Śmietka kapuściana

Rozpoznawanie

Szarawa muchówka podobna do niewielkiej muchy domowej, która składa jaja u nasady roślin kapustnych i na wilgotnej glebie wokół nich. Wylęgłe białe, beznogie larwy żerują w korzeniach i szyjce korzeniowej kapusty, kalafiora, brokułu, rzodkiewki i rzepy. Uszkodzone rośliny więdną w słońcu, słabo rosną, sinieją i łatwo się przewracają lub całkiem wypadają, a w rzodkiewce i rzepie widać wydrążone przez larwy korytarze. Największe szkody powstają na rozsadach i młodych roślinach tuż po wysadzeniu. Dorosła muchówka mierzy około 5–6 mm, jest popielatoszara, z ciemnymi szczecinkami na ciele i odnóżach; samce mają na wierzchu odwłoka ciemną podłużną smugę. Jaja są białe, wydłużone, około 1 mm długości, składane pojedynczo lub w grupkach tuż przy szyjce korzeniowej i w szczelinach wilgotnej gleby; jedna samica składa ich zwykle ponad sto. Larwy to białe, beznogie i bezgłowe czerwie, zwężone ku przodowi, dorastające do około 8 mm, które wygryzają w korzeniach i szyjce nieregularne korytarze, a w mięsistych korzeniach rzodkiewki i rzepy drążą chodniki czyniące je niejadalnymi. Przepoczwarczają się w glebie w brązowych, beczułkowatych bobówkach. Śmietka zimuje jako bobówka w glebie i w naszych warunkach wydaje zwykle dwa do trzech pokoleń w sezonie; pierwszy, najgroźniejszy lot muchówek przypada na przełom kwietnia i maja, gdy gleba się ogrzewa (bywa on wiązany fenologicznie z kwitnieniem mniszka i drzew owocowych). Uszkodzone korzenie stają się bramą wejścia dla bakteryjnych i grzybowych zgnilizn, więc porażone rośliny często dodatkowo gniją u podstawy i łatwo dają się wyciągnąć z ziemi bez korzeni.

Zwalczanie

Krążki (kołnierze) z filcu lub papy zakładane na szyjkę korzeniową rozsad uniemożliwiają larwom dotarcie do korzeni. Osłony z agrowłókniny lub drobnej siatki, założone od razu po wysadzeniu, chronią rośliny przed składaniem jaj. Pomaga płodozmian (nieuprawianie roślin kapustnych po kapustnych) oraz żółte pułapki do monitorowania lotu muchówek i wyznaczenia terminu ochrony. Skuteczniejszym niż same pułapki barwne wskaźnikiem terminu ochrony jest jednak liczenie jaj składanych przy szyjce korzeniowej oraz obserwacja zjawisk fenologicznych — pierwszy lot śmietki zbiega się z kwitnieniem mniszka lekarskiego i drzew owocowych; żółte pułapki lepowe mają tu znaczenie jedynie pomocnicze, bo wabią głównie mszyce i mączliki. Rośliny warto dodatkowo okopywać (kopczykować) — nasypanie wilgotnej ziemi na dolną część łodygi pobudza tworzenie korzeni przybyszowych powyżej uszkodzeń i pomaga roślinie przetrwać żerowanie larw. Termin siewu i wysadzania dobrze jest tak dobrać, aby najwrażliwsza faza rozsady nie zbiegła się ze szczytem lotu pierwszego pokolenia. Silnie porażone rośliny należy usuwać i niszczyć wraz z bryłą korzeniową, a po zbiorze wykonać głębokie przekopanie lub orkę, która wydobywa zimujące bobówki na powierzchnię, gdzie giną od mrozu i są zjadane przez ptaki. Metodą biologiczną wspomagającą jest podlewanie gleby zawiesiną owadobójczych nicieni (Steinernema feltiae), które porażają larwy w ziemi; działają najlepiej w glebie wilgotnej i dostatecznie ciepłej. Chemiczne zwalczanie śmietki jest trudne i ograniczone, bo larwy żerują ukryte w glebie i wewnątrz korzeni — w uprawie amatorskiej podstawą pozostaje profilaktyka (kołnierze, osłony, płodozmian), a doglebowe środki owadobójcze mają w ochronie tego szkodnika znaczenie drugorzędne.

Jak odróżnić od podobnych

Zwalczanie — metody naturalne i chemiczne

Podajemy grupy i mechanizmy działania, nie marki — konkretne preparaty i ich dopuszczenie różnią się między krajami i bywają wycofywane. Zawsze sprawdź aktualną etykietę i stosuj się do niej.