Piętnówka kapustnica

Rozpoznawanie

Motyl nocny o rozpiętości skrzydeł około 35–45 mm, z brązowoszarymi przednimi skrzydłami noszącymi charakterystyczną jasną plamkę nerkowatą. Gąsienice są duże (do 40 mm), początkowo zielone, później szarozielone do brązowych, bardzo żarłoczne i wielożerne: wygryzają nieregularne dziury w liściach, a w kapuście wdrążają się w głąb główki, zanieczyszczając ją odchodami i otwierając drogę gniciu. Poza roślinami kapustnymi żeruje na buraku, sałacie, cebuli oraz wielu innych warzywach i roślinach ozdobnych; zwykle rozwijają się dwa pokolenia w sezonie, a najgroźniejsze jest letnio-jesienne. Samice składają jaja w charakterystycznych, przylegających do siebie złożach po kilkadziesiąt sztuk na spodniej stronie liści; jaja są półkuliste, początkowo jasne, żółtawozielone. Najmłodsze gąsienice żerują gromadnie na dolnej stronie blaszki, wyskrobując ją i pozostawiając cienką, przezroczystą skórkę (tzw. okienkowanie), a z czasem rozchodzą się i przechodzą do wygryzania otworów oraz drążenia w głąb roślin. Starsze gąsienice są aktywne nocą, a w dzień kryją się u nasady rośliny, między liśćmi lub płytko w glebie, co utrudnia ich wykrycie i sprawia, że szkody bywają zauważane dopiero po ich powstaniu. Kluczowym objawem odróżniającym piętnówkę od gąsienic żerujących wyłącznie powierzchniowo jest zanieczyszczenie wnętrza główki wilgotnymi, ciemnymi odchodami — to ono, obok korytarzy drążonych w główce, czyni plon niehandlowym i otwiera drogę bakteriom gnilnym. Gatunek zimuje jako poczwarka w glebie; pierwsze motyle latają zwykle od maja do czerwca, a drugie, liczniejsze i groźniejsze pokolenie w lipcu i sierpniu.

Zwalczanie

W małych uprawach skuteczne jest przeglądanie roślin i ręczne zbieranie gąsienic, zwłaszcza wieczorem, gdy wychodzą żerować, oraz niszczenie złóż jaj na spodniej stronie liści. Loty motyli monitoruje się pułapkami feromonowymi, co pozwala trafnie ustalić termin zwalczania młodych gąsienic preparatami z Bacillus thuringiensis odm. kurstaki (starsze, wdrążone w główki, są już trudne do zwalczenia). Pomaga płodozmian, jesienna uprawa gleby niszcząca zimujące poczwarki oraz osłanianie upraw agrowłókniną. Zabieg opryskiwania jest skuteczny tylko wtedy, gdy trafi w młode gąsienice żerujące jeszcze na powierzchni liści — po wdrążeniu się w główkę środki ochrony już do nich nie docierają, dlatego termin wyznacza monitoring feromonowy i lustracja złóż jaj, a nie dopiero widok zniszczeń. Oprócz Bacillus thuringiensis populację ograniczają naturalni wrogowie: pasożytnicze błonkówki i drapieżne biegaczowate, a jaja pasożytują kruszynki (Trichogramma) — wsiedlanie parazytoidów oraz unikanie zbędnych oprysków o szerokim spektrum chroni tych sprzymierzeńców. Gdy zagrożenie jest duże, na młode gąsienice stosuje się środki chemiczne: kontaktowe pyretroidy albo selektywne preparaty o działaniu żołądkowym z grupy spinozyn bądź diamidów antranilowych, które warto rotować między grupami o różnym mechanizmie działania, aby ograniczać powstawanie odporności. Ochronę wspiera także usuwanie resztek pożniwnych oraz chwastów z rodziny kapustowatych, na których szkodnik może żerować i kontynuować rozwój.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.