentryczne pierścienie na przemian obumierającej tkanki i wałów kalusa (obraz przypominający „tarczę strzelniczą”). Grzyb wytwarza dwa typy zarodników: latem, w wilgoci, na powierzchni raka pojawiają się kremowobiałe, śluzowate poduszeczki zarodników konidialnych, a jesienią i zimą — wspomniane ceglastoczerwone, kuliste owocniki (perytecja) z zarodnikami workowymi. Zakażenie następuje przede wszystkim przez zranienia oraz naturalne wrota infekcji: świeże blizny po opadłych liściach, blizny przylistkowe i przetchlinki (lenticele), a także rany po cięciu i zbiorze owoców, pęknięcia mrozowe oraz uszkodzenia po żerowaniu bawełnicy korówki. Pęd lub konar całkowicie obrączkowany przez raka zamiera powyżej rany. Ten sam grzyb bywa też sprawcą zgnilizny owoców — najczęściej rozwijającej się od strony kielicha i ujawniającej się dopiero w przechowalni.

Zwalczanie

Porażone, cienkie pędy należy wycinać z zapasem zdrowego drewna, a rozległe raki na grubszych konarach wygładzać ostrym nożem do zdrowej tkanki i zabezpieczać maścią ogrodniczą. Ważne jest usuwanie z sadu mumii owocowych i porażonych resztek, które są źródłem zarodników. Pomocne są opryski zapobiegawcze preparatami miedziowymi w okresie opadania liści, gdy blizny liściowe stanowią wrota infekcji. Cięcie wykonuj w suchą pogodę, bo deszcz i wilgoć roznoszą zarodniki — tnij co najmniej 15–20 cm poniżej widocznej granicy raka, a narzędzia dezynfekuj między kolejnymi drzewami. Wycięte pędy oraz zeskrobaną z raków korę wynoś z sadu i pal, ponieważ pozostawione na miejscu nadal zarodnikują. Opryski miedziowe najlepiej powtórzyć kilkukrotnie w trakcie opadania liści (orientacyjnie przy około 10, 50 i 90 % opadłych liści), a dodatkowo wiosną w fazie pękania pąków, gdy odsłaniają się kolejne świeże rany. Trzeba mieć świadomość, że w silnie porażonym drzewie choroby nie da się już całkowicie wyleczyć — postępowanie ma charakter wieloletniego ograniczania: systematyczne wycinanie nowych raków, ochrona każdej świeżej rany cięcia i utrzymywanie drzewa w dobrej kondycji.

Profilaktyka

Warto sadzić odmiany mniej podatne oraz unikać zranień kory podczas cięcia i zabiegów pielęgnacyjnych, bo każda rana jest potencjalną bramą zakażenia. Zdrowiu drzew sprzyja przewiewna, prześwietlona korona, zbilansowane nawożenie bez nadmiaru azotu oraz unikanie przewilgocenia i zastoisk wody na stanowisku. Kluczowe jest zakładanie sadu ze zdrowego, kwalifikowanego materiału szkółkarskiego — młode drzewka bywają źródłem utajonego, bezobjawowego zakażenia, które ujawnia się dopiero po latach. Unikaj gleb ciężkich, podmokłych oraz zimnych zagłębień terenu (zastoisk mrozowych), gdzie kora łatwiej pęka, a rany goją się wolniej. Ograniczaj żerowanie bawełnicy korówki, której uszkodzenia otwierają drogę infekcji, cięcie planuj na suchą pogodę i zabezpieczaj większe rany. Warto też usuwać porażone konary z sąsiednich, zaniedbanych drzew — pojedynczy nieleczony sad potrafi być stałym źródłem zarodników dla całej okolicy.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.