W skrócie
- Jadalne są wyłącznie kwaśne ogonki liściowe — blaszki liściowe są trujące.
- Bardzo mrozoodporna bylina, która do dobrego plonu potrzebuje zimowego chłodu.
- Lubi stanowisko słoneczne lub lekko ocienione i żyzną, próchniczną, wilgotną glebę.
- Wybijające pędy kwiatowe warto wyłamywać, by wzmocnić plon ogonków.
- Jedna karpa owocuje przez wiele lat; rozmnaża się przez podział wiosną lub jesienią.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Rdestowate (Polygonaceae)
- Wysokość
- 0.6–1.5 m
- Szerokość
- 1–1.8 m
- Pokrój
- Kępowy
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta
- Odczyn
- pH 5.5–7
- Wilgotność
- Umiarkowana, Wilgotna
- Kwitnienie
- Maj–Czerwiec
- Mrozoodporność
- USDA 3a–8b
- Rozmnażanie
- Przez podział, Z nasion
Charakterystyka
Tworzy rozłożystą, wieloletnią kępę o grubym kłączu (karpie). Z karpy wyrastają bardzo duże, sercowate blaszki liściowe na mięsistych, często czerwono nabiegłych ogonkach długości 30–60 cm. Wysoki pęd kwiatowy z kremowobiałą wiechą pojawia się późną wiosną, ale w uprawie zwykle się go usuwa.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Duże liście silnie parują — w suche lato podlewać regularnie, by ogonki pozostały soczyste. Gleba żyzna i próchniczna, ale bez trwałego zastoju wody.
Nawożenie
Roślina żarłoczna; hojne ściółkowanie obornikiem lub kompostem znacznie poprawia plon ogonków.
Sadzenie
Głęboko przekopana, obficie zasilona kompostem gleba; sadzonki (karpy) sadzić tak, by pąki znalazły się tuż pod powierzchnią.
Przycinanie
Wyłamywać wybijające pędy kwiatowe u nasady, by roślina nie traciła energii na kwitnienie i nasiona.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Rabarbar na skraju grządki bywa stosowany w tradycji ogrodniczej jako roślina osłaniająca kapustne przed niektórymi szkodnikami.
Rośliny bobowate wzbogacają glebę w azot, którego żarłoczny rabarbar potrzebuje w dużych ilościach.
Złe sąsiedztwo
Rozłożysta, wieloletnia karpa rabarbaru silnie zacienia otoczenie i konkuruje o wodę oraz składniki, tłumiąc sąsiadów.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Choroby i szkodniki
Szarobrązowy, puszysty nalot grzybni na kwiatach, owocach, liściach i pędach, poprzedzony wodnistymi, gnijącymi plamami. Poraża osłabione i uszkodzone tkanki, szybko rozwija się w wilgoci i chłodzie oraz przy słabej cyrkulacji powietrza. Częsta na truskawkach, begoniach, piwoniach i różach. Nalot jest charakterystycznie „myszaty” — puszysty, popielatoszary, a przy potrąceniu porażonej tkanki wzbija się widoczna chmurka zarodników (konidiów), co stanowi cechę rozpoznawczą tej choroby. Infekcja rozpoczyna się zwykle od tkanek najsłabszych: przekwitających płatków, zranień, śladów po gradzie lub żerowaniu szkodników, a także od resztek pyłku osiadłego na płatkach. Na kwiatach pojawiają się drobne, brązowe, wodniste plamki, które szybko obejmują cały kwiat („zgorzel kwiatów”); z porażonego kwiatu grzyb często przerasta w głąb pędu, powodując jego przewężenie i zamieranie. Na owocach miękkich (truskawka, malina, winogrona, pomidor) rozwija się wodnista, brunatniejąca zgnilizna pokryta grubą warstwą szarego, puszystego kożucha — jagoda mięknie i „rozpływa się”. Na siewkach i sadzonkach Botrytis wywołuje zgorzel podstawy pędu i gwałtowne przewracanie się roślin. W starszej, obumierającej grzybni oraz na resztkach roślinnych tworzą się twarde, czarne, nieregularne grudki — sklerocja (przetrwalniki), którymi patogen zimuje w glebie i w resztkach roślinnych. Choroba ujawnia się także po zbiorze, jako szybko postępująca zgnilizna przechowalnicza owoców i warzyw.
MszyceDrobne (1–3 mm) owady o miękkim ciele, zielone, czarne lub różowe, żerujące gromadnie na młodych pędach i spodniej stronie liści. Wydzielają lepką rosę miodową. Cechą diagnostyczną odróżniającą mszyce od innych drobnych owadów ssących jest para syfonów (rurkowatych wyrostków) na końcu odwłoka oraz ogonek (cauda); w jednej kolonii występują zwykle formy bezskrzydłe (dzieworodne samice) obok uskrzydlonych migrantek, które latem nalatują na nowe rośliny. Latem mszyce rozmnażają się dzieworodnie i żyworodnie, w wielu pokoleniach, dzięki czemu populacja narasta lawinowo; jesienią u wielu gatunków pojawia się pokolenie płciowe składające zimujące jaja na żywicielu, a gatunki dwudomowe przenoszą się między żywicielem zimowym (często drzewem lub krzewem) a letnim (rośliną zielną). Objawy żerowania to skręcanie, kędzierzawienie i deformacja młodych liści, zahamowanie wzrostu, żółknięcie oraz opadanie pąków i zawiązków. Obfita rosa miodowa oblepia liście, a rozwijający się na niej grzyb czerni sadzakowej tworzy czarny nalot ograniczający fotosyntezę; rosą miodową żywią się mrówki, które w zamian bronią kolonii przed drapieżcami. Mszyce są też ważnymi wektorami wirusów roślinnych (m.in. mozaik), przenosząc je z rośliny na roślinę już podczas krótkiego kłucia próbnego.
ŚlimakiŚlimaki nagie i skorupkowe żerujące nocą i po deszczu. Objawy: nieregularne dziury w liściach i całkowicie ogryzione młode siewki, srebrzyste ślady śluzu na liściach i ziemi. Największe szkody w wilgotnych, ocienionych miejscach — szczególnie na sałacie, truskawkach i funkiach. Najgroźniejsze w ogrodach są ślimaki nagie (pozbawione zewnętrznej muszli): ślimak luzytański (Arion vulgaris, dawniej opisywany jako A. lusitanicus) oraz pomrowik plamisty (Deroceras reticulatum). Pomrów wielki (Limax maximus) bywa do nich morfologicznie podobny, ale żeruje głównie na rozkładającej się materii organicznej i grzybach, bywa nawet drapieżcą innych ślimaków, więc jako szkodnik żywych roślin ma niewielkie znaczenie. Formy skorupkowe — wstężyki (Cepaea) czy chroniony winniczek (Helix pomatia) — wyrządzają zwykle mniejsze szkody. Ciało jest miękkie, wydłużone i stale pokryte śluzem; na głowie widoczne są dwie pary wysuwanych czułków — dłuższa górna niesie oczy, krótsza dolna pełni funkcję dotykowo-węchową. Ślimaki są obojnakami: składają kuliste, przezroczyste lub perłowe jaja w skupiskach, ukryte w wilgotnej glebie, pod kamieniami i w ściółce. Jeden osobnik ślimaka luzytańskiego potrafi złożyć kilkaset jaj; zimują zarówno jaja, jak i młode ślimaki, a żerowanie trwa od wiosny do późnej jesieni, nasilając się w ciepłe, wilgotne noce. Uszkodzenia mają gładkie brzegi i powstają często w środku blaszki liściowej, nie tylko od krawędzi; siewki i rozsada bywają zjadane do gołej ziemi, a na truskawkach oraz dojrzewających warzywach ślimaki wygryzają zagłębienia w owocach. Diagnostycznie rozstrzygający jest zaschnięty, srebrzyście połyskujący ślad śluzu — nie pozostawia go żaden owad.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Umiarkowana | Jadalne są wyłącznie ogonki liściowe. Blaszki liściowe są trujące — zawierają wysokie stężenia kwasu szczawiowego i glikozydów antrachinonowych; ich spożycie powoduje zatrucie. |
| Psy | Umiarkowana | Liście zawierają szczawiany i są toksyczne dla zwierząt. |
| Koty | Umiarkowana | Liście zawierają szczawiany i są toksyczne dla zwierząt. |
Historia i pochodzenie
Rodzaj Rheum pochodzi z Azji, gdzie gatunki pokrewne (rzewień lekarski) od tysiącleci ceniono w medycynie za działanie przeczyszczające. Rabarbar ogrodowy jako warzywo do wyrobu kompotów i ciast rozpowszechnił się w Europie dopiero w XVIII–XIX wieku.
Zastosowanie
Ogonki liściowe używa się w kuchni na kompoty, dżemy, ciasta i kruszonki. Ze względu na okazałe liście roślina bywa też sadzona jako element ozdobny w ogrodach naturalistycznych i przy oczkach wodnych.
Ciekawostki
- Wczesnowiosenny plon można przyspieszyć bieleniem — nakrywając karpę wysokim, ciemnym pojemnikiem, uzyskuje się delikatniejsze, jaśniejsze ogonki.
- Kwasowy smak ogonków pochodzi głównie z kwasu jabłkowego i szczawiowego; w blaszkach liściowych szczawianów jest tyle, że stają się trujące.
Najczęstsze pytania
Czy liście rabarbaru są trujące?
Tak. Jadalne są wyłącznie ogonki liściowe. Same blaszki liściowe zawierają duże stężenia kwasu szczawiowego i glikozydów antrachinonowych i są trujące — nie należy ich jeść ani podawać zwierzętom.
Do kiedy można zbierać rabarbar?
Ogonki zbiera się od wiosny do mniej więcej połowy lata (czerwiec–lipiec). Później zawartość kwasu szczawiowego rośnie, ogonki twardnieją, a roślina potrzebuje czasu na regenerację przed zimą. Ogonki wyłamuje się u nasady, nie odcina.
Dlaczego rabarbar wypuszcza pędy kwiatowe i co z nimi robić?
Wybijanie pędów kwiatowych to naturalna reakcja starszych lub przesuszonych roślin. Pędy najlepiej wyłamać u nasady, gdy tylko się pojawią — kwitnienie i wydawanie nasion osłabia plon ogonków.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Rheum rhabarbarumBaza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Rhubarb (Rheum rhabarbarum)Instytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.